# jomle

title: در توصيف جهنم
text:
  در توصيف جهنم


  يا أباذر ان لله ملائكه قياما من خيفته، ما رفعوا رؤوسهم حتى ينفخ فى الصور النفخه الأخره، فيقولون جميعا: سبحانك و بحمدك ما عبدناك كما ينبغى لك أن تعبد. و لو كان لرجل عمل سبعين نبيا لا ستقل عمله من شده ما يرى يومئذ. و لو أن دلوا صبت من غسلين فى مطلع الشمس لغلت منه جماجم من فى مغربها. ولوزفرت جهنم زفره لم يبق ملك مقرب و لا نبى مرسل الا خر جاثيا على ركبتيه؛ يقول: رب نفسى نفسى! حتى ينسى ابراهيم اسحاق عليهما السلام؛ يقول: يا رب أنا خليلك ابراهيم؛ فلا تنسنى.
  اى ابوذر به درستى كه حق تعالى را ملكى چند هست كه پيوسته ايستاده‏ اند از خوف الهى، و سر بالا نمى‏ كنند تا روزى كه در صور بدمند دميدن آخر كه همگى خلق به آن زنده مى‏ شوند. پس جميع ملائكه در آن حال مى‏ گويند كه: خداوندا تو را منزه مى‏دانيم از جميع نقايص و عيبها، و از اين كه عبادت ما قابل درگاه تو باشد. و تو را بر جميع نعمتها شكر مى‏ كنيم. و عبادت تو نكرده‏ ايم چنانچه سزاوار است كه تو را عبادت كنند. و اگر شخصى عمل هفتاد پيغمبر داشته باشد، هر آينه عمل خود را سهل خواهد شمرد از شدت اهوالى3 كه در آن روز مشاهده مى‏ نمايد.
  و اگر دلوى از غسلين4 جهنم (كه چرك و ريم5 اهل جهنم است كه قرنها در ديگهاى جهنم جوشيده است) در مشرق آفتاب بريزند، هرآينه از حدت6 و حرارت آن به جوش آيد مغز سر آن جماعتى كه در مغرب آفتاب‏ اند. و چون جهنم در صحراى محشر بخروشد و به صدا آيد، نماند احدى نه ملك مقربى و نه پيغمبر مرسلى مگر آن كه به زانو درافتند، و هر يك استغاثه كنند كه: پروردگارا نفس7 مرا رحم كن و مرا نجات بخش. و همه در انديشه خود باشند. حتى ابراهيم - خليل خدا - اسحاق فرزند خود را فراموش كند و به حال خود مشغول باشد و گويد كه: اى پروردگار من! من خليل توام ابراهيم. مرا در اين روز از رحمت خود فراموش مكن و لطف خود را از من بازمگير.
  بدان كه از جمله عقايدى كه اقرار به آنها واجب است و از ضروريات مذهب است و انكار آنها كفر است اقرار كردن به بهشت و دوزخ است.
  و بايد اعتقاد داشت كه بهشت و دوزخ الحال موجودند.
  چنانچه به سند معتبر منقول است كه ابوالصلت هروى8 از حضرت على بن موسى‏الرضا صلوات‏الله عليه سؤال نمود كه: بهشت و دوزخ آيا اكنون موجود هستند؟ فرمود كه: بلى. و به‏ درستى كه حضرت رسول صلى‏الله عليه و آله داخل بهشت شدند و جهنم را مشاهده فرمودند در شب معراج. ابوالصلت عرض نمود

  1- مقامهاى سهل: جايگاههاى پست - موارد پست - به عنوان لقلقه زبان و بدون تدبر و تأمل.
  2- تعظيم: بزرگداشت.
  3- اهوال: ترسها - چيزهاى ترسناك.
  4- غسلين: اين واژه يك بار در قرآن مجيد آمده است (سوره حاقه (69): آيه 36). به معنى زردابه و چرك و خونى است كه از بدن بيرون مى‏آيد و بر روى تن به راه مى‏ افتد. غذاى بدكاران دوزخى است.
  5- ريم: چرك - چركى كه از زخم يا جراحت بيرون مى‏ آيد.
  6- حدت: تندى - حرارت.
  7- نفس: خود.
  8- ابوالصلت هروى: ابوالصلت عبدالسلام بن صالح الخراسانى الهروى از اصحاب امام رضا (ع) و از راويان موثق احاديث آن حضرت. آرامگاه او در بيرون شهر مشهد معروف است.
  كه: جمعى مى‏گويند كه حق تعالى مقدر فرموده است كه موجود سازد بهشت و دوزخ را، و هنوز خلق نفرموده است. حضرت فرمود كه: جمعى كه اين سخن را مى‏ گويند از ما نيستند و ما از ايشان نيستيم. و كسى كه انكار خلق بهشت و دوزخ كند تكذيب پيغمبر كرده است و تكذيب ما كرده است و هيچ بهره‏اى از ولايت ما ندارد و هميشه در آتش جهنم خواهد بود. و بعد از آن، حضرت استدلال به آيات و احاديث فرمودند كه دلالت بر خلق آنها مى‏ كند.
  و به سند معتبر از محمد بن مسلم منقول است كه حضرت امام محمد باقر صلوات‏الله عليه فرمود كه: والله كه بهشت خالى نيست از ارواح مؤمنان از روزى كه خدا آن را خلق فرموده است؛ و جهنم خالى نيست از ارواح كفار بدكردار از روزى كه خدا آن را خلق كرده است.
  و آيات و اخبارى كه دلالت بر اين مطلب كند بسيار است.
  و بايد اعتقاد داشت كه كفار مُخَلدند1 در عذاب جهنم، و عذاب از ايشان هرگز برطرف نمى‏ شود. و سنيان و غير ايشان از فرقه‏ هايى كه غير شيعه اثناعشرى‏ اند هر يك كه در مذهب خود متعصب و راسخ‏ اند و عقل ايشان كامل است و حجت بر ايشان تمام شده است ايشان نيز در جهنم مخلد خواهند بود. و اگر عقل ايشان ضعيف باشد و در مذهب باطل خود راسخ نباشند و محبت اهل بيت عليهم‏السلام داشته باشند، مثل زنان2 و جمعى كه ضعيف‏العقل اند و چندان تميز ميان حق و باطل نمى‏ توانند كرد، حال ايشان موقوف3 است به امر الهى و ممكن است كه حق تعالى به فضل خود ايشان را از جهنم نجات دهد. فُساق 4 و صاحبان گناهان كبيره از شيعيان اثناعشرى، ايشان مستحق شفاعت و رحمت هستند و ممكن است كه حق تعالى به فضل كامل خود ايشان را بيامرزد و به جهنم نبرد. و اگر به جهنم روند البته مخلد نخواهند بود و آخر نجات مى‏ يابند و داخل بهشت مى‏ شوند.
  و كسى كه منكر ضروريى از ضروريات دين باشد، مثل وجوب نماز و روزه و حج و زكات و بهشت و دوزخ و معاد جسمانى و غير اينها از امورى كه ضرورى دين شده است و هر كه صاحب آن دين است آن را شنيده است، او كافر است و مرتد است و مخلد در آتش جهنم است هر چند به حسب ظاهر اظهار اسلام كند. و تفصيل اين كلام را اين مقام گنجايش ندارد.
  و به سند صحيح از ابوبصير منقول است كه به خدمت حضرت امام جعفر صادق صلوات‏الله عليه عرض نمودم كه: اى فرزند رسول خدا مرا بترسان از عذاب الهى، كه دلم بسيار قساوت به هم رسانيده است. فرمود كه: اى ابومحمد مستعد باش براى زندگانى دور و دراز كه زندگانى آخرت است كه آن را نهايت نيست؛ و فكر آن زندگانى را بكن و تهيه آن را درست كن. و به درستى كه جبرئيل روزى به نزد حضرت رسول صلى‏ الله عليه و آله آمد رو تُرش كرده، و آثار اندوه از چهره‏ اش ظاهر بود. و پيش از آن هرگاه كه مى‏آمد متبسم و خندان و خوشحال مى‏ آمد. پس حضرت فرمود كه: جبرئيل چرا امروز چنين غضبناك و محزون آمده‏ اى؟ جبرئيل گفت كه: امروز دمهايى را كه بر آتش جهنم مى‏ دميدند از دست گذاشتند.
  فرمود كه: دمهاى آتش جهنم چيست اى جبرئيل؟ گفت: اى محمد حق تعالى امر فرمود كه هزار سال بر آتش جهنم دميدند تا سفيد شد. پس هزار سال ديگر دميدند تا سرخ شد. پس هزار سال ديگر دميدند تا سياه شد. و اكنون سياه است و تاريك. و اگر قطره‏اى از ضَريع5 - كه عرق اهل جهنم و چرك و ريم فرجهاى زناكاران است كه در ديگهاى جهنم جوشيده و به عوض آب به اهل جهنم مى‏ خورانند - در آبهاى اهل دنيا بريزد، هرآينه جميع اهل دنيا از گندش بميرند. و اگر يك حلقه‏ اى از زنجيرى كه هفتاد ذرع است6 و بر گردن اهل جهنم مى‏ گذارند بر دنيا بگذارند، از گرمى آن تمام دنيا بگدازد. و اگر پيراهنى از پيراهنهاى اهل آتش را در ميان زمين و آسمان بياويزند اهل دنيا از بوى بد آن هلاك شوند.
  چون جبرئيل اينها را بيان فرمودند حضرت رسول و جبرئيل هر دو به گريه درآمدند. پس حق تعالى ملكى فرستاد به سوى ايشان كه: پروردگار شما سلام مى‏ رساند شما را و مى‏ فرمايد كه: من شما را ايمن گردانيدم از اين كه گناهى كنيد كه مستوجب عذاب من شويد. پس بعد از آن هرگاه جبرئيل به خدمت آن

  1- مخلد: جاودانه - هميشه ماندگار.
  2- مقصود زنانى است كه به خاطر مشكلات و تنگناها و محدوديتهاى اجتماعى و خانوادگى و آداب و رسوم قبايلى و فرهنگ حاكم بر محيط زيست خود از جست‏ وجو و كسب دانش براى دريافت حقيقت دين بازمانده و طبيعتا دين و مذهب آنها تابع فرهنگ، محيط، خانواده، پدر و همسرشان شده است.
  3- موقوف: وابسته.
  4- فساق: جمع فاسق - بدكاران - گناهكاران - تبهكاران.
  5- ضريع: گياهى است به نام شبرق. اين گياه داراى خارهاى بزرگ است. تا تر است شتر آن را مى‏خورد و چون خشك شد از گياهان سمى است و به آن ضريع گفته مى‏ شود. تلخ و بدبوست. از اين واژه در آيه 6 سوره غاشيه (88) به عنوان ضريع خاصى نام برده شده است كه غذاى اهل دوزخ است. غذايى كه نه سير مى‏كند و نه بر گوشت تن مى‏ افزايد.
  6- از اين زنجير در آيه 32 سوره حاقه (69) سخن به ميان آمده است.
  حضرت مى‏ آمد متبسم و خندان بود. پس حضرت صادق عليه‏ السلام فرمود كه: در آن روز اهل آتش، عظمت جهنم و عذاب الهى را مى‏ دانند، و اهل بهشت عظمت بهشت و نعيم آن را مى‏ دانند. و چون اهل جهنم داخل جهنم مى‏ شوند هفتاد سال سعى مى‏كنند تا خود را به بالاى جهنم مى‏ رسانند. پس چون به كنار جهنم رسيدند، ملائكه گرزهاى آهن بر كله ايشان مى‏ كوبند تا به قعر جهنم برمى‏ گردند. پس پوستهاى ايشان را تغيير مى‏ دهند و پوست تازه بر بدن ايشان مى‏ پوشانند كه عذاب در ايشان بيشتر تأثير كند. پس حضرت به ابوبصير گفت كه: آنچه گفتم تو را كافى است؟ گفت: بس است مرا و كافى است.
  و به سند معتبر از عمروبن ثابت1 منقول است كه حضرت امام محمد باقر صلوات‏ الله عليه فرمود كه: اهل جهنم در آتش فرياد مى‏ كنند مانند سگان و گرگان كه فرياد كنند از شدت آنچه به ايشان مى‏ رسد، از الم عذاب الهى. چه گمان دارى - اى عمرو - به گروهى كه ايشان را مرگ نمى‏ باشد كه از عذاب نجات يابند، و عذاب ايشان هرگز سبك نمى‏ شود، و در ميان آتش تشنه و گرسنه باشند، و كران و گنگان و كوران باشند، و روهاى ايشان سياه شده باشد محروم و نادم و پشيمان، و غضب كرده پروردگار خود. رحم بر ايشان نكنند، و عذاب ايشان را تخفيف ندهند، و آتش بر ايشان افروزند، و از حميم2 گرم جهنم به عوض آب آشامند، و از زقوم3 جهنم به عوض طعام خورند، و به قلابهاى آتش بدنهاى ايشان را درند، و گرزهاى آهن بر سر ايشان كوبند، و ملائكه بسيار غليظ بسيار شديد ايشان را در شكنجه دارند، و بر ايشان رحم نمى‏ كنند، و بر رو ايشان را در آتش مى‏ كشند، و با شياطين ايشان را در زنجير مى‏ كشند و در غلها و بندها ايشان را مقيد مى‏ سازند. اگر دعا كنند دعاى ايشان مستجاب نمى‏ شود، و اگر حاجتى طلبند برآورده نمى‏ شود. اين است حال جمعى كه به جهنم مى‏ روند.4
  و منقول است در تفسير اين آيه كه حق تعالى مى‏ فرمايد كه: جبار معاند را بعد از زندگانى دنيا به جهنم مى‏ برند و به خورد او مى‏ دهند از آبى كه روان شود از پوست و گوشت اهل جهنم (از چرك و ريم و زردابه كه از تن دوزخيان چكد) و به تكلف و رنج تمام جرعه‏جرعه مى‏خورد آن را، و به گلويش فرو نمى‏ رود از غايت تلخى و گندگى5 ، و از همه طرف مرگ به او مى‏ رسد (و به حال مرگ مى‏ باشد، و آرزوى مرگ مى‏كند) وليكن او را مرگ نمى‏ باشد و نمى‏ ميرد، و بعد از هر عذابى عذابى سخت‏تر براى او هست. 6 فرمود كه: آن صديد7 جهنم را چون نزديك او مى‏ آورند، رويش بريان مى‏ شود و پوست و گوشت رويش در آن مى‏ ريزد. پس چون مى‏ خورد، جميع امعا و احشايش پاره‏ پاره مى‏ شود و به زيرش مى‏ ريزد، و از هر يك از ايشان مانند رودخانه از چرك و ريم روان مى‏ شود، و آن قدر مى‏ گريند كه از آب ديده ايشان نهرها جارى مى‏ شود و در روهاى ايشان جويها به هم مى‏ رسد. بعد از آن، اشك منقطع مى‏ شود و خون به جاى اشك مى‏ بارد به حدى كه كشتيها در آب ديده ايشان جارى مى‏ توان كرد.
  و از حضرت امام جعفر صادق عليه‏ السلام منقول است كه: جهنم را هفت در است. از يك در فرعون و هامان و قارون (كه كنايه از ابوبكر و عمر و عثمان است) داخل مى‏ شوند.
  و از يك در مشركان و كافران داخل مى‏ شوند از آن جماعتى كه هرگز به خدا ايمان نياورده‏ اند. و از يك در بنى‏اميه داخل مى‏شوند كه مخصوص ايشان است و كسى با ايشان در آن شريك نيست. و يك در باب لظى 8 است. و يك در ديگر باب سَقَر9 است. و يك در ديگر باب هاويه10 است كه هر كه از آن در داخل شد هفتاد سال در جهنم فرو مى‏ رود. پس جهنم جوشى مى‏ زند و ايشان را به طبقه بالاى جهنم مى‏ افكند. پس باز هفتاد سال ديگر فرو مى‏ روند. و ابدالآباد در جهنم حال ايشان اين است. و يك در درى است كه از آن در دشمنان ما و هر كه با ما جنگ كرده و هر كه

  1- عمرو بن ثابت: ظاهرا عمرو بن ابى المقدام است كه از اصحاب امام باقر (ع) و راويان موثق احاديث آن حضرت به شمار مى‏رود.
  2- حميم: اين واژه در بسيارى از آيات قرآن مجيد آمده است. به معنى آب داغ و آب جوشان است و از آشاميدنيهايى است كه به اهل جهنم مى‏ خورانند.
  3- زقوم : اين واژه در آيات 62 سوره صافات (37)، 43 سوره دخان (44) و 52 سوره واقعه (56) آمده است. نام گياهى است كه ميوه آن داراى پوسته‏اى سمى است. گياهى كه به تصريح قرآن در جهنم مى‏ رويد و ميوه آن داراى ظاهرى ناخوشايند است نيز چنين ناميده شده است. از غذاهاى جهنميان است.
  4- اين توصيفها برگرفته از آيات قرآن‏ اند.
  5- گندگى: درشتى - زبرى.
  6- ترجمه تفسيرى از آيات 15 - 17 سوره ابراهيم (14).
  7- صديد: به معنى چرك و آب زخم آلوده به خون، چرك و خونابه‏اى خاص است كه به دوزخيان مى‏ نوشانند. اين واژه در آيه 16 سوره ابراهيم (14) آمده است.
  8- لظى: اين واژه در آيه 15 سوره معارج (70) آمده است. به معنى شعله خالص و بى‏دود و زبانه آتش است.
  9- سقر: اين واژه در آيه 48 سوره قمر (54) و آيات 26، 27 و 42 سوره مدثر (74) آمده و به معنى سوزاننده و تغيير دهنده رنگ پوست است.
  10- هاويه: اين واژه در آيه 9 سوره قارعه (101) آمده و به معنى سقوط دهنده و كشنده از بالا به پايين است.
  يارى ما نكرده داخل جهنم مى‏ شوند، و اين در بزرگترين درهاست و گرمى و شدتش از همه بيشتر است.
  و منقول است از ابن عباس كه: دو يهودى به خدمت حضرت اميرالمؤمنين صلوات‏ الله عليه آمدند و پرسيدند كه: بهشت و دوزخ در كجايند؟ حضرت فرمود كه: بهشت در آسمان است، و جهنم در زمين است.
  و به سند معتبر منقول است كه از حضرت صادق صلوات‏الله عليه پرسيدند از معنى فلق 1.
  فرمود كه: دره‏اى است در جهنم كه در آن هفتادهزار خانه است، و در هر خانه هفتادهزار يورت2 است، و در هر يورتى هفتادهزار مار سياه است، و در شكم هر مارى هفتادهزار سبوى زهر است؛ و جميع اهل جهنم را بر اين دره گذار مى‏افتد.
  و در حديث ديگر فرمود كه: اين آتش شما كه در دنيا هست يك جزو است از هفتاد جزو از آتش جهنم كه هفتاد مرتبه آن را به آب خاموش كرده‏ اند و باز افروخته شده است. و اگر چنين نمى‏ كردند هيچ كس طاقت نزديكى آن نداشت. و به درستى كه جهنم را در روز قيامت به صحراى محشر خواهند آورد كه صراط را بر روى آن بگذارند. پس جهنم فريادى در محشر برآورد كه جميع ملائكه مقربين و انبياى مرسلين از بيم آن به زانوى استغاثه درآيند.
  و در حديث ديگر منقول است كه: غساق 3 واديى است در جهنم كه در آن سيصد و سى قصر است، و در هر قصرى سيصد خانه است، و در هر خانه‏ اى چهل زاويه4 است، و در هر زاويه مارى است، و در شكم هر مارى سيصد و سى عقرب است، و در نيش هر عقربى سيصد و سى سبوى زهر است. و اگر يكى از آن عقربها زهر خود را بر جميع اهل جهنم بريزد از براى هلاك همه كافى است.
  و در حديث ديگر منقول است كه: دركات 5 جهنم هفت است:
  مرتبه اول جحيم6 است كه اهل آن مرتبه را بر سنگهاى تافته مى‏ دارند كه دماغ7 ايشان مانند ديگ به جوش مى‏ آيد.
  و مرتبه دويم لظى است كه حق تعالى در وصف آن مى‏ فرمايد كه: بسيار كَشنده است دست و پاى مشركان را (يا پوست سر ايشان را). به جانب خود مى‏ كشد كسى را كه پشت كرده (بر حق) و رو گردانيده (از معبود مطلق). و جمع كرده است (مالهاى دنيا را) و حفظ كرده (و حقوق الهى را از آن ادا نكرده). 8
  مرتبه سيم سقر است، كه حق تعالى در وصف آن مى‏ فرمايد كه: (سقر آتشى است كه) باقى نمى‏ گذارد (پوست و گوشت و عروق و اعصاب و عظام9 را، بلكه همه را مى‏ سوزاند و باز حق تعالى آن اجزا را باز مى‏ گرداند. و آتش دست بر نمى‏ دارد و باز مى‏سوزاند). و آتشى است بسيار سياه كننده پوست (كافران را يا ظالمان را، و ظاهر و هويداست براى ايشان)، و بر آن موكل‏اند نوزده ملك (يا: نوزده نوع از ملائكه).10
  و مرتبه چهارم حُطمَه11 است كه از آن شراره‏ ها 12 جدا مى‏ شود مانند كوشك 13 عظيم كه گويا شتران زردند كه بر هوا مى‏روند. و هر كه را در آن افكنند، او را درهم مى‏ شكند و مى‏ كوبد مانند سُرمه14 . و روح از ايشان مفارقت نمى‏ نمايد. و چون مانند سرمه‏ريزه شدند حق تعالى ايشان را به حالت اول

  1- فلق: اين واژه در آيه 1 سوره فلق (113) آمده است. به معنى سپيده‏ دم و سرخى سپيده‏ دم و نيز دره، شكاف وسيع بين دو كوه و فضاى بين دو تپه است.
  2- يورت: مسكن - منزل - اتاق.
  3- غساق: اين واژه در آيات 57 سوره ص (38) و 25 سوره نبا (78) آمده است و به سرد سوزان، گنديده، چرك بدبو، چركى كه از زخم جارى مى‏ شود و آب كدر و كثيف گفته مى‏ شود.
  4- زاويه: كنج - گوشه - اتاق.
  5- دركات: جمع درك و دركه. واژه درك در آيه 145 سوره نساء (4) آمده و به معنى ته، قعر و عميقترين قسمت يك گودال يا چاه است.
  6- جحيم: اين واژه در آياتى بسيار از قرآن كريم آمده و به معنى آتش بزرگ، آتش شديدالاشتعال، آتش بر بالاى آتش، آتش بزرگ در گودال بزرگ و مكان بسيار گرم است.
  7- دماغ: مغز.
  8- آيات 15 - 18 سوره معارج.
  9- عظام: جمع عظم - استخوانها.
  10- آيات 28 - 30 سوره مدثر (74).
  11- حطمه: اين واژه در آيات 4 و 5 سوره همزه (104) آمده و به معنى شكننده و خردكننده است.
  12- يا: شرارها.
  13- كوشك: بناى مرتفع و عالى - قصر - كاخ - قلعه.
  14- سرمه: سنگ سولفور آهن يا نقره را كه آن قدر مى‏ كوبند تا به صورت گرد درآيد و به عنوان رنگ سياه مژه و پلك بكشند.
  برمى‏گرداند.
  و طبقه پنجم هاويه است كه در آنجا گروهى هستند كه فرياد مى‏ كنند كه: اى مالك به فرياد ما برس. چون مالك به فرياد ايشان مى‏ رسد ظرفى از آتش برمى‏ گيرد كه آن مملو است از چرك و خون و عرقى كه از بدنهاى ايشان جارى شده مانند مس گداخته، و به ايشان مى‏ خوراند. پس چون به نزديك روى ايشان مى‏ آورد پوست و گوشت رويشان در آن مى‏ ريزد از شدت حرارت آن، چنانچه حق تعالى مى‏ فرمايد كه: براى ستمكاران آماده كرده‏ ايم آتشى را كه احاطه كند به ايشان سراپرده‏ هاى آن، و اگر استغاثه نمايند (از تشنگى)، به فرياد ايشان مى‏ رسند به آبى كه مانند مس گداخته باشد (كه چون پيش دهان ايشان برند)، بريان كند روهاى ايشان را. بد شرابى است (مُهل1 از براى ايشان) و بد تكيه‏ گاهى است (آتش از براى ايشان). 2 و هر كه را در هاويه اندازند هفتاد سال در آتش فرو رود. و هر چند كه پوستش بسوزد حق تعالى بدل آن، پوست ديگر بر بدنش بروياند.
  و طبقه ششم سعير 3 است كه در آن سيصد سراپرده از آتش هست. و در هر سراپرده‏ اى سيصد قصر است از آتش، و در هر قصرى سيصد خانه از آتش هست، و در هر خانه سيصد نوع از عذاب مقرر است. و در آنجا مارها و عقربها از آتش هست، و كنده‏ها و زنجيرها و غلها از آتش براى اهل آن طبقه مهيا كرده‏ اند چنانچه حق سبحانه و تعالى مى‏ فرمايد كه: ما مهيا كرده‏ ايم براى كافران زنجيرها و غلها و آتش افروخته.4
  و طبقه هفتم جهنم5 است كه فلق در آنجاست. و آن چاهى است در جهنم كه چون در آن را مى‏ گشايند جهنم مشتعل مى‏شود. و اين طبقه بدترين طبقات دوزخ است. و صعودا6 كوهى است از مس در ميان جهنم. و اثاما7 رودخانه‏ اى است از مس گداخته كه بر دور آن كوه جارى است. و اين موضع بدترين جاهاى اين طبقه است.
  و از حضرت امام موسى كاظم صلوات‏ الله عليه منقول است كه: در جهنم واديى 8 هست كه آن را سقر مى‏ نامند كه از آن روز كه خدا او را خلق كرده است نفس نكشيده است. و اگر خدا آن را رخصت فرمايد كه به قدر سوراخ سوزنى نفس بكشد، هرآينه جميع آنچه در روى زمين است بسوزاند. و اهل جهنم به خدا پناه مى‏ گيرند از حرارت و گند و بدى و كثافت آن وادى و آنچه خدا در آنجا براى اهلش مهيا فرموده از عذاب خود. و در آن وادى كوهى است كه جميع اهل آن وادى پناه مى‏ گيرند به خدا از گرمى و تعفن و كثافت آن كوه و عذابهايى كه خدا در آنجا براى اهلش مقرر فرموده. و در آن كوه دره‏اى هست كه اهل آن كوه به خدا استعاذه می نمايند از گرمى و گند و كثافت آن دره و عذابهاى آن. و در آن چاهى است كه اهل آن دره از گرمى و تعفن و قذارت9 و عذاب شديد آن چاه به خدا پناه مى‏ برند. و در آن چاه مارى هست كه جميع اهل آن چاه از خباثت و تعفن و كثافت آن مار و آنچه خدا در نيشهاى آن از زهر مقرر فرموده به خدا استعاذه مى‏ نمايد. و در شكم آن مار هفت صندوق است كه آنها جاى پنج كس از امتهاى گذشته است و دو كس از اين امت. اما آن پنج كس قابيل است كه برادر خود هابيل را كشت؛ و نمرود است كه با ابراهيم منازعه كرد و گفت: من مى‏ ميرانم و زنده مى‏ گردانم10 ؛ و فرعون است كه دعوى خدايى كرد، و يهود11 است كه يهود را گمراه كرد؛ و بولس12 است كه نصارا را گمراه كرد. و از اين امت دو اعرابى13 اند كه ايمان به خدا نياوردند (يعنى ابوبكر و عمر).

  1- مهل: اين واژه در آيه 29 سوره كهف (18) و آياتى ديگر از قرآن مجيد آمده است. به معنى آهن و مس گداخته و ذوب شده و ته مانده روغن زيتون است. از آشاميدنيهاى دوزخيان است.
  2- بخشى از آيه 29 سوره كهف (18).
  3- سعير: اين واژه در آياتى چند از قرآن از جمله آيه 4 سوره انسان (76) آمده و به معنى آتش افروخته و سوزان و زبانه آتش است.
  4- آيه 4 سوره انسان (76).
  5- جهنم: اين واژه در آياتى متعدد از قرآن كريم آمده است.
  6- صعودا: اين واژه در آيه 17 سوره مدثر (74) آمده است. صعود به معنى گردنه است.
  7- اثاما: اين واژه در آيه 68 سوره فرقان (25) آمده است. اثام به معنى عذاب، عقوبت و كيفر است.
  8- وادى: صحرا - بيابان.
  9- قذارت: پليدى - نجسى.
  10- بخشى از آيه 258 سوره بقره (2).
  11- يهود: ممكن است ايهود (دومين قاضى بنى‏اسرائيل) باشد كه وصف او در باب سوم سفر داوران تورات آمده است يا كسى ديگر كه دين يهود را تحريف كرده و در آن اختلاف انگيخته است.
  12- بولس: همان پولس رسول (يا: سن پل) است كه از بزرگترين مروجان مسيحيت به شمار مى‏رود. برخى از عقايد مسيحيت كه مورد مخالفت اسلام است برساخته اوست. عقايد پولس در انجيل در ضمن نامه‏ هاى وى كه به رساله‏ هاى پولس رسول شهرت دارند، آمده است.
  13- اعرابى: عرب بيابانگرد - عرب بيابانى - عربى كه ايمان نياورده است.
  و به سند صحيح از حضرت صادق صلوات‏ الله عليه منقول است كه حضرت رسول صلى‏الله عليه و آله فرمودند كه: شبى كه به معراج مى‏رفتم در عرض راه صداى مهيبى شنيدم كه از آن خايف شدم. جبرئيل گفت كه: شنيدى يا محمد؟ گفتم: بلى. گفت: اين سنگى بود كه هفتاد سال قبل از اين از كنار جهنم انداخته بودم؛ اكنون به قعرش رسيده است. فرمود كه: بعد از آن ديگر آن حضرت را خندان نديدند تا از دنيا مفارقت فرمود.
  پس حضرت رسول فرمود كه: چون داخل آسمان اول شدم، هر ملكى كه مرا ديد خندان و خوشحال شد تا آن كه رسيدم به ملكى از ملائكه كه از آن عظيمتر ملكى نديدم، با هيئتى بسيار منكر1 ، و غضب از جبينش ظاهر. پس آنچه ملائكه ديگر از تحيت2 و دعا نسبت به من به جا آوردند او به جا آورد وليكن نخنديد و خوشحالى كه ديگران داشتند او نداشت. از جبرئيل پرسيدم كه: اين كيست كه من از ديدن او بسيار ترسان شدم؟ گفت: گنجايش دارد كه از او بترسيدى3، و ما همه از او ترسانيم. اين مالك4 خازن5 جهنم است و هرگز نخنديده است و از روزى كه حق تعالى او را والى6 جهنم گردانيده است تا حال هر روز خشم و غضبش بر دشمنان خدا و اهل معصيت زياده مى‏ گردد. و خدا اين ملك را خواهد فرمود كه انتقام از ايشان بكشد. و اگر با كسى به خنده ملاقات كرده بود يا بعد از اين مى‏ كرد البته بر روى تو مى‏ خنديد و از ديدن تو اظهار فرح مى‏ نمود. پس من بر او سلام كردم و رد سلام به من نمود و مرا بشارت بهشت داد.
  پس من به جبرئيل گفتم - چون جميع اهل سماوات او را اطاعت مى‏ نمودند - كه: بفرما كه آتش دوزخ را به من بنمايد. جبرئيل گفت كه: اى مالك به محمد بنما آتش جهنم را. پس پرده را برگرفت و درى از درهاى جهنم را گشود. ناگاه از آن زبانه به آسمان بلند شد و ساطع7 گرديد و به خروش آمد كه من در بيم شدم. پس گفتم: اى جبرئيل بگو كه پرده را بيندازد. فى‏الحال8 مالك امر فرمود آن زبانه را كه: به جاى خود برگرد. پس برگشت.
  و در حديث ديگر وارد شده است در تفسير اين آيه كه حق تعالى مى‏ فرمايد كه: بريده شده است براى كافران جامه‏ ها از آتش9، كه اين آيه براى بنى‏اميه نازل شده است كه آتش ايشان را فراگيرد چنانچه جامه، آدمى را فرا مى‏ گيرد. پس لب زيرين ايشان چنان بياويزد كه به ناف ايشان برسد و لب بالاى ايشان به ميان سر ايشان برسد. و بعد از اين آيه حق تعالى مى‏ فرمايد كه: بريزند از بالاى سر ايشان آبى جوشان كه بگدازد از غايت حرارت آنچه در شكم ايشان است (از احشا و امعا) و پوستهاى ايشان را. و براى ايشان گرزها از آهن آماده كرده‏ اند كه هرگاه كه خواهند بيرون آيند از آتش از كثرت شدت و الم، برگردانند ايشان را به آن گرزها در آتش (و گويند به ايشان كه) بچشيد عذاب آتش سوزان را.10
  و در حديثى وارد شده است كه: اگر گرزى از آن گرزها را در زمين گذارند و جميع انس و جن جمع شوند و خواهند كه آن را بردارند، نتوانند برداشت.
  و از حضرت اميرالمؤمنين صلوات‏ الله عليه منقول است كه فرمود كه: براى اهل معصيت نقبها11 در ميان آتش زده‏ اند و پاهاى ايشان را در زنجير كرده‏ اند و دستهاى ايشان را در گردن غل كرده‏ اند و بر بدنهاى ايشان پيراهنها از مس گداخته پوشانيده‏اند و جُبه‏ها12 از آتش براى ايشان بريده بر ايشان بسته‏ اند. در ميان عذابى گرفتارند كه گرميش به نهايت رسيده. و درهاى جهنم را بر روى ايشان بسته‏ اند. پس هرگز درها را نمى‏ گشايند و هرگز نسيمى بر ايشان داخل نمى‏ شود و هرگز غمى از ايشان برطرف نمى‏شود، و عذاب ايشان پيوسته شديد است، و عقاب ايشان هميشه تازه است. نه خانه ايشان فانى مى‏ شود و نه عمر ايشان به سر مى‏ آيد. به مالك استغاثه مى‏ كنند كه: از پروردگار خود بطلب كه ما را بميراند. او در جواب مى‏ گويد كه: هميشه (در اين عذاب) خواهيد بود.13
  و به سند معتبر از حضرت صادق عليه‏ السلام منقول است كه: در جهنم چاهى هست كه اهل جهنم از آن استعاذه مى‏ نمايند. و آن، جاى هر متكبر جبار معاند است، و هر شيطان متمرد، و هر متكبرى كه ايمان به روز قيامت نداشته باشد، و هر كه عداوت آل محمد عليهم‏السلام داشته باشد.

  1- منكر: ناخوشايند.
  2- تحيت: سلام، درود و خوشامد.
  3- يعنى: جا داشت كه از او ترسيدى - ترسيدنت از وى بيجا نبود.
  4- به معنى صاحب و دارنده، نام دربان و نگهبان و مسئول دوزخ است. اين نام در آيه 77 سوره زخرف (43) آمده است.
  5- خازن: نگهبان.
  6- والى: صاحب امر - متصدى - مسئول - فرمانروا.
  7- ساطع: بلند - پراكنده - منتشر.
  8- فى‏الحال: در همان زمان - بلافاصله.
  9- بخشى از آيه 19 سوره حج (22).
  10- بخشى از آيه 19 و تمام آيات 20 - 22 سوره حج (22).
  11- نقب: راه زيرزمينى - راه باريك زير زمين - سوراخ زير زمين.
  12- جبه: جامه گشاد و بلند كه روى جامه‏ هاى ديگر بپوشند.
  13- ترجمه تقريبى آيه 77 سوره زخرف (43).
  و فرمود كه: كسى كه در جهنم عذابش از ديگران سبكتر باشد كسى است كه در دريايى از آتش باشد و دو نعل1) از آتش در پاى او باشد، و بند نعلينش از آتش باشد كه از شدت حرارت، مغز دماغش مانند ديگ در جوش باشد و گمان كند كه از جميع اهل جهنم عذابش سخت‏تر است، و حال آن كه عذاب او از همه كس سهل تر باشد.
  و در حديث ديگر وارده شده است كه: فلق چاهى است در جهنم كه اهل جهنم از شدت حرارت آن استعاذه مى‏ نمايند، و از خدا طلب نمود كه نفسى بكشد. چون نفس كشيد جميع جهنم را سوزانيد. و در آن چاه صندوقى است از آتش كه اهل آن چاه از گرمى و حرارت آن صندوق استعاذه مى‏ نمايند. و آن تابوتى است كه در آن تابوت شش كس از پيشينيان و شش كس از پسينيان جا دارند. اما شش كس اول: پسر آدم است كه برادر خود را كشت؛ و نمرود كه ابراهيم را در آتش انداخت؛ و فرعون؛ و سامرى كه گوساله‏ پرستى را دين خود كرد؛ و آن كسى كه يهود را بعد از پيغمبر ايشان گمراه كرد؛ و آن كسى كه نصارا را بعد از پيغمبرشان گمراه كرد. و اما شش كس آخر: ابوبكر است و عمر و عثمان و معاويه و سركرده خوارج و نهروان و ابن‏ملجم.
  و از حضرت رسول صلى‏ الله عليه و آله منقول است كه فرمود كه: اگر در اين مسجد صدهزار نفر يا زياده باشند، و يكى از اهل جهنم نفس بكشد و اثر آن به ايشان برسد، هرآينه مسجد و هر كه در آن است بسوزد.
  فرمود كه: در جهنم مارها هست به گندگى گردن شتران كه يكى از ايشان كه مى‏ گزد كسى را، چهل قرن (يا چهل سال) در آن مى‏ ماند. و عقربها هست به درشتى استر2 كه اثر گزيدن آنها نيز اين قدر از مدت مى‏ ماند.
  و از عبدالله عباس منقول است كه: جهنم را هفت در است، و بر هر درى هفتادهزار كوه است، و در هر كوهى هفتادهزار دره است، و در هر دره‏اى هفتادهزار وادى است، و در هر وادى هفتادهزار شكاف است، و در هر شكافى هفتادهزار خانه است، و در هر خانه‏اى هفتاد هزار مار است كه طول هر مارى سه روزه راه است و نيشهاى آن مارها به مثابه نخلهاى طولانى است. مى‏ آيد به نزديك فرزند آدم، و مى‏گيرد پلك چشمان و لبهاى او را، و جميع پوست و گوشت او را از استخوانهايش مى‏ كشد. پس چون مى‏ گريزد از آن مار، در نهرى از نهرهاى جهنم مى‏ افتد كه چهل سال (يا چهل قرن) در آن نهر فرو مى‏ رود.
  و به سند از حضرت صادق عليه‏ السلام منقول است كه: حق تعالى هيچ كس را خلق نفرموده است مگر آن كه منزلى در بهشت و منزلى در جهنم براى او مقرر فرموده. پس چون اهل بهشت در بهشت قرار مى‏ گيرند و اهل جهنم در جهنم ساكن مى‏شوند منادى ندا مى‏كند اهل بهشت را كه: نظر كنيد به سوى جهنم. پس مشرف مى‏ شوند و نظر مى‏ كنند به سوى جهنم، و منزلهاى ايشان را در جهنم به ايشان مى‏ نمايند كه اين منازلى است كه اگر معصيت الهى مى‏ كرديد داخل اين منازل مى‏ شديد. پس چندان ايشان را فرح و شادى رو دهد كه اگر مرگ در بهشت باشد بميرند از شادى آن كه از چنين عذابى نجات يافته‏ اند.
  پس منادى ندا كند اهل جهنم را كه: به جانب بالا نظر كنيد. چون نظر كنند، منازل ايشان را در بهشت و نعمتهايى كه در آنجا مقرر شده به ايشان بنمايند و بگويند به ايشان كه: اگر اطاعت الهى مى‏ كرديد اين منازل را متصرف مى‏ شديد. پس ايشان را حالى رو دهد از اندوه كه اگر مرگ باشد بميرند. پس منازل اهل جهنم را در بهشت به نيكوكاران دهند، و منازل اهل بهشت را در جهنم به بدكاران دهند. و اين است تفسير اين آيه كه حق تعالى در شأن اهل بهشت مى‏ فرمايد كه: ايشان‏اند وارثان كه به ميراث مى‏ برند بهشت را، و در آن مخلد و پايدار خواهند بود.3
  و به سند صحيح از حضرت صادق صلوات‏ الله عليه منقول است كه: چون اهل بهشت داخل بهشت شوند و اهل جهنم به جهنم درآيند منادى از جانب رب‏العزه ندا كند كه: اى اهل بهشت و اى اهل جهنم اگر مرگ به صورتى از صورتها درآيد خواهيد شناخت آن را؟
  گويند: نه. پس بياورند مرگ را به صورت گوسفند سياه سفيدى4 و در ميان بهشت و دوزخ بدارند و به ايشان گويند كه: ببينيد اين مرگ است. پس حق تعالى امر فرمايد كه آن را ذبح نمايند. و فرمايد كه: اى اهل بهشت هميشه در بهشت خواهيد بود و شما را مرگ نيست. و اى اهل جهنم هميشه در جهنم خواهيد بود و شما را مرگ نخواهد بود. و اين روز است كه خداوند عالميان فرموده است كه: بترسان ايشان را از روز حسرت، در روزى كه كار هر كس مَقضى5 شده باشد و به پايان رسيده باشد، و ايشان از آن روز غافل‏اند.6 حضرت فرمود كه: مراد اين روز است كه حق تعالى اهل بهشت و جهنم را فرمان دهد كه هميشه در جاى خود باشند و مرگ را نباشد؛ كه در آن روز اهل جهنم حسرت برند و سودى ندهد، و اميد ايشان منقطع گردد.

  1- نعل: نعلين - دمپايى - كفش.
  2- استر: قاطر.
  3- آيات 10 و 11 سوره مؤمنون (23).
  4- سياه سفيد: خاكسترى - داراى يك موى سفيد و يك موى سياه - به رنگ جوگندمى.
  5- مقضى: تمام شده - سپرى شده.
  6- بخشى از آيه 40 سوره مريم (19).
  نقل از كتاب عين الحيات علامه مجلسي 


title: پاسخ سوال اول چند سوال درباره بهشت
text:
  چند سوال درباره بهشت 



  ●سوال:
  1-این نعمت هایی که در قران و روایات ذکر شده ایا در بهشت برزخی هم وجود دارد یا مخصوص بهشت قیامت است؟
  2-این را میدانم که بهشت و جهنم برزخی در دارالسلام و برهوت است ولی بهشت و جهنم اخرت مکانش کجاست؟
  3-این درست است که شیعیان گنهکار بعد از عذاب دادن کفاره گناهان بالاخره به بهشت میروند؟
  4-ایا دیدن سیدالشهدا هم یک نعمت بهشتی است؟ 


  ●پاسخ سوال اول:
  با سلام و ادب

  با عرض پوزش از تأخیر در پاسخ دهی و تشکر از سؤال خوبتان ...

  در پاسخ به این سؤال گفتنی است: بسیاری از افراد علاقه دارند که از زندگی انسان در برزخ و حقیقت این عالم آگاهی کامل بدست آورند ولی باید توجه داشت که آگاهی کامل از جهان برزخ برای ما امکان پذیر نیست و تا انسان گام در آن جهان نگذارد نمی‌تواند به کیفیت آن پی ببرد. به قول یکی از بزرگان، عالم برزخ نسبت به این دنیا مانند همین دنیا نسبت به شکم مادر است اگر به بچه در شکم مادر بگویند در ورای این محل تو عالمی است که بسیار بزرگتر از شکم مادر است نمی‌تواند ادارک کند و بفهمد (معاد شهید دستغیب ص 87) با این حال می‌توان صورتی ناقص و شبحی مبهم از آن جهان را ترسیم کرد از این رو بدن برزخی و عذاب و نعمتهای آنجا را به لذت و یا نعمتهای موقع خواب تشبیه کرده‌اند اگر آن چه را در جهان رویا و در عالم تصور از خود مشاهده می‌کنیم با واقعیتی بیشتر و حقیقتی روشن‌تر تجلی کند باید نام آن را زندگی برزخی بگذاریم. موجوداتی که در عالم برزخ هستند ماده ندارند اما شکل و صورت و حد دارند. آنجا عالم مجردات است لکن به صراحت آخرت هم نیست در جهان برزخ آثار ماده مثل گرمی و سردی و شیرینی و تلخی و شادمانی و غمگینی وجود دارد هر چند خود ماده وجود ندارد. بدن ما در برزخ بدن مثالی است. یعنی از لحاظ شکل به عین همین بدن است ولی دیگر جسم و ماده نیست بلکه لطیف است.

  در حدیثی هنگامی که از ارواح مومنین از حضرت صادق (ع) سوال شد امام فرمودند: آنها در حجره‌هایی از بهشت برزخی از طعام و شراب آن متنعم می‌شوند و می‌گویند پروردگارا قیامت را برای ما بر پا کن و وعده‌هایی را که به ما داده‌ای وفا نما (فروع کافی ج 3 ص 244) چون نعمت‌های برزخی محدود و اصولاً حیات برزخی شایسته اقامت دائمی نمی‌باشد بدیهی است که مومنین در وادی السلام در التذاذ و مسرت بسر می‌برند و در انتظار فرا رسیدن روز قیامت هستند اما کفار که دستشان از علم و معرفت کوتاه است در خشک زار برهوت اجتماع دارند و گذشت زمان برای آنها سخت و ناگوار است و از قیام قیامت هراسان‌اند از این جهت در روایات می‌خوانیم که گناهکاران همین که عذاب برزخ را مشاهده می‌کنند می‌گویند ربنا لا تقم لنا الساعه خدایا قیامت را برای ما بر پا مکن ( نور الثقلین ج 4 ص 523) چون می‌دانند این عذاب موقت و گاه و بیگاه به مراتب آسان‌تر است از عذاب دائمی و سوزان جهنم.(بنقل از پایگاه مرکز ملی پاسخگویی، ترسیمی از زندگی برزخی، با کمی اضافات).

  با این توضیح روشن می شود با توجه به تفاوتهای بسیاری که از لحاظ کمی و کیفی، نشئۀ برزخ با نشئۀ قیامت دارد، نعمت ها و عذاب های ان نیز تفاوت قابل توجه و چشمگیری خواهد داشت، بعبارتی همانگونه که برزخ، نشئه ای مابین دنیا و آخرت است، اموری هم که در ان جریان دارد، گرچه تشابهاتی با قیامت دارد اما قابل مقایسه با نعمت ها و عذاب های آخرتی نیست.


title: پاسخ سوال دوم چند سوال درباره بهشت
text:
  چند سوال درباره بهشت 



  ●سوال:
  1-این نعمت هایی که در قران و روایات ذکر شده ایا در بهشت برزخی هم وجود دارد یا مخصوص بهشت قیامت است؟
  2-این را میدانم که بهشت و جهنم برزخی در دارالسلام و برهوت است ولی بهشت و جهنم اخرت مکانش کجاست؟
  3-این درست است که شیعیان گنهکار بعد از عذاب دادن کفاره گناهان بالاخره به بهشت میروند؟
  4-ایا دیدن سیدالشهدا هم یک نعمت بهشتی است؟ 


  ●پاسخ سوال دوم:

  در این خصوص باید گفت: بهشت و جهنم، از محدوده تاریخ دنیایی و زمانی و مكانی خارج است و قبل، بعد، كی و كجای دنیوی بر نمی‏دارند و چنانچه ما بخواهیم آنها را تصور كنیم، باید به تعبیرهای قرآن و احادیث معصومین علیهم‌السلام رو آورده، بگوییم: بهشت نزد سدره المنتهی است. (عند سدرة المنتهى عندها جنة الماوى) (نجم، 14 و 15)

  در احادیث فراوانی «سدر المنتهی»، «جنه المأوی»، «عرش»، «كرسی»، «معراج» و «ملكوت» همه كنار هم قرار گرفته است؛ یعنی همه در آسمان‏ها قرار گرفته است.


  بسیاری از احادیث اسلامی تأیید و تأكید می‏كنند كه بهشت و دوزخ هم اكنون مخلوقند. یكی از اصحاب از امام علی بن موسی الرضا علیه‌السلام پرسید: كه آیا بهشت و دوزخ هم اكنون مخلوقند؟ امام علیه‌السلام فرمود: «آری آفریده شده‏ اند و پیامبر صلی‌الله‌علیه‌و‌آله به هنگام معراج، وارد بهشت شد و دوزخ را نیز مشاهده كرد»(مجلسی، بحارالانوار، ج 8، ص 119)


  برای اطلاعات بیشتر به كتاب‏های تفسیر موضوعی قرآن و معاد درقرآن از آیت الله جوادی آملی و پیام قرآن از آیت الله مكارم شیرازی مراجعه كنید.


title: پاسخ سوال سوم چند سوال درباره بهشت
text:
  چند سوال درباره بهشت 



  ●سوال:
  1-این نعمت هایی که در قران و روایات ذکر شده ایا در بهشت برزخی هم وجود دارد یا مخصوص بهشت قیامت است؟
  2-این را میدانم که بهشت و جهنم برزخی در دارالسلام و برهوت است ولی بهشت و جهنم اخرت مکانش کجاست؟
  3-این درست است که شیعیان گنهکار بعد از عذاب دادن کفاره گناهان بالاخره به بهشت میروند؟
  4-ایا دیدن سیدالشهدا هم یک نعمت بهشتی است؟ 


  ●پاسخ سوال سوم:

  به نام خدا
  با سلام و احترام

  این سوال که "شیعیان گنهکار بعد از مدتی عذاب دیدن در جهنم بالاخره از آنجا خارج شده و به بهشت می روند یا این که برای همیشه در آتش جهنم خواهند ماند" یکی از سوالاتی است که تحت عنوان مسئله جاودانگی عذاب برخی دوزخیان از دیرباز مورد مناقشه، جدال، شبهه و اشکال های فروان قرار گرفته است و اندیشمندان رشته های مختلف(تفسیر، کلام، حدیث و فلسفه) در مذاهب اسلامی دیدگاه های متنوع و گاه متعارضی در این باره ارائه داده اند.[1]

  ابتدا باید بگوییم که در یک تقسیم بندی می توان کسانی را که به جهنم می روند، به دو دسته تقسیم کرد:
  یک دسته مدتی در آن جا مجازات می شوند و وقتی حسابشان پاک شد، از جهنم بیرون می آیند و وارد بهشت می شوند.
  دستة دیگر از جهنمیان برای همیشه در آن جا می مانند و جایگاه ابدی آنان دوزخ است.

  حال لازم است بررسی شود که وعده عذاب جاودانه به چه گناهکارانی داده شده است. قرآن کریم مکرر از عذاب جاودان یاد کرده و گروه هایی را به خلود(مکث طولانی) در عذاب تهدید کرده است؛ از جمله: کافران[2]، مشرکان[3]، منافقان[4]، مرتدان[5]، تکذیب کنندگان آیات الهی[6]، دشمنان خدا و پیامبرصلی الله علیه و آله و سلم[7]، نافرمانان دستور خدا و رسول صلی الله علیه و آله و سلم [8]، ستمگران[9]، قاتل مؤمن[10]، و ...
  اما با توجه به این که یکی از معانی خلود مکث طولانی است، گناهان عملی -که غیر از گناه اعتقادی هستند- سبب خلود نمی شوندو تنها موردی که تقریبا مورد اتفاق اکثر مفسران و متکلمان اسلامی است که در جهنم جاودان خواهد بود، کافر است که شامل کافر، مشرک، منافق و مرتد می شود.
  مرحوم حکیم خواجه طوسی درمورد خلود کفار و نجات گناهکاران دیگر می گوید:
  "تنها کافر در عذاب دوزخ جاودانه خواهد بود و سایر گناه کارانی که گناهان بزرگ انجام داده اند، به خاطر ایمان و عدم کفر به خدا بالاخره از دوزخ رهایی می یابند."[11]

  به تعبیر قرآن کریم:
  "بلی من کسب سیئةًً و احاطتْ به خطیئتُه فإولئک اصحاب النّارهم فیها خالدون؛[12] آری کسی که مرتکب گناهی گردد و آثار آن تمام وجود او را احاطه کند، چنین کسی اهل دوزخ است و جاودانه در آن خواهد ماند"

  بنابراین از دیدگاه شیعه، خلود در جهنم فقط برای کفّار و مشرکان و منکران خدا و قیامت و انبیا است و مسلمان و مؤمن، گرچه مرتکب گناهان کبیره شده باشد، دائماً در جهنم نمی ماند، بلکه پس از چشیدن عذاب به مقدار لازم بالاخره نجات پیدا می کند واهل بهشت می شود.
  اما هیچگاه تصور نکنیم که تحمل عذاب غیر دائمی ساده است. در عالمی که مدت آن با این عالم قابل مقایسه نیست(گفته اند هر روز آن بیش از 50 هزار سال دنیاست) آیا تحمل عذاب های سخت و طاقت فرسا را می توان ساده انگاشت و جرأت به معصیت و سوزاندن خویش کرد...؟
  پس گناه هرچند کوچک را باید جدی گرفت و از آثار و عواقب سوء آن هراسناک بود.

  لطفاً دراین باره اینجا و اینجا راهم ببینید.




  .................................................. ........................

  [1] فصلنامه پژوهشی پرسشها و پاسخ های دینی، صباح،سال چهارم،1384،شماره 17و18 ، ص 6-12.

  [2] سوره آل عمران،آیه116؛ سوره بینه، آیه6؛ سوره احزاب آیه64-65.

  [3] سوره بینه، آیه 4؛ سوره فرقان آیه68-69.

  [4] سوره توبه، آیه 68؛ سوره مجادله؛ آیه17.

  [5] سوره آل عمران، آیه86-88.

  [6] سوره اعراف،آیه36؛ سوره تغابن، آیه10؛ سوره مؤمن، آیه70-76.

  [7] سوره توبه، آیه 63.

  [8] سوره جن،آیه 23.

  [9] سوره یونس، آیه 52.

  [10] سوره نسا، آیه93.

  [11] علامه حلی،کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح و تعلیقه علامه حسن زاده آملی،(قم،اتشارات اسلامی،چ نهم)،ص 561.

  [12] سوره بقره، آیه 81.


title: پاسخ سوال چهارم چند سوال درباره بهشت
text:
  چند سوال درباره بهشت 



  ●سوال:
  1-این نعمت هایی که در قران و روایات ذکر شده ایا در بهشت برزخی هم وجود دارد یا مخصوص بهشت قیامت است؟
  2-این را میدانم که بهشت و جهنم برزخی در دارالسلام و برهوت است ولی بهشت و جهنم اخرت مکانش کجاست؟
  3-این درست است که شیعیان گنهکار بعد از عذاب دادن کفاره گناهان بالاخره به بهشت میروند؟
  4-ایا دیدن سیدالشهدا هم یک نعمت بهشتی است؟ 


  ●پاسخ سوال چهارم:

  با سلام و تشکر

  يکي از نعمت هاي روحاني و معنوي بهشت برين،همراهي و مصاحبت با مصاحبان نيکو و مجالست با انسان‌هاي نيک و همدلان باصفا و با اولياء پاک خدا اعم از انبیاء و اوصیاء الهی است. که همه اش صحبت از ذکر و یاد خدا و در یک جمله مجلس ذکر معارف و فضائل الهی است.

  از دیگر نعمت های روحانی بهشت، که مورد سؤال شما نیز هست، زیاد شدن معارف و فضائل بهشتیان است، چنانکه در تفسیر آیۀ 50 سورۀ مبارکۀ صافات: "فاقبل بعضهم علی بعض یتساءلون" از امام صادق (ع) روایت شده که " یتسائلون عن المعارف والفضائل" مؤمنین زیر درخت طوبی جمع می گردند و بر کرسی هائی از نور قرار می گیرند و از الطاف خدا و فضائل محمد و آل محمد (ص) سخن می گویند و با یکدیگر مذاکره می نمایند و به هر کدام به قدر استعدادشان، معرفت (علم و شناخت شان) افزوده می گردد، که خود زیاد شدن معرفت، نوعی حظ روحانی و معنوی است و چنانکه پیشتر گفتیم، بر حظ جسمانی غالب است.(1)

  از دیگر نعمات روحانی موجود در بهشت، طبق روایت،(2) ضیافت های پی در پی
  پیامبران در طول روزهای هفته از شنبه تا پنج شنبه است که پیامبران از مؤمنان پذیرائی می کنند و روز جمعه روز ضیافت مخصوص خداوند با حضور همۀ انبیاء و اوصیاء و اولیاء و شهداء و صدیقین و خواص اهل ایمان است که در آن ضیافت، خداوند یک تجلی از تجلیات انوار خویش را به آنها افاضه می کند، همه به سجده می روند و آرزو می کنند همانجا بمانند. این محفل بزرگترین محفل فیض و علم و معرفت و شهود الهی است.(3)

  برای مطالعۀ بیشتر در بارۀ بهشت و نعمات بهشتی ر.ک:
  1. دیدار یار، استاد محقق آیة الله مکارم شیرازی
  2. معاد و عدل، آیة الله علم الهدی.
  3. http://www.pasokhgoo.ir/node/47307

  موفق باشید ...

  پاورقی__________________________________
  1. شهید محراب آیة الله دستغیب، سرای دیگر، ص 117.
  2. این روایت توسط امام صادق (ع) و امام عسکری (ع) نقل شده است.
  3. همان منبع، ص 118.


title: علاقه به کار دربهشت
text:
  علاقه به کار دربهشت


  ●سوال:
  کسانی که در بهشت هستند به فرض به رشته دکتری علاقه دارد در انجا که کسی مریض نمیشود که نیاز به دکتر باشد .



  ●پاسخ:
  وقتي خداوند در قرآن كريم مي فرمايد: (و فيها ما تشتهيه الانفس و تلذ الاعين)(1)يعني در بهشت آنچه دل مي خواهد و چشم از آن لذت مي برد موجود است. و از آن جا كه جمله (ما تشتهيه الانفس) همه نوع لذت ها را شامل مي شود.(2) مي توان گفت كه انسان به هر چيزي تمايل داشته باشد برايش فراهم است.

  و در آيه ي ديگر نيز به همين مسئله كه هر چه مورد آرزوي بهشتيان باشد تأكيد شده و فرمود: (و لكم فيها ما تشتهي انفسكم و لكم فيها ما تدّعون)(3) يعني براي شما هر چه بخواهيد در بهشت فراهم است و هر چه طلب كنيد به شما مي دهند.

  صراحت از اين دو آيه بيشتر كه خداوند در باره درخواست هاي بهشتيان بيان نموده و بي شك تحقق شرايط لازم و برآورده ساختن خواسته هاي بهشتيان براي خداي عزوجل امري بغايت ساده و كوچك است.


title: درجات علمی دربهشت
text:
  درجات علمی دربهشت


  ●سوال:
  دیگر اینکه درجات علمی هم وجود دارد برای تحصیل علم؟



  ●پاسخ:
  در باب تحصيل علم در بهشت گفتني است:

  از دیگر نعمت های روحانی بهشت، زیاد شدن معارف و فضائل بهشتیان است، چنانکه در تفسیر آیه 50 سوره مبارکه صافات: "فاقبل بعضهم علی بعض یتسائلون" از امام صادق (ع) روایت شده که " یتسائلون عن المعارف والفضائل" مؤمنین زیر درخت طوبی جمع می گردند و بر کرسیهائی از نور قرار می گیرند و از الطاف خدا و فضائل محمد و آل محمد (ص) سخن می گویند و با یکدیگر مذاکره می نمایند و به هر کدام به قدر استعدادشان، معرفت (علم و شناخت شان) افزوده می گردد، که خود زیاد شدن معرفت، نوعی حظ روحانی و معنوی است و چنانکه پیشتر گفتیم، بر حظ جسمانی غالب است.(4)

  طبق روایت،(5) ضیافت های پی در پی پیامبران در طول روزهای هفته از شنبه تا پنج شنبه است که پیامبران از مؤمنان پذیرائی می کنند و روز جمعه روز ضیافت مخصوص خداوند با حضور همه انبیاء و اوصیاء و اولیاء و شهداء و صدیقین و خواص اهل ایمان است که در آن ضیافت، خداوند یک تجلی از تجلیات انوار خویش را به آنها افاضه می کند، همه به سجده می روند و آرزو می کنند همانجا بمانند. این محفل بزرگترین محفل فیض و علم و معرفت و شهود الهی است.(6)

  برای مطالعه بیشتر در باره بهشت و نعمات بهشتی ر.ک:
  1. دیدار یار، استاد محقق آیة الله مکارم شیرازی
  2. معاد و عدل، آیة الله علم الهدیو

  موفق باشيد ...

  پاورقی______________
  1) سورة زخرف، آية 7.
  2) ناصر مكارم، پيام قرآن، ج 6، ص 273، نشر مدرسة اميرالمؤمنين، قم 1370 ش.
  3) سورة فصلت، آية 31.
  4) شهید محراب آیة الله دستغیب، سرای دیگر، ص 117.
  5) این روایت توسط امام صادق (ع) و امام عسکری (ع) نقل شده است.
  6) همان، ص 118.


title: سوالات من درباره ی معاد
text:
  سوالات من درباره ی معاد


  ●سوال:
     السلام علیک یا سید الشهداء

      سلام علیکم
      تولد سایت جدید مبارک!!

      من در باره ی معاد سوالات زیادی دارم.
      خب شروع می کنم:

      1. فرض می کنیم قیامت شد، کارنامه ی اعمال را دادند، حالا بر فرض ما رفتیم بهشت!
      خب ما در بهشت چند سال زندگی می کنیم؟!
      هزار سال؟!
      دو هزار سال؟!
      دو میلیون سال؟!
      هزار میلیارد سال؟!
      چقدر؟!
      آخرش چقدر؟!
      تا ابدیت که نمی شه
      به نظر من که معنا نداره تا بی نهایت
      بالاخره باید یه پایانی باشه.


      2. توی بهشت ما چه کار می کنیم؟!
      فقط می خوریم و می خوابیم و می نوشیم؟!
      یا می ریم دید و بازدید؟!
      اونجا چه کار می کنیم؟!


      3. آیا همانطور که آقایون دارای حور العین هستند؛ خانم ها هم چیزی تو این مایه ها دارند یا نه؟!

      4. هدف ما از زندگی تو بهشت چیه؟!
      مثلا تو دنیا ما هدفمون اینه که توشه جمع کنیم و خوب زندگی کنیم و خودمون رو برای معاد حاضر کنیم.
      خب اون دنیا چی؟!
      هدفمون چیه؟!
      بدون هدف که معنا نداره!
      باید هدف و آخر و پایانی در کار باشه!
      لطفا با ذکر منبع پاسخ دهید.
      با تشکر
      یا علی



  ●پاسخ:
  كار بهشتيان
  مردان بهشتي در دنيا كار بهشتيان را مي‌كنند. آن مطلبي كه خدا در قيامت درباره بهشتي‌ها انجام مي‌دهد، اين است كه: انساني كه در دنيا هست خاطرات تلخ و شيرين فراواني دارد. اصولاً دنيا از اين زشت و زيبايي‌ها پر است. بالاخره گل و خار، غم و شادي با هم‌اند، اين چنين نيست كه گل باشد و خار نباشد. شادي باشد ولي غم نباشد. مهر باشد ولي قهر نباشد. چراغ مصطفوي با شرار بولهبي است. اين تلخ و شيريني دنيا با هم است. انسان هردو را لمس مي‌كند. ولي وقتي وارد صحنه بهشت شد، تلخي‌ها كلاً از ياد او رخت برمي‌بندند. زيرا تلخي‌ها شامه جان را مي‌گزد. انسان را غمگين مي‌كند، نمي‌گذارد انسان فرحناك باشد. ولي وقتي تلخي رخت بربست، انسان هميشه در سرور است، خيلي از افراد بودند كه فرزندانشان، برادرانشان و بستگانشان كافر بودند و اين‌ها در جهنم مي‌سوزند ولي خودشان دربهشت متنعم‌اند. اينها اگر به ياد بستگانِ كافر باشند بايد غمگين باشند.
  از امام صادق(ع) سؤال كردند كه اگر دربهشت اندوهي نيست، پس نوح چه مي‌كند؟ اگر بگوييم فرزند نوح كافر نبود، با قرآن سازگار نيست. اگر بگوييم نوح به فكر فرزند نبود، اين هم با قرآن سازگار نيست. براي اينكه نوح به خدا عرض كرد: «اِنّ ابْني مِن اَهْلي وانّ وَعْدَكَ الْحق» واگر بگوييم كسي به فكر فرزندش نيست، با عاطفه انساني سازگار نيست. روي اين سه مطلب، شما آن نشاط دايم بهشتيان را توجيه كنيد. وجود مبارك امام صادق(ع) طبق آن نقلي كه در تفسير شريف نور‌الثقلين آمده فرموده است: «در بهشت ذات اقدس اله كاري مي‌كند كه اصلاً نوح و امثال نوح يادشان نيست كه فرزند گنهكاري داشته‌اند». اين كار، كار مغز و سلول مغز نيست. پس مي‌شود كه انساندر نشئه ملكوت فرا طبيعت طوري باشد كه حافظه او در يك سمت كار بكند. حال كه اين مطلب روشن شد كه بهشتيان اين چنين‌اند، به مطلب بعدي مي‌رسيم كه مؤمنان وارسته در دنيا طعم بهشتيان را دارند. نشانه اين طعم اين است كه ذات اقدس اله در قرآن كريم در اوصاف بهشتيان فرمود: «وَنَزَعْنا ما في صُدُورُهُمْ مِنْ غِلّ؛ كينه‌اي در دلهاي بهشتيان نسبت به هم نيست».
  چون كينه يك ويروس خورنده است. براي آدم عذاب آور است. و اين عذاب دروني را ذات اقدس اله برطرف كرده است. اگر راضي به عذاب تبهكاران هستند، نظير اين است كه فرشتگان به عذاب تبهكاران راضي‌اند و بالاتر از همه خود خدا به عذاب تبهكاران راضي است. آن رضا، رضاي انتقامي، كينه‌اي، حقدي و مانند آن نيست كه يك عارضه نفساني باشد و انسان را هم آسيب برساند. پس دربهشت دلهاي بهشتي‌ها منزه از كينه و حقد است. همين معنا را كه ذات اقدس اله در سوره مباركه اعراف براي بهشتي‌ها فرمود: «وَنَزَعْنا ما في صُدُورُهُمْ مِنْ غِلّ» درباره مردان مؤمن در سوره حشر چنين مي‌گويد كه اين‌ها در دنيا به خدا عرض مي‌كنند: «وَلاتَجْعل في قُلُوبِنا غلاّ للَّذينَ ءامَنوا؛ خدايا؛ توفيقي به ما بده كه كينه هيچ مسلماني را در دل نداشته باشيم». چنين انساني بهشتي است. پس مي‌شود، انساندر دنيا همانند بهشتيان زندگي كند. با دور كردن كينه از خود راحتي و خوشي را براي خود و ديگران فراهم كند.


title: پاداش زنان در بهشت در مقابل حورالعین برای مردان
text:
  پاداش زنان در بهشت در مقابل حورالعین برای مردان


  ●پرسش:
  در بهشت به مردان وعده حوریه داده شده، در این میان تکلیف خانم ها چیست؟



  ●پاسخ:

  این که پاداش زنان مومن در بهشت چیست؟ در منابع کلامی و روایی چنین آمده که در روز قیامت، اگر شوهر زن مؤمنه، اهل بهشت بود همو را به اختیار خود می پذیرد و اگر از اهل جهنم بود مردی را از میان مردان بهشتی برمی‏گزیند. شاید بتوان گفت علت این که زنان بهشتی، چه از جنس حوران بهشتی و چه آنان که وارد بهشت شده اند دارای یک همسر هستند، این است که چند شوهری علاوه بر ناسازگار بودن با طبیعت مرد با طبیعت زن نیز ناسازگار است.[i]

  اما گروهی دیگر از مفسرین در مقابل مدعی‏اند که حورالعین می‏تواند مذکر هم باشد، بر اساس این نظر شاید علت این که اوصاف حور به کار رفته در قرآن بر مؤنث دلالت می‏کنند نه بر مذکر، به این جهت بوده است که گفتگو و محاوره در آن آیات با طائفه مردان مؤمن بوده است نه با زنان مؤمن دنیوی، لذا اسلوب محاوره اقتضا داشت که اوصاف زنان بهشتی ذکر شود.

  اما باید توجه داشت با مراجعه به آیات، روایات و تفاسیر مربوطه این گونه استفاده می‌شود که زنان با ایمان در قیامت در کنار زنان بهشتی (حورالعین) با مردان مؤمن بهشتی قرین می‏باشند. و زنان با ایمان با همسران با ایمان خود وارد بهشت می‏شوند.

  1- «اُدْخُلُوا اَلْجَنَّةَ أَنْتُمْ وَ أَزْواجُکُمْ تُحْبَرُونَ»[ii] (به آنها خطاب می‏شود:) «شما و همسرانتان در نهایت شادمانی وارد بهشت شوید!» و منظور از ازواج، همان زنان با ایمانی هستند که در دنیا بودند[iii] و بودن در کنار همسران با ایمان و مهربان هم برای مردان لذت‏بخش است و هم برای زنانشان.

  2-«هُمْ وَ أَزْواجُهُمْ فِی ظِلالٍ عَلَی اَلْأَرائِکِ مُتَّکِؤُنَ»[iv] آنها و همسرانشان در سایه‏های (قصرها و درختان بهشتی) بر تختها تکیه زده‏اند..

  و آیاتی که داخل شدن همسران صالح را به بهشت وعده داده شده است. از جمله:«رَبَّنا وَ أَدْخِلْهُمْ جَنَّاتِ عَدْنٍ اَلَّتِی وَعَدْتَهُمْ وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیَّاتِهِمْ إِنَّکَ أَنْتَ اَلْعَزِیزُ اَلْحَکِیمُ»[v] پروردگارا! آنها را در باغهای جاویدان بهشت که به آنها وعده فرموده‏ ای وارد کن، همچنین از پدران و همسران و فرزندانشان هر کدام که صالح بودند، که تو توانا و حکیمی!..

  «جَنّاتُ عَدْنٍ یَدْخُلُونَها وَ مَنْ صَلَحَ مِنْ آبائِهِمْ وَ أَزْواجِهِمْ وَ ذُرِّیّاتِهِمْ وَ الْمَلائِکَةُ یَدْخُلُونَ عَلَیْهِمْ مِنْ کُلّ‏ِ بابٍ»[vi]

  (همان) باغهای جاویدان بهشتی که وارد آن می‏شوند؛ و همچنین پدران و همسران و فرزندان صالح آنها؛ و فرشتگان از هر دری بر آنان وارد می‏گردند....

  از این آیات استفاده می‏شود که زنان و مردانی که در این دنیا همسر یکدیگرند هرگاه هر دو با ایمان و بهشتی باشند در آنجا به هم ملحق می‏شوند و با هم در بهترین شرایط و حالات زندگی می‏کنند.

  و حتی از روایات استفاده می‏شود که مقام این زنان برتر از حوریان بهشتی است؛ به خاطر عبادات و اعمال صالحی که در این جهان انجام داده‏ اند، بنابراین لذت‏های بهشت مخصوص مردان بهشتی نیست، بلکه کسی که داخل بهشت می‏شود از نعمت‏ها و زیبایی‏ها لذت خواهد برد. چنان که قرآن می‏فرماید: «یُطافُ عَلَیْهِمْ بِصِحافٍ مِنْ ذَهَبٍ وَ أَکْوابٍ وَ فیها ما تَشْتَهیهِ اْلأَنْفُسُ وَ تَلَذُّ اْلأَعْیُنُ وَ أَنْتُمْ فیها خالِدُونَ»[vii]

  "(این در حالی است که) ظرفها(ی غذا) و جامهای طلائی (شراب طهور) را گرداگرد آنها می‏گردانند؛ و در آن (بهشت) آنچه دلها می‏خواهد و چشمها از آن لذت می‏برد موجود است؛ و شما همیشه در آن خواهید ماند!"
  در این امر نیز بین مرد و زن بهشتی فرقی نیست هر کدام از آنها هر نوع لذتی بخواهند بر ایشان موجود است.

  [i] مجموعه آثار شهید مطهری، ج 19 ص 311.

  [ii] زخرف، آیه 70.

  [iii] تفسیر المیزان، ج 18، ص 182.

  [iv] یس، آیه 56 .

  [v]مؤمن، آیه 8 .

  [vi] رعد، آیه 23 .

  [vii] زخرف، آیه 71 .


title: آيا در بهشت چراگاه هم هست
text:
  آيا در بهشت چراگاه هم هست؟ 



  ●سوال:
  بسم الله الرحمن الرحيم

  يك حديثي هست از امام صادق سلام الله عليه كه ميفرمايند:
  في الجنه مرابض ...

  يعني در بهشت چراگاه هم هست براي گوسفندان و گاوها و اسب ها
  اين بدان معناست كه شيعياني كه اعمال بد زياد انجام ميدهند به بهشت ميروند اما نه بهشت علوي بلكه بهشت مربضي ميروند


  ●پاسخ:
  با سلام و عرض ادب
  ●اولا: «مرابض»[1] در لغت به معنای آغل و طویله آمده است؛ نه چراگاه. بنابراین بر فرض ورود چنین روایتی باید گفت در بهشت طویله گوسفندان وجود دارد نه چراگاه(های سرسبز)؟!!!

  ●ثانیا: تا آنجایی که حقیر جستجو نمودم چنین روایتی با این عبارات را نیافتم( حال دوستان بزرگوار دیگر تتبع کنند شاید روایتی یافت شود) آنچه در روایت آمده از احادیث نبوی(صلی الله علیه و آله وسلم) در منابع شیعه و سنی است که گوسفند از حیوانات بهشتی است.[2](حال بعدی ندارد که حیوانات بهشتی هم در خوشی و ناز به سر برند).
  موفق باشید.


  [1]. مَرَابِض [ربض‏]: آغل گوسفندان و طويله ستوران، مرادف (المَرْبَضَ) است.

  [2]. سئل رسول الله صَلى الله عَلَيه وسَلَّم صَلَّى الله عَلَيه وسَلَّم عن الصلاة في مرابض الغنم ، قال : امسح رغامها ، وصل في مراحها ، فإنها من دواب الجنة.


title: حشر حیوانات در قیامت
text:
   حشر حیوانات در قیامت

  ●سوال:

  با سلام میخواستم یه مبحثو مطرح کنم پیرامون معاد حیوانات که راجع به اون قبلا مباحث کوتاهی بین بنده و جناب مهدی عباس زاده ردوبدل شد(اینجا)
  ولی به خاطر اینکه تایپک فوق از موضوع اصلی خودش خارج نشه اونجا موضوع رو ادامه ندادیم ولی اینجا میخوایم این موضوع رو بسطش بدیم و از جناب مهدی عباس زاده و دیگر دوستان و کارشناسان محترم میخوام اگه نظری دارن اینجا مطرح کنند.

  سوالاتی که در پیرامون این موضوع مطرحه:
  آیا اصلا حیوانات هم معاد دارند؟
  اگر دارند آیا همه آنها بدون حساب وارد بهشت میشوند ؟ یا بر اساس اختیاری که فرض کنیم در این جهان داشته اند بعضی از آنها وارد بهشت و بعضی ها وارد جهنم میشوند؟ اصلا آنها در این جهان دارای اختیار هستند یا خیر؟

  نظر آقای مهدی عباس زاده:

  منم به قیامت حیوانات اعتقاد شدید دارم و لازمه اش هم اختیار داشتن اوناست و تشریع برای اونا که حالا یا به حکم فطرت تشریع میشود براشون یا اونا هم یه پیامبرایی دارن که وحی میشود بهشون به هر صورت در قیامت حیوانات هم مجازات و بهشت دارن
  مثالش هم جریان هدهد است برید تو قرآن خوب بخونید!!
  (وَتَفَقَّدَ الطَّيرَ فَقَالَ مَا لِي لَا أَرَى الْهُدْهُدَ أَمْ كَانَ مِنَ الْغَائِبِينَ(النمل/20)
  (سليمان) در جستجوي آن پرنده [= هدهد] برآمد و گفت: «چرا هدهد را نمي‌بينم، يا اينکه او از غايبان است؟!
  لَأُعَذِّبَنَّهُ عَذَابًا شَدِيدًا أَوْ لَأَذْبَحَنَّهُ أَوْ لَيأْتِينِّي بِسُلْطَانٍ مُبِينٍ(النمل/21)
  قطعا او را کيفر شديدي خواهم داد، يا او را ذبح مي‌کنم، يا بايد دليل روشني (براي غيبتش) براي من بياورد!)

  و ایشون میگن اینکه حضرت سلیمان علیه السلام میخواسته هدهد رو مجازات کنه دلیل بر اختیار هدهد هست.

  ولی به نظر من این جریان و مواردی از این دست به صورت موردی هستند و نمیشه اونو به تمام خلایق عمومیت داد و گفت همشون دارای اختیار هستند(البته اختیار ی که از نوع اختیار انسانه منظورمه نه اون اختیاری که به صورت غریضی هست)
  و اینکه حیوانات هم اون جهان مورد بازخواست و مجازات قرار میگیرن و پیامبرانی دارند رو من قبول ندارم.



  ●پاسخ:
  با سلام و تشکر

  با بررسی آیات قرآنی وروایات ائمه معصومین (علیهم السلام) می توان گفت حیوانات همانند انسانهاپس ازمرگ محشورخواهندشد و در روز قیامت درحدآگاهیشان حسابرسی میشوند.

  بعنوان نمونه خداوند درآیه 38سوره مبارکه انعام می فرماید : " وَ ما مِن دابّةٍ فی الارضِ وَ لا طائِرٍ یَطیرُ بِجناحَیهِ إلّا اُمَمٌ أمثالُکُم ما فرَّ َطنا فی الکتابِ مِن شَیئٍ ثمَّ إلی رَبِّهِم یُحشَرونَ: هیچ جنبنده ای در زمین و هیچ پرنده ای که با دو بال خود پروازمی کندنیست، مگراینکه امتهایی مثل شما هستند، ماهیچ چیزرادر این کتاب فروگذارنکردیم، پس همگی بسوی پروردگارشان محشور می گردند ." و یا در آیه 5 سوره مبارکه تکویر بصراحت ازحشرحیوانات سخن بمیان می آید: " و إذا الوحوشُ حُشِرَت "؛ همانطورکه می بینیم حیوانات درمحشور شدن با انسانها مشترکند.

  علامه طباطبائی (ره) در اینباره می فرمایند: حیوانات نیزمانندآدمیان تا اندازه‌ای ازموهبت اختیار بهره دارند البته نه به آن قوت و شدتی كه درانسانهاست. شاهد مدعا: دربرخی از موارد می‌بینیم كه حیوان بملاحظه نهی صاحبش وازترس شكنجه‌اش یابخاطر تربیتی كه یافته ازانجام عملی خودداری میكندیادرمواردی كه عمل مقرون باموانع است حركاتی نشان می‌دهد كه حاكی ازمردد بودن حیوان درانجام آن كار است. اینها همه دلیلی است بر اینكه در نفوس حیوانات هم حقیقتی به نام اختیار و استعداد حكم كردن به سزاوار و غیر سزاوار وجود دارد.1

  نتیجه آنکه ملاک حشر ، داشتن فهم و شعور است و به استناد قرآن، حیوانات نیز از این نعمت بر خوردارند . هرچند سطح فهم و شعور آنها با انسان مساوی نیست ، اما همان مقدار شعور و درک معارف عقلی و داشتن اختیار سبب می شود که دارای تکلیف باشد و بر اساس همین تکلیف ، تسبیح حق می گویند و نماز می گذارند .

  روایات معصومان نیز حشر حیوانات و حسابرسی آنها را تأیید می کنند :

  1. از ابوذر روایت شده که درحضور پیامبر بودیم، دوگوسفندباشاخ به جان یکدیگر افتادند. پیامبرفرمودند : می دانید چرا آنهابه یکدیگرشاخ میزنند؟ گفتیم نمی دانیم . فرمود :« لکن الله یدری سیقضی بینهما : حق می داند و بزودی میان آنها حکم می کند .» پس انسانها از لحاظ محشور شدن و رسیدن به قصاص و پاره ای امور دیگر مثل انسان ها هستند نه از لحاظ تکلیف .

  2. امام صادق (علیه السلام) از آباء گرامی اش نقل می کند : روزی پیامبر اکرم شتری را دید درحالیکه بار سنگینی بر دوشش قرار داشت و او را بسته بودند . پرسید صاحبش کجاست ؟ باید فردای قیامت برای دادخواهی آماده شود .2

  3. رُوی عن النبی قال : " مَن قَتَلَ عصفوراً عبثاً جاء یوم القیامة یعج الی الله تعالی یقول : أن هذا قتلنی عبثا لم ینتفع بی و لم یدعنی فأکل من حشارة الارض : از پیامبر گرامی روایتی هست که در قیامت برخی حیوانات شکایت می کنند که خدایا فلانی در حق من ظلم کرد. مرا بی جهت کشت وسودی ازمن نبرد و نگذاشت ازحشرات زمین تغذیه کنم . 3

  برخی اشکال کرده اند : غیرازانسان، ازانواع حیوانات هیچ نوعی نیست كه ازموهبت اختیاربرخوردارباشدو باوجود اختیاراست كه حساب و كتاب(حشر) معنا و مفهوم پیدا میكند لذاحیوانات حشری ندارند. ولی این سخن با اخبار و ظاهر آیه 5 سوره تكویر مخالف است.

  موفق باشید ...

  پاورقی______________________________________ ____
  1. بحار الانوار / مجلسی /ج 61 / ص 276
  2. من لا یحضره الفقیه / شیخ صدوق /ج 2 / ص 191
  3. بحار الانوار / مجلسی /ج 61 / ص4


title: حشر حیوانات و طایفه جن
text:
  حشر حیوانات و طایفه جن


  ●سوال:
  به نام خداوند بخشایشگر و مهربان

  سلام می کنم خدمت شما ..... بنده یک سوالی دارم ، شاید اشتباه باشد ولی بازم دانستن بهتر از ندانستن است .

  دیدی که من به موجودات روی زمین که می تونیم ببینیمشان دارم ، اینه که اونا برای راهنمایی ما و برای ما افریده شده اند و تا روز قیامت همراهیمان را می کنند تا حدی که توانایی دارند ....و در آن زمان شاید اصلا این موجودات رو دیگر نبینیم !

  چطور این فکر بر سرم آمده ....... به این شکل که قرآن گفته جن وجود داره ، چرا نمی تونیم ببینیمشون ؟ .... ؟ خب چون به ما ارتباط خاصی ندارند و بر ما تاثیر مستقیم ندارند تا موقعی که خودمان معمولی باشیم ...... دنیای ما جدا هست با اینکه در پیش هم هستیم .....! پس بنابراین نمی توان از این موجودات استفاده نمود برای کمک کردن به خودمون ..... بلکه از آنچه می توانیم ببینیم ، می شود کمک گرفت !

  دقیقا یعنی : خدا موجوداتی رو که می تونیم ببینیم را برای ما آفریده ..... و موجوداتی را که نمی توانیم ببینیم هم ارتباط خاصی با ان ها نداریم ! مثه جن ها ...

  من این مسئله را هم فکر کنم قبلا گفته ام ولی نتیجه ای نگرفتم تا آنجایی که یادم هست ....... فقط یه دلیل آخر برای کسانیکه مخالفت کنند ............ چرا وقتی قیامت می شود ، این دنیا جسمانی کاملا تغییر می کند و فقط روح ما می ماند و به دنیای دیگر می رویم ...و فقط این پایان دنیای مادی به دست ما و برای ما اتفاق خواهد افتاد ..... خدا می گوید که این دنیا برای شماست تا در اینجا بیایید و مسیر خودتان (سعادت یا شقاوت ) را مشخص کنید ....

  اگر توانستم منظورم رو کامل و واضح بگویم که می خوام بدونم دارم اشتباه می کنم یا نه ....اگر هم کمی توضیحم گنگ هست ، بگویید تا بازترش کنم.



  ●پاسخ:
  با سلام و تشکر

  اینکه ما در دنیا موجوداتی را ببینیم یا نبینیم، یا در آخرت آنها را مشاهده کنیم یا خیر و یا اینکه تأثیر مستقیم در زندگی انسان داشته باشند یا خیر، داخل در بحث نیست، مهم آنست که طبق آیات و روایات همه خلایق، روز قیامت محشور می شوند و به اقتضاء سطح درک و فهم و شعور و اختیاری که داشته اند مورد سؤال قرار می گیرند و جن و حیوانات نیز در کنار انسان، خارج از این قاعده نیستند.

  لذا برای این مطلب که شما گفته اید: "حیوانات، برای راهنمایی ما و برای ما افریده شده اند و تا روز قیامت همراهیمان می کنند تا حدی که توانایی دارند ....و در آن زمان شاید اصلا این موجودات رو دیگر نبینیم !" هیچ دلیلی اعم از عقلی و نقلی نداریم. گر چه آن بخش از سخن شما که گفته اید حیوانات برای راهنمایی و برای ما آفریده شده اند، طبق آیات و روایات سخن درستی است. اما این بمعنای نفی وجود حشر برای آنها نیست.

  علاوه بر آنکه مسلم است که طایفه جن، نیز مانند انسان دارای اختیار و تکلیف هستند فلذا آنها نیز، همراه انسان محشور و مورد حساب و کتاب قرار می گیرند.

  موفق باشید ...


title: نام این دوزخ چیست
text:
  نام این دوزخ چیست؟ هاویـــــه؟! 



  ●سوال:
  « من یه خوابی دیده بس عجیب!!!!!!

  دیدم دارم از رو یه صخره ای شیبدار اما تراش خورده ای که سنگهای ترک دار سرخ رنگی هم داشت بالا میرفتم !!!
  به لبه صخره که نزدیک شدم صدای دلهره آوری منو میخ کوب کرد جلو تر که رفتم دیدم یه گرداب بزرگ از مواد مذاب در حال چرخیدن هست!! و کوهی از اسکلت و جمجمه رو بزور میچرخوند و به داخل تونل سیاه وسط خودش میبرد!!!

  اینقدر ترسیده بودم که زبونم بند اومده بود مخصوصا اون قسمت حلقوم گرداب که مواد مذاب و به قهقرا می برد سرعتش به حدی بود که صدایی شبیه نعــره ازش بلند میشد!... جوری بود که آدم از هول میخواست جیغ و داد کنه!!!!!!!

  فقط بگم این گرداب به حدی بزرگ بود که لبه دورترش اصلا ناپیدا بود شاید اندازه یه کشور عظمت داشت!!!.......خیلی ترسناک بود!

  الان اومدم بپرسم این یعنی چــــــــی؟!!!...»
  الان منم می خواستم از اساتید بپرسم این یحتمل همان هــــــاویه نیست!!(برای خودمم سواله)
  تشکر 



  ●پاسخ:
  با سلام

  از این خواب ظاهرا چنین برداشتی نمی شود کرد.

  جهت اطلاع عرض می شود که " هاوية" از ماده" هوى" به معنى افتادن و سقوط كردن است، و آن يكى از نامهاى" دوزخ" مى‏ باشد، چرا كه گنهكاران در آن سقوط مى‏ كنند، و نيز اشاره به عمق آتش دوزخ است.

  امير المؤمنين ـ عليه السلام ـ فرموده اند: «جهنم داراي هفت در است كه هر يك مخصوص يك طبقه از طبقات جهنم است كه روي هم قرار گرفته اند. و يكي از دستهاي خود را روي دست ديگر قرار داده فرمود: طبقات جهنم به اين صورت است و اما بهشت را در عرض هم قرار داده است ولي آتش داراي هفت طبقه مي باشد، 1ـ طبقه زيرين آن جهنم است، 2ـ بعد از آن نطي (شعله زياد) است و بعد از آن حطمه و بعد از آن سقر و بالاتر از سقر، جحيم و بعد از آن سعير و بالاترين طبقه آن
  هاويه
  باشد.( تفسير نور الثقلين، ج‏4، ص: 504)


title: چرا جهنم ابدی نیست
text:
  چرا جهنم ابدی نیست! ؟ 


  ●سوال:
  اگر می توانید آیه ای بیاورید که گفته باشد جهنم ابدی نیست ! هر جادر قرآن صحبت از جهنم شده به ابدی بودن عذاب هم اشاره شده است .
  یا حدیثی بیاورید که گفته باشد جهنم ابدی نیست !

  حرف بعدی اینکه با توجه به آیه 257 سوره بقره

  اللّهُ وَلِيُّ الَّذِينَ آمَنُواْ يُخْرِجُهُم مِّنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّوُرِ وَالَّذِينَ كَفَرُواْ أَوْلِيَآؤُهُمُ الطَّاغُوتُ يُخْرِجُونَهُم مِّنَ النُّورِ إِلَى الظُّلُمَاتِ أُوْلَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ ﴿257﴾

  خداوند سرور كسانى است كه ايمان آورده‏ اند آنان را از تاريكيها به سوى روشنايى به در مى‏ برد و[لى] كسانى كه كفر ورزيده‏اند سرورانشان [همان عصيانگران=] طاغوتند كه آنان را از روشنايى به سوى تاريكيها به در مى‏ برند آنان اهل آتشند كه خود در آن جاودانند (257)

  آیا هر کس که به جهنم می رود جز اصحاب نار نیست یعنی کسی داریم به جهنم برود جز اصحاب نار نباشد!!
  پس نتیجه می گیریم جهنم ابدی هست برای هر کس که وارد جهنم می شود!!!




  ●پاسخ:

  با سلام

  خلود در لغت به معناي بقاي طولاني و نيز به معناي ابديت است و خلود در جهنم(1) عبارت از هميشگي و جاودان بودن عذاب آن است. بهشت و جهنم هر دو دوام و بقاي ابدي دارند. مطابق آن چه از ايات و روايات استفاده مي‌شود، انسانهايي كه داخل بهشت مي‌گردند، ‌از آن منزلگاه ديگر خارج نمي‌شوند و آن جا منزلگاه ابدي آنها خواهد بود.

  مرحوم علامه مجلسي در اين باره مي‌فرمايد: «بدان كه خلود و ابدي بودن اهل بهشت در بهشت از مواردي است كه همه مسلمانان آن را قبول دارند».(2)

  امّا جهنم و عذاب آن با اين كه دايمي و ابدي است، ولي انسانهايي كه داخل آن مي‌گردند دو دسته هستند. دسته اوّل انسانهايي كه در دنيا مؤمن به خدا بودند ولي مؤمني گنه كار بوده‌اند، آن چه از ظواهر آيات و نصوص روايات معصومين ـ عليهم السّلام ـ استفاده مي‌شود، ماندن آنها در جهنم دايمي نمي‌باشد. بلكه پس از اين كه گناهان آنها به واسطه عقوبت و عذاب الهي در جهنم از بين رفت از آن جا خارج مي‌گردند. چنان چه امام رضا ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: گنهكاران از اهل توحيد و خداپرستي، داخل در آتش جهنم مي‌شوند، پس از عذاب و عقوبت از آن خارج مي‌شوند.(3)
  البته چگونگي عقوبت آنها و بررسي دلايل آن مجال بيشتري مي‌طلبد.

  امّا گروه دوّم از انسانهايي كه داخل جهنم مي شوند، كساني هستند كه عذاب آنها دايمي مي‌باشد و براي هميشه در جهنم باقي مي‌مانند، مجازات ابدي و جاودان منحصر به كساني است كه تمام روزنه‌هاي نجات را به روي خود بسته‌اند و از روي علم و آگاهي و با اصرار و از روي عمد غرق در فساد و تباهي كفر و نفاق گشته‌اند و سايه شوم گناه تمام وجودشان را پوشانيده و به رنگ كفر و گناه درآمده‌اند، چنان چه خداوند مي‌فرمايد: «كسي كه مرتكب گناه گردد و آثار آن تمام وجود او را احاطه ‌كند اهل آتش ابدي خواهد بود».(4)
  آن چه از قرآن كريم و روايات معصومين ـ عليهم السّلام ـ استفاده مي‌شود. تنها معاندين از كفار و منافقين هستند كه در جهنم به صورت دايمي و هميشگي استقرار مي‌يابند و از آن خلاصي نمي‌يابند. خداوند در سورة مباركه توبه آيه 68 مي‌فرمايد. خداوند به مردان و زنان منافق و كفار وعده آتش جهنم داده كه دائماً در آنند و همين براي آنها كافي است و لعنت خدا بر آنها و عذاب دايمي بر آنها باشد.
  يا در سورة مباركه تغابن آيه 10 مي‌فرمايد: و كساني كه كفر ورزيدند و آيات ما را تكذيب كردند. آنان اهل آتشند و در آن ماندگار خواهند بود و چه بد سرانجامي است.
  باز در سورة مباركه فاطر آية 36 مي‌فرمايد: كساني كه كافر شدند آتش دوزخ براي آنهاست هرگز فرمان مرگشان صادر نمي‌شود تا بميرند و چيزي از عذاب آنها تخفيف داده نمي‌شود....
  و نيز آيات فراوان ديگري دلالت بر اين دارند كه معاندين از كفار و منافقين براي هميشه در آتشند.
  و نيز امام رضا ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: خداوند كافران(معاند) را از آتش (جهنم) خارج نمي‌كند و آنها را وعده داده به آتش جهنم و باقي ماندن در آن.(5)
  با توجه به اين آيات و روايات است كه همه مسلمانان معتقدند كه كفار (از ديدگاه قرآن منافقين هم از جمله كفار محسوب مي‌شوند بلكه بدتر از آنها) در آتش جهنم عذاب دايمي مي‌بينند.(6)

  حضرت امام خميني(ره) در اين رابطه مي‌فرمايد: بندگان كامل پروردگار از همين امر پيوسته در هراس بوده و بر اين امر مي‌گريسته‌اند و اين سوء عاقبت كار كاشف از سوء پيشينه آدمي است و ايمني خاطر جز با خلاصي از اين مرحله براي انسان حاصل نمي‌گردد.
  انسان به واسطه عقايد نادرست و ملكات ناپسند يا بر اثر اعمال گذشته برايش حالتي پديد مي‌آيد كه موجب شك و يا انكار او مي‌شود و اين شك و انكار بر قلب او غلبه كند و پرونده كار او در همين حالت بسته شود، كه اين سبب خلود و جاودانگي او در آتش خواهد بود.(7)

  در پايان روايتي از امير مؤمنان ـ عليه السّلام ـ را از چگونگي عذاب جهنميان و خصوصاً آنها كه عذاب‌شان دايمي است براي شما نقل مي‌كنيم، حضرت علي ـ عليه السّلام ـ مي‌فرمايد: «و امّا اهل معصيت (را خداوند) در آتش خوار مي كند قدمهايشان را ميخكوب نموده، دستهايشان را به گردنهايشان مي‌بندد، بر اجسادشان پيراهن‌هايي از قطران و لباسهاي كوتاهي از آتش مي‌پوشاند (اين بدبختان) در عذابي به سر مي‌برند كه حرارتش بسيار شديد است. اتشي است كه اهلش را احاطه كرده و هرگز منفذي بر آن گشوده نمي‌شود و هوايي (نسيم خنكي) بر آنها نمي‌وزد و هرگز عمرشان به سر نمي‌آيد. عذاب همواره (الي الابد) شديد و عقربها همواره جديد (عقرب پي عقرب خلق مي‌شود) اين خانه، خانه‌اي نيست كه زايل گردد و فاني شود. و عمر اهلش به سر رسد. سپس حضرت نداي اهل آتش را حكايت كردند: «و نادوا يا مالك ليقض علينا ربّك» اي مالك دوزخ بخواه از پروردگارت كه بس كند (يعني ما را بميراند) امّا مالك پاسخ مي‌دهد: انكم ماكثون: شما ماندگاريد.(8)


  پاورقی:
  1. ابن منظور، لسان العرب، قم، نشر ادب الحوزة، 1415 هـ ق، ج 3، ص 164.
  2. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار،‌ بيروت، مؤسسه الوفاء، 1404 هـ .ق، ج 8، ص 1.
  3. همان، ص 362.
  4. بقره: 81.
  5. بحار الانوار، همان. و خصال صدوق، بيروت، چاپ الوفاء، انتشارات جامعه مدرسين، ص 603.
  6. حلي، كشف المراد، تعليقة آيت الله سبحاني، نشر مؤسسه امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، ص 274.
  7. سيد روح الله، موسوي خميني، اسرار الصلاه، دفتر نشر آثار امام خميني، چاپ اوّل، ص 232.
  8. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج 8، ص 285.


title: آخرين مرحله‏ ى كمال انسان در آخرت چيست
text:
  آخرين مرحله‏ ى كمال انسان در آخرت چيست؟ 


  ●پاسخ:
  در پاسخ به اين پرسش، تنها به چند نكته اساسى و كليدى - كه تا حدى روشنگر حقيقت ابعاد گوناگون عوالم قرب باشد - بسنده مى‏ كنيم. 1. با توجه به آيات قرآن، اين حقيقت روشن مى‏ شود كه انسان‏هاى مؤمن پس از گذر از مواقف عالم حشر به بهشت - كه از آثار لقاى خداوند با اسماى رحمت بوده ودر واقع رسيدن به رضوان خدا و نظر به وجه او است - وارد مى‏ گردند: (اِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ عَمِلوُا الصَّالِحاتِ يَهْديهِمْ رَبُّهُم بِاَيْمانِهِمْ تَجْرى‏ مِنْ تَحْتِهِمُ الاَنْهارُ فى‏ جَنّاتِ النَّعيمِ، دَعْويهُمْ فيها سُبْحانَكَ اللّهُمَّ وَ تَحِيَّتُهُمْ فيها سَلامٌ وَ آخِرُ دَعويهُمْ أَنِ الْحَمْدُ للَّهِ رَبِّ الْعالَمينَ)؛يونس (9)، آيه 72. «حقيقت آن است كه كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كرده‏ اند، پروردگارشان به پاس ايمان‏شان آنان را هدايت مى‏ كند به باغ‏هاى [ پر ناز و ]نعمت كه از زير [ پاى‏] آنان، نهرها روان خواهد بود. نيايش آنان در آنجا «سبحانك اللهم» خدايا! تو پاك و منزهى و درودشان در آنجا سلام است، و پايان نيايش آنان اين است كه «الحمدلله رب العالمين» (ستايش ويژه پروردگار جهانيان است). اين آيه، علاوه بر آنكه به اين حقيقت اشاره دارد كه مؤمنان، پس از گذر از مواقف به بهشت يا بهشت‏ها هدايت مى‏ شوند؛ بيانگر اين نكته ظريف و لطيف نيز هست كه وقتى مؤمنان در بهشت - كه اصلش ديدن خدا و نظر به وجه او است - وارد گشته و جمال مطلق را ديدند، سخن‏ها و حركت‏ها خواهند داشت. اين يك واقعيت است كه عشق، ثمره حقيقى، تكوينى و لاينفك معرفت و شناخت است. نمى‏ شود كسى خوب مطلق را بشناسد؛ ولى بدان عشق نداشته باشد. اگر ما احياناً به خوبى‏ ها عشق نداريم، مطمئن باشيم كه ريشه در عدم معرفت و شناخت ما دارد. اما اهل بهشت - كه جمال مطلق را مى‏ بينند - با اين ديدن معرفت پيدا كرده و در اثر معرفت، عشق توصيف‏ ناشدنى‏ اى در آنان پديدار مى‏ گردد و براساس اين عشق، حركت‏ها و سخن‏ها خواهند داشت. انسان كه در اين دنيا، روى زيبايى را مى‏ بيند و به آن عشق مى‏ ورزد، در حقيقت صورت تنزل يافته زيبايى مطلق را - كه از عوالمى گذشته و به عدم‏ها و نبودها آميخته گشته و از پشت هزاران پرده تابيده است - مى‏بيند و چنين شيفته و شيدا مى‏ گردد. تصور كنيد كه اگر آن مطلق زيبايى بدون پرده جلوه كند، چه خواهد شد؟! به دليل چنين مواجه ه‏اى است كه اهل بهشت، همه چيز را فراموش مى‏ كنند و اين فراموشى به حدى است كه طبق بعضى از روايات، نعمت‏هاى بهشتى زبان به گلايه مى‏ گشايند. اما اين محو جمال يار، دائماً تسبيح و حمد مى‏ گويد و به بى‏ نهايت نگاه مى‏ كند و هر چه نگاه مى‏ كند، بيشتر پى مى‏ برد و هر چه بيشتر پيش مى‏ رود، مشتاق‏تر مى‏ شود و اين خاصيت عشق است.
  عشق جوشد بحر را مانند ديگ 	عشق سايد كوه را مانند ريگ‏
  عشق بشكافد فلك را صد شكاف 	عشق لرزاند زمين را از گزاف‏
  مثنوى معنوى، دفتر پنجم، ابيات 2735 - 2736. 2. قرار گرفتن در نعمت و واقع شدن در لذت در بهشت، از وجود انسان سرچشمه گرفته و از كمال آدمى نشأت مى‏ گيرد. بنابراين، به بهشت رفتن انسان، به اين معنا نيست كه انسان را به يك عالمى مى‏ برند، بلكه حقيقت آن است كه اصل تنعم و تلذذ انسان از خلاقيت، سعه وجودى و كمال او سرچشمه مى‏ گيرد. فرد مؤمن با عبور از منازل و مواقف در بازگشت به سوى خداوند، در واقع با از دست دادن نقص‏ها، كمبودها، ضعف‏ها، آلودگى‏ ها، رنگ‏ها، هيئت‏ها، دلبستگى‏ ها، وابستگى‏ ها، تعلقات، خود را كامل و كامل‏تر كرده و قابليت ورود به عوالم بالا و بالاتر را پيدا مى‏ كند. همين موجب مى‏ شود كه آدمى كامل‏تر شده و لياقت رهسپارى به عوالم قرب را بيابد؛ عوالمى كه قبلاً در آن بوده و در سير نزولى خود، آنجا را ترك كرده و به اين روزگار آمده است. 3. بهشت در واقع بهشت‏ها است؛ چرا كه انسان‏ها در كيفيت لقاى حق با اسماى رحمت نيز يكسان نيستند. اگر من و شما با اسم «رحيم» خداوند، به لقاى حضرت حق نايل شويم، ديگر به آن درجه كه امام على(ع) رسيده است، نمى‏ رسيم. بنابراين چنان كه لقاى خداوند، به دليل تنوع اسماى الهى متنوع است. درجه لقاى هر اسمى از اسماى رحمت نيز با يكديگر متفاوت است و هر انسانى بستگى به سعه وجودى و كمالات خود، در مدارج و مراتب گوناگون بهشت قرار مى‏ گيرد. پس هم به اعتبار تنوع اسماى الهى، بهشت و بهشت‏ها مى‏ باشد و هم به اعتبار مراتب و مدارج گوناگون يك اسم از اسماى رحمت، بهشت و بهشت‏ها است.ر.ك: مواقف حشر، صص 107 - 115.


title: آیا در بهشت و جهنم هم تكامل وجود دارد
text:
  آیا در بهشت و جهنم هم تكامل وجود دارد؟



  ●پاسخ:
  جواب این سوال به صورت مختصر با یک تمثیل بیان می شود. میوه تا زمانی که بر سر درخت است، روند تکامل خود را ادامه می دهد. و در بعضی موارد (به دلیل نوع میوه) مدتی بعد از جدا شدن از درخت نیز روند تکاملی آن ادامه می یابد (مثل موز و بعضی میوه ها که بعد چیدن رسیده می شوند) و با گذشتن این زمان، روند تکامل به طور کامل متوقف می شود.
  روند تکامل انسان باید در همین دنیا طی شود چون این دنیا مزرعه ای است که می توان در آن کشت نمود تا محصول را در عالم دیگر استحصال نمود. پیامبر (ص) می فرمایند: دنیا مزرعه آخرت است.[1]

  برای عده ای عالم برزخ نیز امکان ادامه تکامل وجود دارد، اما با برپایی قیامت و شروع عالم دیگر، راهی به تکامل وجود ندارد. و وارد عالمی می شویم که تنها جایگاه ثمرات تکامل این دنیا است.
  «كُلَّ وَلَدٍ سَیُلْحَقُ بِأَبِیهِ یَوْمَ الْقِیَامَةِ وَ إِنَّ الْیَوْمَ عَمَلٌ وَ لَا حِسَابَ  وَ غَداً حِسَابٌ وَ لَا عَمَلَ؛[2] زیرا در روز قیامت، هر فرزندى به پدر و مادر خویش باز مى ‏گردد. امروز هنگام عمل است نه حسابرسى، و فردا روز حسابرسى است نه عمل.»

  و رمز تکامل برای بعضی در عالم برزخ، در اعمال دنیایی آنهاست. که در بعضی اعمال خصوصیت استمرار بعد از مرگ وجود دارد : «درباره حیات برزخى، نباید فراموش كرد كه ارتباط روح با زندگى و اعمال دنیایى به كلّى قطع نمى ‏شود؛ زیرا انسان دو گونه عمل در دنیا دارد: یكى عملى كه به گونه مستقیم انجام داده است و دوم، عملى كه خود آن به گونه مستقیم از آنِ او نیست؛ بلكه پیامد عملِ مستقیم او است. به عنوان مثال، اگر كسى مسجدى بنا كند، بناى مسجد، عمل مستقیم او است؛ امّا اعمال نیكى كه از آن پس در مسجد انجام مى ‏پذیرد، به گونه غیر مستقیم به او پیوند مى ‏خورند و تا مسجد برپا است، پیوسته بدو مى ‏رسند و در زندگى برزخى نیز نصیب او مى ‏شوند.»[3]

  علامه طباطبایی در این باره می فرمایند: «عالم برزخ و زمانى كه فاصله بین مرگ و قیامت است تتمه زندگى دنیا و مكث در زمین است، و در پاره‏ اى از احكام با زندگى دنیوى شركت دارد، ومردم در آن عالم هنوز در راه تصفیه و تكامل به سوى سعادت خالص و یا شقاوت خالص هستند، و جاى حكم قطعى زمانى است كه مردم تكلیف‏شان یكسره شده یا سعادت خالص و یا شقاوت خالص كسب كرده باشند، و آن خانه آخرت است. و نیز از اینجا سر این گفته قرآن و حدیث كه:" خداوند جزاى حسنات كفار را در دنیا مى ‏دهد، و در آخرت میزانى برایشان بر پا نمى ‏كند، و در آنجا جز آتش بهره ‏اى ندارند" معلوم مى‏ شود.»[4]

  و شهید مطهری درباره عدم امکان تکامل در آخرت و فرق دو عالم می فرمایند: «دنیا دار تكلیف است و آخرت دار جزا. (دنیا) مهلت براى كشت و تكامل پیدا كردن، اصلاح كردن خود، ملكات عالى كسب كردن، اعمال صالح بجاى آوردن (است) ... در آنجا (آخرت) امكان تكلیف و عمل و تغییر دادن خود و سرنوشت خود (اگر سعید است برگردد خود را شقى كند، اگر شقى است برگردد سعید كند) وجود ندارد، از باب اینكه نظام زندگى نظام دیگرى است[5]

  این مطلب از سوی عالمان بسیاری بیان شده است که به چند مورد از آنها در ذیل اشاره می کنیم:
  «آخرت دار تكامل نمى ‏باشد و حركت استكمالى در آخرت امكان ندارد، بل كه مبدأ عذاب اگر از عوارض غریبه باشد در جوهر نفس، زائل میشود، آنهم نه از باب حركت استكمالى»[6]
  «حركت و تكامل و سیر مستقیم در آخرت وجود ندارد و حركت صور كفّار در نار و دوزخ چون حركت دورى است و مبدأ حركت و منشأ عذاب، در باطن ذات آنهاست، خروج از جهنم براى آنان امكان ندارد.»[7]
  «آخرت یوم نیل نفوس و ابدان به ثمرات اعمال و نیات است، در آخرت تكلیف نیست؛ دنیا دار تكالیف و آخرت دار جزا و مقام رسیدن به ثمرات افعال و نتایج تكالیف است. به همین مناسبت ترقى و تكامل طولى در آخرت محال است و لذا آخرت، نشأت بعث رسل و انزال كتب نمى‏ باشد و به همین لحاظ اهل رحمت، به رحمت ابدى و اهل عذاب به عذاب دائمى مى‏ رسند»[8]

  «انسان در برزخ، تكامل دارد. در آخرت محض تكامل نیست، در این نشأة كه دار ماده و طبیعت و جاى حركت است، مستعدّها دم ‏به‏ دم از قوّه به فعل مى‏ رسند، عالم برزخ نه آخرت محض است و نه نشأه مادّى طبیعى اینجایى و شریعت ما فرمود در برزخ تكامل است.»[9]

  [1]. مجموعة ورام ج‏1 183.
  [2]. نهج البلاغه خطبه 42.
  [3]. فرهنگ شیعه، پژوهشكده تحقیقات اسلامى‏، ص: 164.
  [4]. ترجمه تفسیر المیزان، ج‏8، ص: 134.
  [5]. مجموعه آثار استاد شهید مطهرى، ج‏4، ص: 806.
  [6]. أصول المعارف،فیض كاشانى‏، مقدمه، ص: 332.
  [7]. شرح بر زاد المسافر،سید جلال‏الدین آشتیانى‏، ص: 93.
  [8]. شرح بر زاد المسافر،سید جلال‏الدین آشتیانى‏، ص: 210.
  [9]. مجموعه مقالات،آیت الله حسن زاده آملى‏، ص: 172.


title: بهشت بزرگتر است یا جهنم
text:
  بهشت بزرگتر است یا جهنم ؟ 


  ●سوال:
  وَسَارِعُواْ إِلَى مَغْفِرَةٍ مِّن رَّبِّكُمْ وَجَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّمَاوَاتُ وَالأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ ﴿133﴾


  و براى نيل به آمرزشى از پروردگار خود و بهشتى كه پهنايش [به قدر] آسمانها و زمين است [و] براى پرهيزگاران آماده شده است بشتابيد133

  ولی در مورد اندازه جهنم مطلبی ندیدم سوال اینه که اندازه جهنم چقدر است ؟ بهشت بزرگتر است یا جهنم ؟




  ●پاسخ:
  با سلام
  در پاسخ به این سوال اگر توجه شود که بهشت و دوزخ کجا قرار دارند می توانیم درباره اندازه آندو نیز به نتیجه برسیم.

  پاسخ اين سؤال (مکان بهشت و دوزخ)را از دو راه مى‏ توان داد:

  نخست اينكه: بهشت و دوزخ در باطن و درون اين جهانند. ما اين آسمان و زمين و كرات مختلف را با چشم خود مى‏ بينيم اما عوالمى كه در درون اين جهان قرار دارند نمى‏ بينيم و اگر ديد و درك ديگرى داشتيم هم اكنون مى‏ توانستيم آنها را ببينيم، در اين عالم موجودات بسيارى هستند كه امواج آنها با چشم ما قابل درك نيستند، آيه" كَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقِينِ لَتَرَوُنَّ الْجَحِيمَ" كه در بالا اشاره شد نيز گواه اين حقيقت است. از پاره‏ اى از احاديث نيز استفاده مى‏ شود كه بعضى از مردان خدا درك و ديدى در اين جهان داشتند كه، بهشت و دوزخ را نيز با چشم حقيقت بين خود مى‏ ديدند.

  براى اين موضوع مى‏توان مثالى ذكر كرد:
  فرض كنيد فرستنده نيرومندى در يك نقطه زمين وجود داشته باشد كه به- كمك ماهواره‏ هاى فضايى امواج آن به سراسر زمين پخش شود و به وسيله آن نغمه دل انگيز تلاوت قرآن با صدايى فوق العاده دلنشين و روح پرور در همه جا پخش گردد، و در نقطه ديگرى از زمين فرستنده ديگرى با همان قدرت وجود داشته باشد كه صدايى فوق العاده گوش خراش و ناراحت كننده روى امواج ديگرى در همه- جا پراكنده شود.

  هنگامى كه ما در يك مجلس عادى نشسته‏ ايم صداى گفتگوى اطرافيان خود را مى‏ شنويم اما از آن دو دسته امواج" روح پرور" و" آزار دهنده" كه در درون محيط ما است و همه جا را پر كرده است هيچ خبرى نداريم، ولى اگر دستگاه گيرنده‏اى مى‏ داشتيم كه موج آن با يكى از اين دو فرستنده تطبيق مى‏ كرد فورا در برابر ما آشكار مى‏ شدند اما دستگاه شنوايى ما در حال عادى از درك آنها عاجز است.
  اين مثال گرچه از جهاتى رسا نيست ولى براى مجسم ساختن چگونگى وجود بهشت و دوزخ در باطن اين جهان مؤثر به نظر مى‏رسد.

  ديگر اينكه: عالم آخرت و بهشت و دوزخ، محيط بر اين عالم است، و به- اصطلاح اين جهان در شكم و درون آن جهان قرار گرفته، درست همانند عالم جنين كه در درون عالم دنيا است، زيرا مى‏ دانيم عالم جنين براى خود عالم مستقلى است، اما جداى از اين عالمى كه در آن هستيم نيست، بلكه در درون آن واقع شده است، عالم دنيا نيز نسبت به عالم آخرت، همين حال را دارد، يعنى در درون آن قرار گرفته است.
  و اگر مى‏ بينيم قرآن مى‏گويد وسعت بهشت به اندازه وسعت آسمانها و زمين است به خاطر آن است كه انسان چيزى وسيعتر از آسمان و زمين نمى‏ شناسد تا مقياس سنجش قرار داده شود، لذا قرآن براى اينكه وسعت و عظمت بهشت را ترسيم كند آن را به پهنه آسمانها و زمين تشبيه كرده است، و چاره‏ اى غير از اين نبوده، همانطور كه اگر كودكى كه در شكم مادر قرار دارد عقل مى‏ داشت و مى‏ خواستيم با او سخن بگوئيم بايد با منطقى صحبت كنيم كه براى او در آن محيط قابل درك باشد.

  از آنچه گفتيم پاسخ اين سؤال نيز روشن شد كه اگر وسعت بهشت به اندازه زمين و آسمانها است پس دوزخ كجا است؟

  زيرا طبق پاسخ اول دوزخ نيز در درون همين جهان قرار گرفته و وجود آن در درون اين جهان منافاتى با وجود بهشت در درون آن ندارد (همانطور كه در مثال امواج فرستنده صوتى ذكر شد) و اما طبق پاسخ دوم كه بهشت و دوزخ محيط بر اين جهان باشند جواب باز هم روشنتر است زيرا دوزخ مى‏ تواند محيط بر اين جهان باشد و بهشت محيط بر آن، و از آنهم وسيعتر.( تفسير نمونه، ج‏3، ص: 95)


title: دیدن بهشتیان توسط جهنمیان
text:
  دیدن بهشتیان توسط جهنمیان 


  ●سوال:
  با توجه به آیه زیر جهنمیان می توانند بهشتیان را ببینند.

  وَنَادَى أَصْحَابُ النَّارِ أَصْحَابَ الْجَنَّةِ أَنْ أَفِيضُواْ عَلَيْنَا مِنَ الْمَاء أَوْ مِمَّا رَزَقَكُمُ اللّهُ قَالُواْ إِنَّ اللّهَ حَرَّمَهُمَا عَلَى الْكَافِرِينَ ﴿50﴾ سوره اعراف

  و دوزخيان بهشتيان را آواز مى‏ دهند كه از آن آب يا از آنچه خدا روزى شما كرده بر ما فرو ريزيد مى‏ گويند خدا آنها را بر كافران حرام كرده است (50)

  سوال اینه که چگونه می توانند ببینند ؟ آیا برای همیشه می توانند ببینند؟ 



  ●پاسخ:
  با سلام

  پس از آنكه بهشتيان و دوزخيان هر كدام در محل مناسب خود مستقر شدند گفتگوهايى در ميان آنها رد و بدل ميشود كه نتيجه آن مجازات و كيفرى است روحانى و معنوى براى دوزخيان.
  در چند آیه از قرآن به این گفتگوها اشاره شده است از جمله در سوره حدید و سوره مدثر.

  توجه شود که قرآن گفتگوى دوزخيان با بهشتيان را با جمله" نادى" كه معمولا براى سخن گفتن از دور است آورده و اين نشان ميدهد كه در ميان اين دو گروه فاصله بسيار زيادى است، و البته اين موضوع هيچ بعيد نيست كه حتى تا ميليونها فرسنگ فاصله سخن يكديگر را بشنوند و حتى يكديگر را در پاره‏اى از اوقات ببينند، و اگر اين موضوع در گذشته ممكن بود براى بعضى مشكلى ايجاد كند در عصر و زمان ما كه انتقال صداها و تصويرها از فاصله‏ هاى بسيار دور در همين جهان حل شده است جاى تعجب نخواهد بود.

  در قرآن کریم ظاهرا اشاره صریحی به این موضوع نشده که چگونه همدیگر را می بینند و کیفیت این دیدار چگونه است و همچنین درباره همیشگی بودن این دیدار.البته از برخی نقلها استفاده می شود که این دیدار یا گفتگو، همیشگی نیست.

  «ابن عباس نقل نموده كه: اهل جهنم عرض كنند خدايا ما را اقربا و دوستانى است در بهشت، اجازه فرما تا ببينيم ايشان را. به امر الهى بهشت مزّين گرديده، اهل جهنم تماما معاينه كنند ايشان را با نعمات، و مى‏ شناسند خويشان خود را و اهل بهشت نشناسند آنها را به سبب سياهى روى و ابدان بد هيئت. پس اصحاب جهنم اصحاب بهشت را ندا كنند كه افاضه نمائيد بر ما آب سرد را، تا بخوريم و بر ابدان خود پاشيم تا التهاب باطنى و ظاهرى ما قدرى كم گردد. اهل بهشت گويند: بدرستى كه خداى تعالى حرام فرموده آن را بر كافرين».( تفسير اثنا عشري، ج‏4، ص: 80- تفسير منهج الصادقين في إلزام المخالفين، ج‏4، ص: 37)


title: چهره درجهنم و بهشت
text:
   چهره درجهنم و بهشت



  ●سوال:
  آیا چهره انسان در آخرت تغییری می کند؟
  مثلا چهره زشت در بهشت زیبا می شود؟؟ 



  ●پاسخ:
  با سلام و عرض ادب
  بهشت محلّ سلام و سلامت است يعنى هيچگونه سختى و ناراحتى و مرض و فقر و مرگ و هلاكت و نقصان در هيچيك از أبعاد وجودى انسان وجود نخواهد داشت. بنابراین جایی برای چهره زشت در بهشت نیست.
  توضیح: قرآن کریم می فرماید:

  «وَ لَدَارُ الاخِرَةِ خَيْرٌ وَ لَنِعْمَ دَارُ الْمُتَّقِينَ؛ جَنَّتُ عَدْنٍ يَدْخُلُونَهَا تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الانْهرُ لَهُمْ فِيهَا مَا يَشَآءُونَ كَذلِكَ يَجْزِى اللَهُ الْمُتَّقِينَ؛ الَّذِينَ تَتَوَفيهُمُ الْمَلئِكَةُ طَيِّبِينَ يَقُولُونَ سَلمٌ عَلَيْكُمُ ادْخُلُوا الْجَنَّةَ بِمَا كُنتُمْ تَعْمَلُونَ»؛ [1]و البتّه خانه آخرت مورد پسند و اختيار است؛ و چه بسيار نيكوست خانه پرهيزگاران. بهشت‏هاى عدنى است كه در آنها داخل مى‏ شوند، و از زير درختان آنها نهرهائى جارى است، و هر چه بخواهند براى آنانست؛ و اينطور خداوند پرهيزگاران را پاداش ميدهد، آنانكه چون فرشتگانِ قبض روح، روح آنان را بگيرند و بميرانند، آنان پاك و پاكيزه و طيّب هستند و به آنها ميگويند: سَلمٌ عَلَيْكُم، داخل در بهشت شويد در اثر أعمالى كه شما بجا مى آورده ايد!».

  «إِنَّ أَصْحبَ الْجَنَّةِ الْيَوْمَ فِى شُغُلٍ فكِهُونَ؛ هُمْ وَ أَزْوجُهُمْ فِى ظِلَلٍ عَلَى الأرَائِكِ مُتَّكِئُونَ؛ لَهُمْ فِيهَا فكِهَةٌ وَ لَهُم مَا يَدَّعُونَ؛ سَلمٌ قَوْلًا مِن رَبٍّ رَحِيمٍ»؛[2] اهل بهشت در آن روز در اشتغال (به خداى خود و به موجودات مجرّده ملكوتيّه عالم عِلوى) خوش و خرّم متنعّمند. ايشان با جفت هايشان در زير سايه‏ هائى بر روى تخت‏ها تكيه زده‏ اند، و از براى آنهاست هر گونه ميوه اى، و از براى آنهاست آنچه را بخواهند و طلب كنند: سلامى است كه از ناحيه پروردگار مهربان به آنها گفته مى‏ شود».
  دراین آیات سلام خداوند، مطلوب و مقصود آنهاست، چرا كه آنان طالب خدا هستند. دورانى، سلوك بسوى خدا نموده و براى لقاء و حضور و عرفان و بالاخره فناء در ذات اقدس او و بقاء به بقاء و ابديّت او سير نموده‏ اند، و اينك به دار السّلام رسيده‏اند؛ و خدايشان ولىّ و سرپرست و مُدير و مدبّر امور آنها مي گردد.

  «لَهُمْ دَارُ السَّلَمِ عِندَ رَبِّهِمْ وَ هُوَ وَلِيُّهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ»؛[3]از براى آنهاست دار السّلام نزد محبوبشان و مقصودشان و معشوق حقيقى و واقعى و كعبه آمالشان خداوند عزّ و جلّ؛ و اوست ولىّ و صاحب اختيار آنان در برابر آنچه را كه در دنيا انجام داده‏.

  [1]. ذيل آيه 30 و آيه 31 و 32، از سوره 16: النّحل‏.

  [2]. آيات 55 تا 58، از سوره 36: يس‏.

  [3]. آيه 127، از سوره 6: الانعام‏.





  سلام از مراتب و درجات پاكى و طهارت است. اهل بهشت همه پاكند؛ خودشان پاكند، و منازلشان پاك است، و جفت هايشان پاك و پاكيزه‏ اند.

  امّا خودشان، پاکند:
  «سَلمٌ عَلَيْكُمْ طِبْتُمْ فَادْخُلُوهَا خلِدِينَ»؛[1] (فرشتگان به پاكان ميگويند:) سلام بر شماست! پاك و طيّب و پاكيزه شديد! پس بطور جاودان در بهشت‏ها داخل شويد».

  و در اين آيه تفريع با فاء، دلالت بر پاكى و طهارت منزل دارد، مانند پاكى و طهارت نازل، كه خودِ اهل بهشت باشند.
  «سَلمٌ عَلَيْكُم بِمَا صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَى الدَّار»؛ [2]سلام باد بر شما در مقابل شكيبائى و استقامتى كه در دنيا نموديد! پس خوب جائى است عاقبت اين خانه‏.

  و امّا منازل آنها پاك و طاهر است، به دليل گفتار خداوند در سوره صفّ:
  «وَ يُدْخِلْكُمْ جَنَّتٍ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الأنْهرُ وَ مَسَكِنَ طَيِّبَةً فِى جَنَّتِ عَدْنٍ»؛[3]و داخل ميكند شما را در بهشت‏هائى كه از زير درختان سر بهم آورده آن نهرهائى جارى است؛ و در مسكن‏هاى پاك و پاكيزه در بهشت‏هاى عَدن».

  و امّا جفت هايشان پاك و طاهرند، به دليل آيه سوره آل عمران:
  «قُلْ أَ ؤُنَبِّئُكُم بِخَيْرٍ مِن ذلِكُمْ لِلَّذِينَ اتَّقَوْا عِندَ رَبِّهِمْ جَنَّتٌ تَجْرِى مِن تَحْتِهَا الأنْهرُ خلِدِينَ فِيهَا وَ أَزْوجٌ مُطَهَّرَةٌ وَ رِضْونٌ مِنَ اللَهِ وَ اللَهُ بَصِيرُ بِالْعِبَادِ»؛[4]بگو (اى پيامبر) آيا ميخواهيد من شما را به چيزى بهتر از اين آگاه كنم: براى كسانيكه تقواى خدايشان را در پيش گيرند بهشت‏هائى است كه در زير درختان سر بهم آورده آن نهرهائى جارى است، كه‏ بطور خلود و جاودان در آن زيست مى‏ كنند، و جفت‏هاى پاك و پاكيزه شده، و رضوان از خدا. و خدا به بندگانش داناست».

  در بهشت نه تنها طهارت و قداست، در وجود و نفس و مظاهر است، بلكه قداست و پاکی در كلام و گفتار نیز هست و در سخنان بهشتیان هيچگونه گناه و لغوى نيست:
  «لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَ لَا تَأْثِيمًا؛ إِلَّا قِيلًا سَلمًا سَلمًا»؛[5]در بهشت أبداً سخن لغو و بيهوده، و گفتارى كه به گناه اندازد نمى‏شنوند، مگر گفتار سلام، سلام».

  «لَا يَسْمَعُونَ فِيهَا لَغْوًا وَ لَا كِذبًا»؛[6]در بهشت نمى‏ شنوند هيچ سخن لغو و بيهوده اى را، و هيچ گفتار باطل و دروغى را».

  «فِى جَنَّةٍ عَالِيَةٍ؛ لَا تَسْمَعُ فِيهَا لَغِيَةً»؛[7]در بهشت بلند مرتبه اى، كه در آن هيچ لغوى را نمى‏ شنوى».


  [1].آیه73،از سوره39:الزمر.

  [2]. آيه 24، از سوره 13: الرّعد

  [3].آیه72،از سوره9:التوبة.

  [4]. آيه 15، از سوره 3: آل عمران‏.

  [5]. آيه 25 و 26، از سوره 56: الواقعة.

  [6]. آيه 35، از سوره 78: النّبأ.

  [7]. آيه 10 و 11، از سوره 88: الغاشية.







  و مي توان جامع‏ترين آيات را در اين موضوع، اين آيه از سوره أعراف دانست:

  «ادْخُلُوا الْجَنَّةَ لَا خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَ لَا أَنتُمْ تَحْزَنُونَ»؛ [1]داخل در بهشت شويد! هيچ ترسى براى شما نيست و هيچ‏اندوه و غصّه نيز نداريد».

  چون خوف و ترس درباره پيشامد احتمالىِ، أمر ناپسند و ناگوار است، خداوند در اين آيه هر نقصان وجودى را چه نقصانى واقع و چه نقصانى احتمالى، همه را از بهشتيان نفى مي كند. و بنابراين آنها از هر عيب و نقص، و از هر امر عدمى بَرى و منزّه هستند، و در كينونت ذات خود كاملند. و هيچيك از كون و فساد و مزاحمات دنيا، و تأثير و تأثّرها، و فعل و انفعال‏هائى كه موجب نقصان گردد در آنجا نيست.

  همه انحاء عيوب و غلّ و غشّ از آنان برداشته شده، و در رحمت الهيّه و غشيان جذبات ربّانيّه، رستگار، و با امن و سلام، مأمون و سالم مى‏ باشند.[2]

  موفق باشید.



  [1]. ذيل آيه 49، از سوره 7: الاعراف‏.

  [2].برگرفته از کتاب معاد شناسی ، آیت الله حسینی تهرانی،ج10،ص130.


title: آیا جهنم برای همه ابدی است
text:
  آیا جهنم برای همه ابدی است


  ●پاسخ:
  با سلام و عرض ادب
  شكى نيست كه كافران و افرادى كه در حكم كافر و معاند هستند؛ همانند مشركان و منافقانِ معاند و منكر، در قيامت، در عذاب جاودانه خواهند ماند؛ چنان كه خداوند در آيات 64 و 65، سوره احزاب مى‏فرمايد:« إِنَّ اللَّهَ لَعَنَ الْكافِرِينَ وَ أَعَدَّ لَهُمْ سَعِيراً؛ خالِدِينَ فِيها أَبَداً لا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَ لا نَصِيرا؛ همانا خداوند كافران را لعنت و برايشان آتشى فروزان آماده كرده است كه براى هميشه در آن باقى خواهند ماندو ولىّ و ياورى نخواهند يافت».[1]

  اما خداوند، مؤمنان و افرادى را كه پس از انجام گناه توبه كرده‏ اند، مى‏بخشد؛ چنان كه در اين‏باره مى‏ فرمايد:(إنّمَا التّوبَة عَلَى اللّه لِلّذينَ يَعمَلونَ السّوء بِجَهلَة ثُمّ‏يَتوبونَ مِن قَريب فَأولئِكَ يَتوب اللّه عَلَيهِم و كان اللّه عَليماً حَكيماً)؛[2]توبه، نزد خداوند فقط براى كسانى است كه از روى نادانى مرتكب گناه مى‏ شوند، سپس به زودى توبه مى‏ كنند. خداوند، توبه اين افراد را مى‏ پذيرد و داناى حكيم است.


  مؤمنان و يكتاپرستانى كه مرتكب گناهانى شده‏ اند، ولى بدون توبه از دنيا رفته‏ اند- اگر سزاى اعمال زشت خود را در قبر نديده باشند- در قيامت مدتى در عذاب مى‏ مانند تا كاملًا پاك شوند، آن گاه وارد بهشت خواهند شد؛ چنان كه پيامبراكرم (صلی الله علیه وآله) در اين باره فرمود: يكتاپرستانى كه گناهان بزرگى را انجام داده و از گناه خود پشيمان نشده و توبه نكرده‏ اند، داخل جهنم مى‏ شوند ... آتش برخى را تا روى پاها، برخى را تا پشت پاها، بعضى را تا ران‏ها و عده‏اى را تا كمر فرا مى‏ گيرد و عده‏ اى نيز تاگردن در آتش فرو مى‏ روند و اين تفاوت‏ها، به جهت تفاوت گناهان و اعمالى بود كه انجام مى‏ دادند. برخى يك ماه و بعضى يك سال در آتش نگه داشته و سرانجام از آتش بيرون آورده مى‏ شوند و طولانى‏ ترين مدت توقف آنها در آتش قيامت، به‏اندازه عمر دنياست؛ از روزى كه آفريده شده تا روزى كه فانى شود ... و سپس وارد بهشت مى‏ شوند .... البته در برخى روايات، مدت توقف مؤمنان گناه كار تا سيصد هزار سال تعيين شده است.[3] والله عالم.


  [1] .همچنین رجوع شود به سوره های : نحل، آيه 29؛ زمر، آيه 71- 72؛ توبه، آيه 68؛ مجادله، آيه 17؛ آل‏عمران، آيه 86- 88 و .

  [2] . نساء، آيه 17.

  [3] . ر. ك: الميزان، ج 12، ص 102 و 103.


title: ایا خداوند به خاطر عقل محدود بشر نعمت های بهشتی را این گونه معرفی کرده است
text:
  ایا خداوند به خاطر عقل محدود بشر نعمت های بهشتی را این گونه معرفی کرده است؟ 


  ●سوال:
  منظور بنده این است که ایا همانطور که مصلا یک مورچه را نمیتوان از مفهوم تکنولوژی مطلع کرد و نهایت ارزوی او ممکن است که یک دانه باشد ایا برای انسان هم همین گونه است؟
  از این رو خداوند نعمت های بهشتی را در حال حاضر این گونه معرفی کرده و ممکن است بعدا که انسان به تکامل رسید کلا ماهیت این نعمت ها متفاوت شود از قبیل قصر و حوری یا پادشاهی در بهشت؟



  ●پاسخ:
  با او
  سلام و ادب؛

  در مورد سوالتون چند نکته عرض می کنم؛

  1-اینکه در قرآن کریم از صنعت های ادبی از جمله استعاره و تمثیل و تشبیه و... استفاده شده، شکّی نیست. خصوصا در مواردی که امری غیر مادی معرفی و توضیح داده می شود که نمونه ی قابل مشاهده ای در این دنیا مستقیما نداریم و باید با تمثیل آن حقیقت به چیزی شبیه به آن در این دنیا به ما معرفی بشود. عمدتاً آیاتی که دارای چنین ویژگی هستند، آیات متشابه هستند که منظور از آن، همان معنای ظاهری آن نیست. مثل ید الله فوق أیدیهم و....

  2-اما در باب اینکه آیات مربوط به وصف بهشت و جهنم هم جزو موارد تمثیلی و تشبیه است یا خیر، باید تامّل کرد. در این جا دو احتمال متصوّر است:

  الف: وصف بهشت و جهنم با همان کیفیت مذکور در آیات و روایات، حقیقی است و مثلا نعمات بهشتی که مانند موجودات همین عالَم ماده معرفی شده، عیناً همان است که بیان شده و از ظاهرش فهمیده می شود.

  ب: وصف بهشت و جهنم با کیفیت مذکور در آیات و روایات، تشبیهی و تمثیلی است و به موجوداتی شبیه به آن حقایق از این عالَم، تشبیه شده است.


  پس در عبارتی کوتاه 3 حالت و 3 فرض می توانیم داشته باشیم:

  الف: نعمات بهشتی با وصف قرآنی، عین همین نعمات دنیوی است.

  ب: نعمات بهشتی با وصف قرآنی، عین نعمات دنیوی نیست.( مثل و شبیه آن است.)

  ج: نعمات بهشتی با وصف قرانی، عین نعمات دنیوی نیست.( مثل و شبیه آن هم نیست.)

  حال برای روشن شدن اینکه کدام حالت است، هم می توان بررسی ادبی روی عبارات انجام داد و اجزای استعاره و تشبیه را از آیات نشان داد تا دلیلی بر تشبیه و تمثیل بودن آن ها داشته باشد.
  حالت دیگر اینکه بحث عقلی کنیم و ببینیم که اساساً کدام یک از این 3 احتمال معقول است و کدام ها نا معقول؟! که ما اینجا تا حدی به سبک بررسی عقلی می پردازیم.

  اگر گزینه ی الف صحیح باشد، با مشکل عقلی مواجه خواهیم بود. چون اگر برای مثال وقتی قرآن کریم در باب بهشت می گوید: باغ هایی که از زیر درختانش نهر ها جاری است، آیا منظور از درخت، شیئی است که بدنه اش از بافت های قابل تجزیه ی چوب ساخته شده؟! و یعنی آبی که از زیر درختان در نهر ها جاری است، همین h2o هست؟! دقت کنید، وقتی بگیم نعمات اونجا عین نعمات اینجاست، یعنی عیناً همونه، اگر ذره ای تفاوت قائل بشید دیگه میشه مثل و شبیه، عین نمی شه. وقتی میگیم عین همونه، یعنی عین همون.

  اشکالات حالت الف؛

  1-می دانیم که درخت به معنای این دنیا، موجودی زنده است که عمر معیّنی داره و بالاخره بعد از مدتی زوال پیدا می کنه و از بین می ره، سائیده می شه، برای حیاتش نیاز به اکسیژن داره، برای رشدش نیاز به نور خورشید به معنای فوتون(ذرات حامل انرژی یا خود انرژی) داره. و.... و کم و زیاد شدن همه ی این مولّفه ها در رشدش تاثیر داره. و اگر این شرایط نباشه، زودتر زوال پیدا می کنه و اگر باشه، اون درخت عمر بیشتری می کنه و در زمان طبیعی خودش زوال پیدا می کنه.
  در حالی که در مورد بهشت، در آیات و روایات ما، وعده ی جاودانگی آن داده شده، در اونجا نقص و نابودی و زوال نیست. و آیا اساساً ممکنه درختی مرکّب از اجزای قابل تجزیه ی بافت های چوبی زوال پیدا نکند؟!

  در اینجا طنزی نقل کنم، روزی سر یکی از کلاس همین بحث مطرح شد، یکی از اساتید ادبیات عرب ما، فرمودند که مثلا همین سیب، اگر سیب بهشتی همین سیب باشد یا مثلا در بهشت میوه ی موز و ... داشته باشیم، و میوه های بهشت، سیب یهشت دقیقا همین میوه و سیب باشه، اینها زباله و دور ریز داره، ما اون هسته های وسط سیب و احیانا پوستش رو که نمی خوریم، پس باید لابد پوست میوه ها را هم بگیریم، حالا اونوقت اگر میوه های بهشت مثل میوه های این دنیا بود و طبیعتا، زباله و دور ریز داشت، در بهشت سطل آشغال هم لازم خواهیم داشت. آنوقت آنجا زباله تولید می شه و باید رفتگر و ماموران جمع آوری زباله و... هم باشد و... آخرش می بینم که بهشت خیلی هم با همین دنیا فرقی نکرد :) لذا آن میوه ها و نعمات، عین همین میوه ها و نعمات دنیا که نیستند، نعمات نورانی و یکپارچه ای هستند که از جهاتی شبیه نعمات این دنیا هستند.

  2-اشکال دوم این است که، بطور کلّی ما دو نوع عالَم می تونیم در ذهن تصوّر کنیم: عالَمی که موجودات مرکّب از اجزا، موجودات قابل تجزیه در اون هستند، و عالَمی که موجودات مجرّد و بسیط، یکپارچه و غیر قابل تجزیه اونجا هستند. حال کدام یک از این دو، عمر بیشتری دارند و کامل تر هستند؟! اون موجوداتی که در بودنشان نیازمن اجزاء تشکیل دهنده شان هستند و مرکب هستند کامل ترند؟! یا موجوداتی که یکپارچه بوده و از در بودنشان نیازمند اجزائی نیستند؟! حالت دوم.
  حالا در عالَم خارج هم، فعلا عالَم اولی که تصوّر کردیم رو که می بینیم هست. همه ی ما و عالَم اطرافمون، عالَم موجودات مرکب از اجزاء و مادی است. اما آیا عالَم دوم که شامل موجودات مجرد و بسیط هست هم وجود دارد؟! اینجا فرق بین ماتریالیست ها و کسانی است که همه ی موجودات را مرکب و مادی می دانند، یا افرادی که اعتقاد به عالَم متافیزیک دارندو به اصطلاح یومنون بالغیب هستند.

  حالا اگر بودن عالَم دوم را بپذیریم، با ویژگی بهشت جاودان و کامل، مرکب و مادی بودن سازگار است یا مجرد و بسیط بودن؟! گفتیم دومی کامل تره، پس اگر باشه، بهشت هم زمانی کامل تره که مجرد و بسیط باشه و به اجزاء تشکیل دهنده ای محتاج نباشه.
  اگر اینو بپذیرید، پس دیگه نعمات بهشت با این دنیا عین هم نمی شن، چون نعمات و آب و درخت و میوه در اینجا مرکب و محتاج به اجزائشون هستند، ولی نعمات بهشتی، مجرد و بسیط و یکپارچه خواهند بود.


  اما اگر حالت ج صحیح باشد، اشکلی مطرح است، چون اگر هیچ شباهتی بین نعمات بهشتی و نعمات دنیا نباشه، اگر هیچ شباهتی بیت آب اونجا و آب اینجا نباشه، پس چه دلیلی داشت که قرآن کریم اون نعمات رو به اینها تشبیه کنه؟! مثلا چرا نگفت در بهشت کوه هایی است که از زیرش نهرهای آب جاری است؟ چرا گفت درخت هایی است که از زیرش نهر ها جاری است؟! پس لابد یک سنخیّتی بین درخت این دنیا با اون نعمت خاص بهشتی که به درخت تشبیه شده وجود دارد. اون سنخیّت و ویژگی مشترک، همان است که در ادبیّات و تشبیه بهش میگیم: وجه شبه. مثلا میگیم علی مانند شیر است. اینجا میگن چرا علی را به شیر تشبیه کردیم؟ چرا او را به مورچه تشبیه نکردیم؟ میگن بخاطر وجه شبه اونها. وجه شبه همان ویژگی مشترک بین علی و شیر است که همان شجاعت است.

  حالا مثلا وجه شبه بین آب دنیایی یا همان h2o با آب بهشتی چیست؟ شاید مثلا سیراب کردن باشه، آب این دنیا، تشنگی بدن مادی رو سیراب می کنه، و مثلا آب بهشتی، تشنگی روح را به علم و دانستن و معرفت به خدا، سیراب می کنه. که بعید هم نیست، چون گویا آب و شیر، صورت تمثیلی علم است. لذا در خواب هم آب و شیر، معمولا به علم تعبیر می شود.

  پس تنها گزینه و حالت معقول، گزینه ی ب هست. که نعمات بهشتی غیر از نعمات دنیایی است، ولی از جهاتی به هم شبیه هستند که همان وجه شبه اونهاست، لذا برای فهم ما، و نزدیک شدن ذهن ما به اون حقایق مجرد و بسیط و یکپارچه و نورانی، اونها به موجوداتی شبیه به آنها در عالَم ماده که البته اینها مرکب و ناقص و دارای اجزاء هستند، تشبیه شده است. لذا از جهاتی شباهت دارند، معمولا هم جهت شباهت در اثر و صفاتشون هست.

  پس نعمات مجرد بهشتی، با نعمات مرکب و مادی دنیایی، در ذات متفاوت اند، ولی در بعضی صفاتشون به هم شبیه هستند. لذا قرآن کریم از صنعت تمثیل و تشبیه برای معرفی و توضیح اونها استفاده نموده است، چرا؟ چون به بیان زیبای جناب مولوی (ره) :

  چون که با کودک سروکارت فتاد ** پس زبان کودکی باید گشاد.

  پیوسته متعالی
  یاحق


title: آیا عدم تناسب گناه با عذاب اخروی منافی با عدل و حکمت خدا نیست
text:
  آیا عدم تناسب گناه با عذاب اخروی منافی با عدل و حکمت خدا نیست؟؟؟!!!


  ●سوال:
  با سلام به همگی دوستان عزیز

  این هم سوالی است که یکی از دوستان چند وقت پیش از من پرسید ، که دوست داشتم شما هم در جریان سوال او و جواب بنده قرار بگیرید، تا اگر نقدی بر جواب من و یا اضافه ای بر آن دارید ، دریغ نفرمایید!!

  واما سوال: کیفر دادن به هر جرمی ،عین عدالت بوده و اگر در پیشگاه الهی همه یکسان باشد ، با عدالت و حکمت الهی منافات خواهد داشت؛ حال اگر تناسب میان جرم و جریمه رعایت نشود، مثلا برای ریختن زباله در پیاده رو کسی را گرفته و به حبس ابد محکوم کنند، خود نوعی ظلم و بی عدالتی است، پس باید همواره میان جرم و مجازات همخوانی و تناسب وجود داشته باشد.
  آیا عذابهای طولانی و شدید انسان در آخرت با جرم زودگذر و موقت او در این دنیا ، عدالت و حکمت خدا را زیر سوال نمی برد؟ آیا جاودان ماندن در جهنم و یا خورش سگهای جهنم شدن با جرمهایی چون قتل نفس ویا غیبت تناسب دارد ؟و اصلا چگونه ممكن است خداي رحیم ، ما را در برابر جرمهاى بسيار كوچك، مجازاتهاى بسيار بزرگ بكند؟






  ●پاسخ:
  این هم جوابی که من به این سوال دادم ( خواهشا جواب را ارزیابی کنید)

  در ابتدا می بایست به این نکته توجه کرد که قوانینی بر جهان آخرت حکومت دارد که غیر از قوانین طبیعی دنیاست. ایندو دو عالم ، دو ساحت و دو نشئه جدای از هم هستند که هر کدام قوانین خاص خود را دارند و اینگونه نیست که تنها تفاوت میان دنیا و آخرت در این باشد که آخرت از لحاظ زمانی بعد از دنیاست.
  درک این تفاوت میان ایندو عالم کار راحتی نیست و مثال دقیقی نیز نمی توان برایش آورد ، چرا که هر مثالی بیاوریم در چارچوب قوانین طبیعی این دنیا تعریف شده است ولی برای تقریب به ذهن می توان به تفاوت های میان عالم رحم و عالم دنیا مثال زد که چگونه گاهی آنچه در آن دنیا لازم است در این دنیا موجبات هلاک آدمی را فراهم می سازد.
  از جمله تفاوتهایی که میان عالم دنیا و آخرت وجود دارد ، تفاوت میان نوع مجازات در ایندو عالم است. برای بیان این موضوع باید توجه داشت که مجازات بر سه گونه است:
  1. مجازات قراردادى (تنبيه و عبرت)
  این نوع مجازات از نوع مجازاتهایی است که در دنیا و به واسطه جرمی خاص و قانونی مشخص صورت می گیرد و برای ایجاد نظم، امنیت ،تشفی ستمدیده ،جلوگیری از تکرار جرم و... در جامعه انسانی ضروری است؛ و به هر حال می بایست میان جرم و جریمه تناسب و همخوانی وجود داشته باشد.
  ولی این نوع مجازات در آخرت معقول نیست ، چرا که در آنجا نه از ناامنی و بی نظمی اجتماعی خبری است و نه از تکرار جرم و نه از اینکه -نعوذ بالله- خداوند در مجازات کردن انسانها عقده گشایی کرده و تشفی خاطر پیدا می کند.
  2. مجازاتی که با گناه رابطه تکوینی و طبیعی دارد (مجازات دنیوی)
  دومین نوع از مجازات مجازاتهایی است که با جرم رابطه علَی و معلولی دارد ، که آنرا اصطلاحا " اثر وضعی گناه" می گویند.
  مثلا شرابخواری اثر وضعی ناگواری بر جسم و روان گذاشته و یا خوردن سم کشنده مرگ را به همراه دارد و این نوع مجازات را کسی از بیرون بر این اعمال بار نکرده و دادگاه و قانونی لازم نیست تا حکم مرگ خوردنده سم و یا نارسایی های شرابخوار را صادر کند بلکه اینها آثار طبیعی همان اعمال است.
  حال آیا می توان گفت که او یک لحظه بیشتر سم نخورده ، چرا باید بمیرد؟ و یا پنج دقیقه بیشتر شراب ننوشیده ، چرا باید تا آخر عمر دچار اختلالات جسمی و روحی باشد؟
  از اینجا روشن می شود که مسئله تناسب میان جرم و جریمه تنها در مجازاتهای نوع اول ، یعنی مجازاتهای قراردادی است ، که رابطه واقعی و ذاتی بین جرم و جریمه وجود ندارد.
  3. مجازاتی که تجسم خود جرم و چیزی جدای از آن نیست( عذاب اخروی)
  در این نوع از مجازات رابطه میان جرم وجریمه نه قراردادی و نه علت و معلولی است، بلکه رابطه ای به مراتب قوی تر و واقعی تر برقرار است و آن "عینیت" و "یگانگی" میان جرم و جریمه است؛ به عبارت دیگر آنچه در آخرت به عنوان پاداش و یا سزای عمل به نیکوکاران و بدکاران داده می شود ، تجسم خود عمل آنهاست.
  توجه داشته باشید که بر اساس آموزه های قرآن کریم و متون دینی ، اعمال ما دارای صورتی ملکی و دنیایی است که زودگذر بوده و نیز دارای صورتی ملکوتی است که باقی بوده و در آخرت خود را به ما رسانده و همان بهشت و جهنم آنجا همين اعمال نيك و بد است كه وقتى پرده كنار رود تجسّم و تمثّل پيدا مى‏ كند؛ تلاوت قرآن صورتى زيبا مى‏ شود و در كنار انسان قرار مى‏ گيرد؛ غيبت و رنجانيدن مردم به صورت خورش سگان جهنّم در مى‏ آيد.



  ●قرآن كريم این معنی را در آیات فراوانی بیان می دارد که به عنوان نمونه به برخی از این آیات اشاره می کنیم:
  1- يوم تجد كلّ نفس ما عملت من خير محضراً و ما عملت من سوء تودّ لو انّ بينها و بينه امدا بعيدا « آل عمران/ 30».
  «روزى كه هر كس آنچه از كار نيك يا زشت انجام داده است حاضر مى‏ بيند، آرزو مى‏ كند كه كاش بين او و بين كار زشتش مسافت درازى فاصله مى‏بود».
  2- و وجدوا ما عملوا حاضرا و لا يظلم ربّك احدا «كهف/ 49».
  «آنچه را كه انجام داده‏ اند حاضر مى‏ يابند و پروردگار تو به احدى ستم نمى‏ كند».
  3- يومئذ يصدر النّاس اشتاتا ليروا اعمالهم، فمن يعمل مثقال ذرّة خيرا يره، و من يعمل مثقال ذرّة شرّا يره « زلزال/ 6- 8».
  «در اين روز مردم گروه گروه بيرون مى‏ آيند تا در نمايشگاه اعمال، اعمال آنها به آنها ارائه داده شود. پس هر كس هموزن يك ذرّه، كار نيك كند آن را مى‏بيند و هر كس هموزن يك ذرّه، كار زشت كند مى‏بيند».
  سخن از دیدن خود عمل است نه جریمه یا اثری که از بیرون و به واسطه قرارداد و یا دادگاه بر آن بار شده باشد.
  4- در آيه‏ اى كه به قول برخى از مفسرين آخرين آيه‏ اى است از قرآن كه نازل شده است مى‏ فرمايد: و اتّقوا يوما ترجعون فيه الى اللّه ثمّ توفّى كلّ نفس ما كسبت و هم لا يظلمون « بقره/ 281».
  «و بپرهيزيد از آن روز كه بسوى خدا بازگشت داده مى‏ شويد، آنگاه به هر كسى آنچه كه فراهم كرده است به تمام و كمال پرداخت مى‏گردد و به آنان ستم نمى‏شود».
  5- درباره مال يتيم خوردن تعبير قرآن كريم اين است: انّ الّذين يأكلون اموال اليتامى ظلما انّما يأكلون فى بطونهم نارا و سيصلون سعيرا « نساء/ 10».
  «آنان كه اموال يتيمان را به ستم مى‏ خورند، جز اين نيست كه در شكم خويش آتش فرو مى‏ برند و بزودى در آتشى افروخته مى‏افتند».
  يعنى مال يتيم خوردن عيناً آتش خوردن است اما چون در اين دنيا هستند نمى‏ فهمند، به محض اينكه حجاب بدن كنار رفت و از اين جهان بيرون شدند آتش مى‏ گيرند و مى‏ سوزند.
  نتیجه آنکه «تناسب كيفر و گناه» بحثى است كه در مورد كيفرهاى اجتماعى و قراردادى قابل طرح است. البته در اينگونه كيفرها، قانونگزار بايد متناسب بودن كيفر را با جرم در نظر بگيرد؛ اما در كيفرهايى كه رابطه تكوينى با عمل دارد يعنى معلول واقعى و اثر حقيقى كردار است يا كيفرى كه با گناه، رابطه عينيّت و وحدت دارد، يعنى در حقيقت خود عمل است، ديگر مجالى از براى بحث تناسب داشتن و نداشتن نيست.
  به جهت حسن ختام این بحث روایتی را می آوریم:
  قيس بن عاصم كه از اصحاب رسول خدا (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) است نقل كرده كه روزى با گروهى از «بنى تميم» خدمت پيغمبر اكرم (صلّى اللّه عليه و آله و سلّم) شرفياب شدم، گفتم يا رسول اللّه! ما در صحرا زندگى مى‏كنيم و از حضور شما كمتر بهره‏ مند مى‏گرديم، ما را موعظه فرماييد. رسول اكرم (ص) نصايح سودمندى فرمود و از آن جمله چنين فرمود: «براى تو به ناچار همنشينى خواهد بود كه هرگز از تو جدا نمى‏ گردد؛ با تو دفن مى‏ گردد در حالى كه تو مرده‏ اى و او زنده است. همنشين تو اگر شريف باشد تو را گرامى خواهد داشت و اگر نابكار باشد تو را به دامان حوادث مى‏ سپارد. آنگاه آن همنشين با تو محشور مى‏ گردد و در رستاخيز با تو برانگيخته مى‏ شود و تو مسؤول آن خواهى بود. پس دقت كن كه همنشينى كه انتخاب مى‏ كنى نيك باشد زيرا اگر او نيك باشد مايه انس تو خواهد بود و در غير اين صورت موجب وحشت تو مى‏ گردد. آن همنشين، كردار تو است»

  والسلام علی من اتبع الهدی


title: چگونه ممكن است خداي رحیم ، ما را در برابر جرمهاى بسيار كوچك، مجازاتهاى بسيار بزرگ بكند
text:
  آیا جاودان ماندن در جهنم و یا خورش سگهای جهنم شدن با جرمهایی چون قتل نفس ویا غیبت تناسب دارد ؟و اصلا چگونه ممكن است خداي رحیم ، ما را در برابر جرمهاى بسيار كوچك، مجازاتهاى بسيار بزرگ بكند؟


  ●پاسخ:
  بخشش و پاداش هر چه بيشتر باشد نشانه فضل و كرم پاداش دهنده است بنابراين جاي ايراد و خرده‏ گيري نيست. اما در مورد كار و گناه و ظلم و كفر اين سؤال هست كه چگونه عذاب جاودانه در برابر گناه محدود با اصل عدالت خداسازگار است؟ كسي كه دوران طغيان گري و سركشي و تجاوزش حداكثر از يك صد سال تجاوز نمي‏كند، چرا هميشه بايد در آتش و مجازات شكنجه ببيند؟ آيا عدالت ايجاب نمي‏كند كه يك نوع تعادل بين گناه و كيفر آن برقرار باشد؟
  پاسخ خوبي جناب مشكات دادند اما بنده هم چند نكته عرض ميكنم:

  ●اولاً: مجازات ابدي و جاويد، منحصر به كساني است كه تمام روزنه‏ هاي نجات را به روي خود بسته‏ اند، و عالماً و عامداً غرق در فساد و تباهي و كفر و نفاق گشته‏ اند. سايه شوم گناه تمام قلب و جان آنها را پوشانيده است و در حقيقت به رنگ گناه و كفر در آمده‏ اند.

  ●ثانياً: اين اشتباه است كه برخي خيال مي‏كنند كه مدت و زمان كيفر بايد به اندازه مدت و زمان گناه باشد. زيرا رابطه ميان گناه و كيفر رابطه زماني نيست بلكه رابطه كيفي است. يعني مقدار زمان مجازات تناسب با كيفيت گناه دارد، نه مقدار زمان آن. مثلاً كسي ممكن است در يك لحظه دست به قتل نفس بزند و طبق پاره‏اي از قوانين محكوم به زندان ابد گردد. در اينجا مي‏بينيم زمان گناه تنها يك لحظه بوده در حاليكه مجازات آن گاهي 80 سال زندان خواهد بود.

  ●ثالثاً: مجازاتها و كيفرهاي رستاخيز بيشتر جنبه اثر طبيعي عمل و خاصيت گناه دارد. به عبارت روشنتر، رنج‏ها و دردها و ناراحتي‏هايي كه گناهكاران در جهان مي‏كشند اثر و نتيجه اعمال خود آنها است كه دامانشان را فرا مي‏گيرد. در قرآن سوره يس، آيه 54 مي‏خوانيم:
  «فاليوم لاتظلم نفس شيئاً و لاتجزون الا ما كنتم تعلمون».
  (امروز (روز رستاخيز) به هيچ كس ستم نمي‏شود و جز اعمال خود شما جزايي براي شما نيست).
  در سوره قصص آيه 84 مي‏خوانيم:
  «... فلا يجزي الذين عملواالسيئات الا ما كانوا يعلمون».
  (به آنها كه بد انجام دادند جزايي جز اعمال آنها داده نمي‏شود).


title: حقيقت بهشت و جهنم چيست
text:
  حقيقت بهشت و جهنم چيست؟ 



  ●پاسخ:
  حقيقت بهشت تجلّى رحمت و مغفرت خداست و جهنم تجلّى غضب و لعنت خداست. توضيح مطلب اينكه؛
  اولاً گاهى اين چنين گمان مى‏شود كه «بهشت» و «جهنم» دو موضوع جداگانه بوده، مستقلاً مطرح است. امّا اين پندارى بيش نيست؛ بلكه حقيقت آن است كه بهشت و جهنم، جدا از مسأله لقاى پروردگار نمى‏ باشد.
  به عبارت ديگر، بهشت و بهشت‏ها و جهنم و جهنم‏ها مقصد و مقصود، در سير و حركت نيستند و حركت‏ها به سوى پروردگار و منتهى به لقاى پروردگار است؛ نه اينكه حركت‏ها به سوى بهشت‏ها و جهنم‏ها باشد و به آنها منتهى گردد.
  هر حركتى در نهايت به مبدأ متعال منتهى مى‏ گردد و بهشت‏ها و جهنم‏ها، از آثار چگونگى لقاءها و رسيدن‏ها است؛ يعنى، بهشت و بهشت‏ها، از آثار و لوازم لقاى حضرت حق با «اسماى رحمت و مغفرت» و جهنم و جهنم‏ها هم از آثار و تبعات لقاىِ پروردگار با «اسماى غضب و سخط» است.
  ثانياً براى روشن شدن حقيقت بهشت و جهنم لازم است، به صورت مقدمه، مطالبى را در حقايق اسماى ربوبى مطرح كنيم تا معناى آنكه بهشت از آثار «لقاى حضرت حق با اسماى رحمت» و جهنم از آثار «لقاى پروردگار با اسماى غضب» بوده، درست تحليل و تفهيم شود.
  «اسماى حسنى» يك سلسله عناوين محض و اعتبارى نيست؛ بلكه آنها منشأ آثارند و اصولاً هر وجودى و هر موجودى در دنيا و نظام‏هاى ديگر و عوالم برتر و حتى آخرت، از آثار اسماى حسنى‏ است.
  عوالم وجود، همه جلوه‏ هاى اسما بوده، هر اسمى آثار خاص خود را دارد و در مراتب مختلف تجلى مى‏ كند. به بيان ديگر، ذات مقدس حق در مقام ربوبيت موجودات، هر موجودى را، با اسم و صفت خاص ربوبيت مى‏ كند. اسم «رب» داراى شاخه‏ ها و انشعاباتى است و در واقع اسماى حسنى‏ شاخه‏ هاى اسم «ربّ»اند: ربّ رزاق، ربّ مصوّر، ربّ قدير، ربّ عليم، ربّ هادى، ربّ غفور، ربّ منتقم، ربّ شديد العقاب و ... .
  خداوند متعال در مقام ربوبيت، داراى اسما و صفات مختلف بوده، همه را با اين اسماى گوناگون تربيت مى‏ كند؛ مثلاً در مقام ربوبيتش به شيطان با «منتقم» و «شديدالعذاب» تجلّى مى‏ كند و به حضرت رسول‏اكرم(ص) با «هادى»، «رحيم» و «غفور» تجلى مى‏كند.
  گياهى كه صورت و شكلى به خود مى‏ گيرد، با اسم «مصوّر» پيش مى‏ آيد و هنگامى كه خاك را مى‏ شكافد و بيرون مى‏آيد، با ربّ «خالق» پيش مى‏ آيد. به هر صورت، هر موجودى در اين نظام هستى، با عوالم گوناگون خود و با موجودات متفاوت - كه در درون خود دارد - در مقام ربوبيّت با اسمى از اسماى حسناى الهى، در ارتباط است.
  آدمى اگر در مقام طاعت خداوند باشد، با ربّ «هادى» روبه‏ رو است و خداوند با اين اسم او را ربوبيت مى‏ كند؛ امّا اگر انسان در مقام طغيان و مخالفت با حضرت حق باشد، ربّى كه او را تربيت مى‏ كند، ربّ «هادى» نخواهد بود؛ بلكه ربّ «منتقم» و «شديد العذاب» خواهد بود.
  نتيجه آنكه، هر كسى از مسير خود با اسمى از اسماى ربوبى در ارتباط است و از اين رو، من و شما لحظه به لحظه با صفت و اسم خاصى از خداوند متعال، با او در ارتباط هستيم و به همين دليل است كه خداوند با لحن خاصى گفته است كه از مقام ربوبيّت بترسيد: (مَنْ خافَ مَقامَ رَبّهِ)؛نگاه كنيد به: الرحمن (55)، آيه 46 و نازعات (79)، آيه 40.
  به هر روى، تمام هستى و از جمله انسان لحظه به لحظه با «ربّ» با چهره‏ هاى مختلف در ارتباط است و هر يك از اسماى حسنى، انسان را بسته به نوع عمل، فكر، صفت و اخلاق، ربوبيت مى‏ كند.
  در حقيقت اين انسان است كه با انتخاب مسير، راه، عملكرد و مقصد، خود را در تحت يكى از اسماى ربوى مى‏ اندازد، چرا كه اسماى الهى، واسطه‏ هاى فيض بوده و كل وجود و هستى به آنها منتهى مى‏ شود و از آنها نشأت مى‏ گيرد.
  اگر به دقت به اطراف و جوانب وجود نگاه كنيم، همه جا آثار و جلوه‏ هاى اسماء را خواهيم يافت: «وَ بَأَسْمائِكَ الّتى‏ مَلَأَتْ اَرْكانَ كُلِّ شَىْ»؛دعاى كميل. «[ بارالها! به درستى من مى‏ خواهم از تو ]به نام‏هايت و به اسمائت كه اركان هر چيز را پر كرده است».
  آيا روبه رو شدن با اسماى ربوبى، آثار دارد يا خير؟ قطعاً اثر دارد، اينكه انسان در دعاهاى خود و در خواسته‏ هايش و در هر نيازى، به اسم متناسب با آن احتياج متوجه گشته، خداى متعال را با همان اسم مى‏ خواند؛ دلالت بر همين حقيقت دارد كه: گويا آدمى به طور فطرى متوجه همين واقعيت است كه هر چيزى متأثر از اسمى از اسماى خدا است.
  شخصى كه مريض است، به اسم «شافى» متوجه مى‏ شود و شفاى خود را از خداوند متعال با اين اسم مى‏ خواهد؛ چرا كه شفا را اثر اين اسم مى‏ داند. كسى كه رزق و وسعت رزق مى‏طلبد، به اسم «خيرالرازقين» توجه دارد. فردى كه مغفرت مى‏ خواهد، با اسم «غفور»؛ كسى كه نصرت مى‏ خواهد با اسم «نصير» و «ناصر»؛ كسى كه هدايت مى‏ طلبد، به اسم «هادى»؛ محفوظ ماندن از خطرات را مى‏ خواهد، به اسم «حافظ» و «حفيظ» و كسى كه روشنايى باطن مى‏ خواهد، به اسم «نور» متوجه مى‏گردد و خداى سبحان را با آن مى‏ خواند، چرا كه هر يك از اينها را آثار اسماى ربوبى مى‏ داند.
  از صفت و زنام چه زايد خيال و آن خيالش هست دلال وصال‏
  ديده‏ اى دلال بى مدلول هيچ تا نباشد جاده نبود غول هيچ‏
  هيچ نامى بى‏ حقيقت ديده‏اى يا زگاف و لام گل، گل چيده‏ اى‏
  اسم خواندى رومسمّا را بجو مه به بالا دان نه اندر آب جو
  مثنوى معنوى، دفتر اول، ابيات 3454 - 3457.
  با توجه به توضيحات بالا، مشخص مى‏ گردد كه بهشت‏ها، از آثار و جلوه‏ هاى اسماى «رحمت» بوده و جهنم‏ها هم از آثار «غضب و سخط» است؛ چرا كه وقتى همه وجود و همه عوالم هستى، از آثار و مظاهر اسماى حسناى الهى باشد، قهراً بهشت و جهنم نيز به عنوان نظام و عالم خاصى از وجود، از اين حقيقت مستثنا نيست. حال براى روشن شدن اينكه بهشت‏ها و جهنم‏ها، از آثار اسماى «رحمت» و «غضب» حضرت حق است، به بعضى از آيات قرآنى اشاره مى‏ كنيم.

  «و اطاعت كنيد خدا و رسول او را شايد مشمول رحمت شويد و سرعت و شتاب كنيد، به سوى مغفرتى از پروردگارتان و بهشتى كه پهنايش [ به قدر ]آسمان‏ها و زمين است و براى پرهيزكاران آماده شده است».
  اين آيات، انتهاى سير و حركت اطاعت‏ كنندگان از خدا و رسول را، رحمت حق و رسيدن به رحمت او و لقاى او با اسماى «رحمت» مى‏ داند (لعلكم ترحمون) و نيز دستور مى‏ دهد كه به سوى مغفرت و غفران الهى، شتاب كنيد و بكوشيد كه با غفران او مواجه گشته و به مغفرت او برسيد؛ يعنى، او را با اسم «غفور» ملاقات كنيد كه از آثار اين لقا، بهشت است با آن خصوصيات كه در ادامه آيه فرموده است.

  «اى مردم: حقيقت اين است كه براى شما از جانب پروردگارتان برهانى آمده و ما به طرف شما نور روشنگرى را فروفرستاده‏ ايم و امّا آنانى كه به خداى متعال ايمان آورده و به اين [ برهان و نور الهى ]تمسّك جستند، به زودى خداوند آنان را در جوار رحمت فضل خاص خويش داخل كرده، ايشان را به سوى خود، به راهى راست [ كه به سوى او نزديك‏تر مى‏ كند ]هدايت كند».
  اين آيات به روشنى گوياى اين حقيقت است كه خداوند متعال، مؤمنان و پيروان قرآن و رسول اكرم(ص) را به زودى در رحمت و فضل خود داخل مى‏ گرداند؛ به اين معنا كه به لقاى او با اسماى رحمت و فضل رسيده، در عالمى كه جلوه‏ گاه رحمت و فضل او است، وارد مى‏ شوند. اين تعبير بيانگر اين است كه لقاى خداوند با اسماى رحمت، ورود به عالم رحمت و فضل - كه همان بهشت‏ها است - مى‏ باشد.
  از ديدگاه قرآن، جهنم و جهنم‏ها نيز از آثار لقاى پروردگار با اسماى غضب، سخط، انتقام، طرد و ردّ است. در اين باب نيز آيات زيادى وجود دارد كه به دو مورد اشاره مى‏ كنيم:

  اين آيات مى‏ فرمايد كافران و ستمگران مشمول لعن و غضب الهى مى‏ شوند و بعد از آن مى‏ فرمايد. در اين طرد و ردّ الهى جاودانه مى‏ مانند و سپس اشاره مى‏ كند: هيچ وقت عذاب آنان تخفيف نمى‏ يابد. پس اوّلاً، آنان به خداوند متعال در حالى كه او، آنان را لعن و طرد مى‏ كند، مى‏ رسند (لقا با اسماى غضب) و ثانياً، غضب و لعن هميشگى است و ثالثاً، اين روبه‏ رو شدن با اسماى غضب همان جهنم است؛ يعنى، عذاب و جهنم از آثار لقا با اسماى غضب خداوند است.

  اين آيه به روشنى گوياى اين حقيقت است كه عده‏ اى از انسان‏ها، رو به غضب الهى مى‏ آورند و او را با اسماى غضب ملاقات مى‏ كنند كه از آثار آن جهنم است و آنان را در آنجا جاى مى‏ دهند.ر.ك: قيام قيامت، صص 85-100 و معاد يا بازگشت بسوى خدا، ج اوّل، صص 87-123.
  نقض ميثاق و شكست توبه‏ ها موجب لعنت شود در انتها
  نقض توبه و عهد آن اصحاب سَبْت موجب مسخ آمد و اهلاك و مقت‏
  مثنوى معنوى، دفتر پنجم، بيت 2591 و 2592. 1. (وَ أَطِيعُوا اللَّهَ وَ الرَّسُولَ لَعَلَّكُمْ تُرْحَمُونَ وَ سارِعُوا إِلى‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّكُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقِينَ)؛آل‏عمران (3)، آيه 132 و 133. 2. (يا أَيُّهَا النَّاسُ قَدْ جاءَكُمْ بُرْهانٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكُمْ نُوراً مُبِيناً فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا بِاللَّهِ وَ اعْتَصَمُوا بِهِ فَسَيُدْخِلُهُمْ فِي رَحْمَةٍ مِنْهُ وَ فَضْلٍ وَ يَهْدِيهِمْ إِلَيْهِ صِراطاً مُسْتَقِيماً)؛نساء (4)، آيه 174 و 175. 1. (أُولئِكَ جَزاؤُهُمْ أَنَّ عَلَيْهِمْ لَعْنَةَ اللَّهِ وَ الْمَلائِكَةِ وَ النَّاسِ أَجْمَعِينَ خالِدِينَ فِيها لا يُخَفَّفُ عَنْهُمُ الْعَذابُ وَ لا هُمْ يُنْظَرُونَ)؛آل‏عمران (3)، آيه 87 و 88. «آنان، سزايشان اين است كه لعنت [ و طرد ]خداوند و فرشتگان و مردم، همگى بر آنها است، در آن [ لعنت و طرد حق هميشه و] جاودانه بمانند [ و هيچ‏گاه‏] نه عذاب از آنان كاسته گردد و نه مهلتى يابند (يا نظرى به آنان شود)». 2. (أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ)؛همان، آيه 162. «آيا كسى كه خشنودى خدا را پيروى مى‏ كند [ و طالب رضوان است ]مانند كسى است كه روى به خشمى از خدا آورده [ و دچار غضب و سخط از خداگرديده‏] و جايگاهش جهنم است؟ و چه بد بازگشتگاهى [ و نقطه برگشت بدى‏] است».


title: جسمانی یا روحانی بودن معاد
text:
  جسمانی یا روحانی بودن معاد


  جسمانی یا روحانی بودن معاد، بيان چند نكته لازم است:

  نکته اول: در مسأله معاد اساساً چند نظر وجود دارد عدّه‏ اي از متكلمان معتقدند كه معاد جسماني است، عدّه‏ اي ديگر معتقدند معاد روحاني است و محققين از متكلمان و فلاسفه معتقدند كه معاد جسماني و روحاني است. دهريّون و مادّي گراها اعتقاد به معاد ندارند. و از گروهي از فلاسفه قديم يونان مثل جالينوس و پيروان او نقل شده است كه در مسأله معاد توقف كرده‏ اند يعني نه آن را رد نموده‏ اند و نه قبول.

  بسياري از بزرگان فلاسفه و عرفا و گروهي از متكلمان مانند غزالي، كعبي، حليمي، راغب اصفهاني، و بسياري از بزرگان شيعه مانند: شيخ مفيد، و ابي جعفر، شيخ طوسي و سيد مرتضي و علاّمه حلّي و محقق طوسي خواجه نصير الدين، به معاد جسماني و روحاني هر دو معتقدند، و مي‏گويند روح كه موجود مجرد است به بدن بر مي‏گردد.(1)

  نكته دوم: طرفداران معاد جسماني هم به دو گروه تقسيم مي‏شوند عدّه‏اي معتقدند كه انسان با همين بدن عنصري و مادّي برانگيخته مي‏گردد، و عدّه ديگر عقيده دارند كه انسان با بدن مثالي و لطيف كه مادّه ندارد برانگيخته خواهد شد. گرچه اين بدن مادّه ندارد اما از مقدار و شكل برخوردار است، و اين بدن به گونه عين بدن دنيوي است و هر كس آن را ببيند مي‏گويد اين همان انساني است كه در دنيا زندگي مي‏كرد ولي از اين نظر كه داراي جسم و مادّه نيست و قابليت فعل و انفعال شيميائي و فيزيكي ندارد با آن تفاوت دارد.(2)

  نكته سوم: فلاسفه، متكلمان و تمام الهيون معاد جسماني را پذيرفته‏ اند چنانكه گفته شده مشهورترين نظريه درباره حقيقت معاد جسماني، همان نظريه متكلمان اسلامي است و حاصل آن اين است كه آفريدگار توانا، اجزاء پراكنده بدنها را گرد آورده و از آن بدني همانند بدن نخستين مي‏آفريند و نفس را به آن باز مي‏گرداند در اين صورت اين بدن هر چند غير از بدن نخست خواهد بود ولي همين مقدار در صدق معاد جسماني كافي است و هرگز لازم نيست كه عين بدن نخست بازگردد زيرا عينيت با آفرينش مجدد قابل جمع نيست، فقط چيزي كه مي‏تواند درباره بدن دوم صدق كند عنوان "همانند" بودن است و در آيات قرآني به چنين همانندي و مماثلت اشارتي رفته است چنانكه مي‏فرمايد: "آيا خدائي كه آسمانها و زمين را آفريده است توانا نيست كه مثل انسانها را بار ديگر بيافريند."(3) لذا اين تصوير از معاد جسماني كه متكلمان به آن اصرار مي‏ورزند با ظواهر كتاب و سنت كاملاً تطبيق مي‏كند.(4)

  در پایان لازم بذکر است: هر چند دلائل عقلي بر لزوم اصل معاد، و وجود جهاني غير از اين جهان گواهي مي‏دهند اما هرگز كيفيت معاد و اينكه آيا معاد روحاني تنها است و يا روحاني و جسماني هر دو. و بر فرض دوم، آيا با جسم عنصري و مادّي است كه متكلمين معتقدند و يا با جسم برزخي و مئالي كه فلاسفه مانند صدرالمتاهلين و حاجي سبزواري قائلند، اينها مسأله‏ اي نيست كه از طريق برهان عقلي بتوان آن را اثبات نمود، و تنها چيزي را كه با برهان عقلي مي‏توان اثبات نمود اين است كه معاد به صورت روحاني و جسماني، و يا روحاني فقط بي اشكال است، اما از ميان اين صورتهاي ممكن، كدام تحقق خواهد پذيرفت، بايد در اين مسأله به آيات قرآن و احاديث صحيح مراجعه نمود و حقيقت را بازيافت.(5)

  خلاصه اينكه عقل بشر از اين كه اثبات كند كه معاد جسماني است و آن هم جسم عنصري و مادّي، عاجز است و اگر فلاسفه و متكلمان معاد جسماني را پذيرفته‏ اند از طريق برهان عقلي نبوده است بلكه از طريق دليل شرعي بوده است.

  موفق باشید ...

  _____________________________
  پاورقی
  1) محمد صدرالدين، حكمت متعاليه (اسفار) (منشورات مصطفوي، قم) ج 9، ص 165. عبدالرزاق فياضي لاهيجي، گوهر راد، تصحيح استاد زين العابدين قرباني لاهيجي (وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامي) فص 5، ص 625-621. جعفر سبحاني، الهيات (مركز جهاني علوم اسلامي، قم) طبع دوم، ج 3، ص 74-773.
  2) ناصر مكارم شيرازي، تفسير نمونه، دار الكتب اسلاميه، ج 2، ص 231-228.
  3) يس: 81.
  4) جعفر سبحاني، منشور جاويد (انتشارات سيدالشهداء، قم) ج 9، ص 141-140. محمد علم الهدي، معاد و عدل يا مراحل نهائي بشر (انتشارات جعفري، مشهد) ص 31-20. سيد مجتبي موسوي لاري، معاد و فرداي جاويدان (انتشارات جامعه مدرسين قم) ص 116. محمد بن حسن علامه حلي، شرح تجريد الاعتقاد (انتشارات جامعه مدرسين قم) ص 405.
  5) جعفر سبحاني، الهيات، ص 492-491، بنقل از پایگاه اینترنتی اندیشه قم، با اندکی تغییر.


title: دوزخ و عذاب
text:
  دوزخ و عذاب



  ●سوال:
  در مورد دوزخ و عذاب یه سوال پیش میاد .

  اینو همه ما می دونیم که ما معصوم نیستیم و معصوم و بدون گناه بودن ما محاله . حتی بهترین آدم ها هم گناهانی رو مرتکب شدن و در نتیجه مجازاتهایی رو در انتظار دارند .

  و خود خدا هم اینو می دونسته که فقط معصومین وارد دوزخ نمیشند .

  حالا سوال اینه که این ظلم در حق بشر نیست که

  با اینکه ذاتا نمی تونه معصوم باشه و بدون گناه باشه .

  توی این جهان خلق شده و در اثر گناهانش که حالا هر چقدر هم آدم خوبی باشه بالاخره ترازوی اعمال ناجورش خالی نمیشه
  این ظلم نیست در حق بشر .

  منظورم این نیست که مجازات در نظر گرفته نشه .

  منظورم اینه که بدون گناه بودن یک انسان و به دوزخ نرفتن انسان با توجه به ذات و سرشتش محاله .

  ولی باید بریم .

  ایا این ظلم در حق بشر نیست ؟ یا اینکه به چه شکل ظلم در حق بشر نیست ؟

  با تشکر





  ●پاسخ:
  خدمت دوستان عزیز و بزرگوار توجه به چند حائز اهمیت است:

  اول آنکه؛ منشأ این اشکال آن است که گمان شده لازمۀ وجود غرایز و قوای نفسانی و شهوانی در آدمی انجام حتمی گناه و معصیت است؛ این برداشتی نادرست می باشد. وجود امیال متضاد و برخورداری انسان از قوای شهوانی، حکمتها و فلسفه های ارزشمندی دارد که در جای خود قابل بحث است. از طرف دیگر این قوا عامل حتمی گناه نیست، بلکه تنها زمینه ساز و فراهم کنندۀ شرایط درونی میل به گناهان است. در مقابل این قوا، عقل و فطرت و اسباب هدایت الهی نیز وجود دارد و انسان مختار است در میان دو گزینۀ نیک و بد یکی را برگزیند و دیگری را فروگذارد.

  انبیاء الهی و معصومان (ع) نیز همچون دیگران برخوردار از قوای انسانی اند، از همین رو زمینۀ انجام گناه در آنها نیز وجود دارد، اما صرف وجود یک چیز و یک عامل، تحقق آن را حتمی و ضروری نمی سازد.

  دوم آنکه؛ اصل امکان دسترسی به مقام عصمت و راه یابی به مقامات والای «علمی و معنوی» به پیامبران و امامان (ع) اختصاص ندارد و برای همگان میسر است؛ کما اینکه افرادی چون حضرت زهرا (س) با اینکه امامت و یا نبوت نداشته اند دارای مقام عصمت بوده اند، همچنین حضرت زینب (س)، حضرت ابالفضل (ع)، حضرت علی اکبر (ع)، حضرت مریم و حضرت فاطمه معصومه (سلام الله علیهما) تا مرز عصمت پیش رفته و به مقامات عالیۀ معنوی دست یافته اند. بعلاوه بسیاری از علما و اولیای الهی نیز «تالی تلو معصوم» یعنی همجواران مرز عصمت خوانده می شوند.

  سوم انکه؛ توجه داشته باشید؛ اینکه مسأله عصمت همیشه در مورد پیامبران و امامان (ع) مطرح می شود، بلحاظ لزوم عصمت و ضرورت آن در ایشان است.

  بنابر این عصمت پیامبران و امامان (ع) به جهت ضرورتش ثابت شده و قطعی است، اما نسبت به دیگران دلیل قاطه ای بر عصمت شان در دست نیست. لکن این به معنای آن نیست که هر کس امام یا نبی نبود حتماً غیر معصوم است، و در نهایت، از این تصور اشتباه چنین نتیجه غلطی بگیریم که غیر انبیاء و امامان حتماً مرتکب گناه و فساد می شوند و در برابر گناهانش مورد مؤاخذه قرار می گیرند. پس از انجائیکه خداوند به این امر علم داشته پس نوعی ظلم و بی عدالتی را العیاذ بالله برای خداوند ثابت کنیم.

  آنچه در بارۀ غیر پیامبران و امامان ثابت است عبارت از اینست که چه بسا کسانی از ایشان حداقل به مرتبه ای از مراتب عصمت، مانند ترک کامل گناه رسیده باشند. که در بین علما و اولیای الهی عدد آنها کم نیست.

  موفق باشید ...

  - برای مطالعۀ بیشتر ر.ک: کتاب عصمت از مجموعه پرسشها و پاسخهای دانشجویی، صص 23 - 30، با کمی تغییر و تصرف.


title: ترک گناه کامل
text:
  ترک گناه کامل


  ●سوال:
  این کار بسی سخت یعنی رسیدن به حداقل مرتبه ای از عصمت ( ترک گناه کامل ) رو چه طور انجام دادن ؟



  ●پاسخ:
  با سلام و عرض ادب
  انسان، موجودى آزاد و انتخابگر است و كارهايش را بر اساس سود و زيان يا مصلحتى كه در انجام يا ترك آن مى‏ بيند، انتخاب مى‏ كند. از اين رو، آگاهى و تشخيص نيك و بد نقش مهمى در انتخاب او دارد.
  افراد مردم از نظر درجه ايمان و توجه به آثار گناه متفاوتند؛ هر اندازه ايمانشان قوى‏ تر و توجه آنها به زيان گناهان بيشتر باشد، پرهيز و خويشتن دارى آنان نيز بيشتر مى‏ شود و به همان نسبت، از ارتكاب گناهان مى‏ پرهيزند.
  اگر درجه ايمان به حد يقين برسد، به گونه‏ اى كه آدمى حالت خود را در حين ارتكاب گناه مانند كسى ببيند كه مى‏ خواهد خود را از كوه پرت كند يا زهر كُشنده‏ اى بنوشد، در اين صورت، احتمال ارتكاب گناه به صفر مى‏ رسد و هرگز به طرف گناه نمى‏ رود، بنابراین عصمت از گناه، ناشى از كمال ايمان و شدت تقوااست و براى اينكه انسان به حد عصمت از گناه برسد، لازم نيست كه نيرويى خارجى او را باز دارد يا در نهادش انگيزه گناه نباشد.
  اگر انسان توانايى انجام گناه را نداشته باشد، گناه نكردن براى او كمال شمرده نمى‏ شود. او مانندانسانى است كه در زندان حبس است و قادر به دزدى نيست، آيا مى‏ توان دزدى نكردن چنين انسانى را به حساب درستى و امانت او گذاشت؟
  اگر شعله عشق[1] در دل آدمى برافروخته شود، نه تنها با خواسته معشوق به مخالفت برنمى‏ خيزد، بلكه خواسته‏ اى جز خواست محبوبش ندارد و حتى تصور آن در ذهن او راه نمى‏ يابد، اين است كه همواره از درِ طاعت بر مى‏ آيد و هرگز ره معصيت، نمى‏ پويد.
  در زندگى مردان الهى كه شراره‏اى از اين آتش محبت در جانشان افتاده است، حكايتها و داستانهايى وجوددارد كه شگفت‏ انگيز است و پرتو آن، ايشان را در برابر فرمانهاى الهى مطيع و متعبد ساخته است.
  البته اینکه چه کسی معصوم بوده در حیطۀ علم ما نیست اما شاید بتوان از تدبر در زندگی آنان و روش سلوک عملی آنان و سخنان معاصرین آنها خصوصا از لسان علمای عامل به چنین اعتقادی دست یافت.

  [1].الهی لم یکن لی حول فانتقل به عن معصیتک الا فی وقت ایقظتنی لمحبتک.«مناجان شعبانیه».الهی من ذاالذی ذاق حلاوة محبتک فرام منک بدلا ، ومن ذاالذی انس بقربک فابتغی عنک حولا.«مناجات محبین از منا جات خمسةعشر».


title: آیا بدن دنیوی قابلیت درک نعمتهای بهشتی یا عذاب جهنم را دارد
text:
  آیا بدن دنیوی قابلیت درک نعمتهای بهشتی یا عذاب جهنم را دارد ؟


  ●پاسخ:

  آیات بسیاری در قرآن کریم، بطور صریح و آشکار بر جسمانی و روحانی بودن معاد تأکید دارند. (رجوع کنید به سوره های یس آیات 78-79؛ قیامت آیات 3-4؛ یس آیه 51) در بين علماى اسلام نیز اتفاق نظر وجود دارد كه معاد روحانى و جـسـمـانـى اسـت.

  بـعـضـى از فـلاسـفـه مـانـنـد ابـن سـيـنـا مدعى شده اند كه معاد جسمانى قـابـل اثـبـات عـقلى نيست و فقط چون رسول خدا(ص)به عنوان خبر دهنده راستگو از آن خبر داده است، بايد تعبداً آن را پذيرفت. (الشفاء، ابن سينا، مبحث الهيات، ص 423).

  در مـقـابـل ابـن سينا، فلاسفه ديگر مانند ملا صدرا، حكيم سبزوارى و ديگران مدّعى شده اند كه عـلاوه بـر آيـات و روايـات فـراوان كـه بـه صـراحـت خـبـر از مـعـاد جـسـمـانـى داده انـد، عقل نيز مثبت معاد جسمانى است.

  صـدرالمـتـاءلّهـيـن، فـيـلسـوف بـزرگ عـالم اسـلام، افـزون بـر استدلال هاى فلسفى كه براى اثبات معاد جسمانى مى آورد، مى گويد: حـق ايـن اسـت كـه آنچه در معاد اعاده مى شود، عيناً همين شخص است با نفس و بدن؛ يعنى نفس همين نـفـس و بـدن نـيـز هـمـين بدن است به گونه اى كه اگر آن شخص را ببينى، خواهى گفت همان شـخـصـى اسـت كـه در دنيا ديدم و... هر كس اين را انكار كند، منكر دين است و در حكمت نقص دارد و لازمه اش انكار بسيارى از تصريحات قرآنى است. (الاسفار الاربعه ملا صدرا، ج 9، ص 166).

  البـتـه بـايـد تـوجـّه داشـت كـه چـون در عـالم آخـرت، هـمـه چـيـز در مـرتـبـه كـمـال حـقـيـقـى متناسب با آن عالم بروز مى كند، بدون شک، جسم انسانى نيز متناسب با آن سرا و در مرتبه عـالى و بـا كـيـفـيـتـى بـالا، هـمـراه بـا مـلكـات نـفـسـانـى حاصل از اعمال دنيايى شكل گرفته و رخ مى نمايد.(برای مطالعه بیشتر ر.ک: عقاید تکمیلی 2، به همت مرکز تحقیقات اسلامی).


title: انـسـان تـركـيـبـى از روح مجرد و بدن خاكى است
text:
  انـسـان تـركـيـبـى از روح مجرد و بدن خاكى است


  ●سوال:
  همین بدن را داریم یا خاک میشود یا تاحد روح میشود دراوحدی او ادم والله می شود



  ●پاسخ:
  با سلام

  بر خلاف آنچه شما ذکر نمودید؛ از مسلمات دینی و عقلی است که انـسـان تـركـيـبـى از روح مجرد و بدن خاكى است، و منشاء همه ادراكات و افـعـال نـيز روح آدمى است، به عبارتی روح نسبت به بدن اصالت دارد و بدن ابزارى مادى براى ادراك و فعاليت روح مى باشد. چنانکه در آيات قرآن آمده، روح بعد از مرگ نمى ميرد و به سوى خدا باز مى گردد.(1)

  واقـعـيـت ايـن اسـت كـه عالم برزخ و آنچه كه در قبر بر انسان مى گذرد جزئى از عالم غيب و مـلكوت اين جهان است، و اطلاعات و آگاهيهاى ما از آن عالم همان مقدارى است كه پيشوايان معصوم در اخبار و روايات فرموده اند.

  در ايـن راسـتـا، بـه فـرمـوده علامه مجلسى بنا بر آنچه از روايات بر مى آيد، مراد از قبر در بـيـشـتـر روايـات جايگاه روح انسان در عالم برزخ است.(2) بنابراين، عالم قبر در واقـع هـمـان عـالم بـرزخ اسـت. اگـر چـه بظاهر بـدن شـخـص در حـفـره و گودال خاكى دفن مى شود. اما در حقیقت این روح است که به عالم قبر و برزخ منتقل می شود و مورد بازخواست و سؤال قرار می گیرد.

  عـمـرو بـن يـزيـد مـى گـويـد: از امـام جـعـفر صادق (ع) پرسيدم: برزخ چيست؟ امام در پاسخ فرمود: ((قبر است از آن هنگام كه مى ميرد تا روز قيامت))(3)

  بـنـابـرايـن روشـن شـد كـه مـراد از قـبـر هـمـيـن گـودال خـاكـى مـحـل دفـن بدن ميت نيست، و همه چیز انسان به همین بدن خاکی ختم نمی شود که بگوییم این بدن یا خاک می شود و یا به روح مبدل می شود. و اصولاً بدن مادی و خاکی قابلیت تبدیل و تبدل به روح که امری مجرد است را ندارد.

  و یا اینکه بگوییم همین بدن خاکی به جایی می رسد که آدم و یا "العیاذ بالله" خود الله می شود. بلکه نهایت اوج انسان در قیامت، مقام قرب الهی و فناء فی الله است نه اینکه بگوییم خود الله یا نثل او می شود.

  برای اینکه تفاوت روح و جسم و بدن خاکی روشن تر شود گفتنی است: در روايات که سخن از عذاب قبر و فشار قبر به مـيـان مـى آيـد بـه ايـن مـعـنا نيست كه ديوارهاى قبر از دو طرف بهم نزديك شوند، و بدن خاکی ميت را بـفـشـارنـد، بـلكـه ايـن فـشـار، عذابى است كه در ماوراى اين عالم ماده، دامنگير روح متوفى مى شود، گـرچـه مـمكن است فشار وارد بر روح، موجب فشار بر بدن نيز گردد. براى همين ممكن است حتى اشخاصى كه در قبر خاكى دفن نشوند فشار قبر داشته باشند، شبيه كسانى كه شب در بستر آرام خـوابـيـده انـد ولى در اثـر خـواب هولناكى كه ديده اند فشار سختى بر بدنشان وارد مى شود.(4)

  موفق باشید ...

  ___________________________
  پاورقی
  1. ر.ك: سجده (32)، آيه 11؛ زمر (39)، آيه 42.
  2. بحارالانوار، ج 6، ص 271.
  3. فروع كافى ، ج 3، ص 242.
  4. ر.ک: کتاب معاد استدلالی، مرکز تحقیقات اسلامی، گنجینه معارف.


title: اعمالی که باعث ورود انسان به بهشت می شود
text:
  اعمالی که باعث ورود انسان به بهشت می شود (قسمت اول)


  مقدمه
  بهشت میعادگاه كسانی است كه خدا را به یگانگی دانستند، و او را پرستش كردند، و به سوی او رفتند، بهشت همان وعده ای كه رسول اكرم (ص) مسلمانان را بر آن بیعت كردند.
  بهشت وعده ای است كه خدا به عمّار در وقت شكنجه شدن به وسیله آتش داده است.
  مادرش كشته شد، سپس پدرش كشته شد، و آن ها اولین شهدای اسلام به شمار میروند.
  بهشت امید هر عبادت كننده ای است كه چشمانش از ترس خدا اشك آلود میشود، و آرزوی هر جـهاد كننده ای كه خود را به خدا فروخت، و برای هر عالمی است كه به علم خود عمل كرد و به مردم آموخت، و هر مؤمنی كه نماز را ادا نمود، و فرایض خداوند را بجا آورد، و مردم ایمان او را تأیید كردند، و گفتند: او اوامر خدا را انجام داد، و از نواهی خدا پرهیز میكرد، و قلب او به دینش و به مسجد و اراده خدا وابسته بود.
  اما بهشت دروازه هایی دارد، و برای ورود به آن دروازه ها اسبـابی لازم است، و هـر انسـانی به سببی چنگ میزند تا به یكی از دروازه های آن داخل شود.
  مؤمنانی هستند كه به وسیله نمازشان به بهشت وارد میشوند، و بعضی به وسیله روزه یا زكات مال و حج خانه خدا. بعضی با خوش خلُقی در خرید و فروش، و تعدادی از بهشتیان، جهادكنندگان در راه خدا هستند؛ چنان كه فضل خدا وسیع و بخشایش او شاهد بر مدعای ماست. بعضی از بندگان به وسیله دور كردن درختی كه مردم را اذیت و آزار میدهد به بهشت رفته و از دوزخ فاصله میگیرند و كسانیكه جگر تشنه ای را سیراب میكنند.
  پس ای برادر مسلمان! اگر توانستی كه اسباب ورود بهشت را به دست آوری، این دسته گل خوش بو از آیات و احادیث را بگیر، و از این اسباب آنچه میتوانی بهره گیر، تا بـه همه دروازه های بهشت راه یابی، و از هر دروازه كه خواستی، به بهشت وارد شوی؛ چنانكه ابوبكر از رسول اكرم (ص) همین درخواست را كرد.


title: دروازه های بهشت(قسمت اول)
text:
  دروازه های بهشت(قسمت اول)


  1) شهادتین
  اولین سبب وارد شدن به بهشت، شهادت و گواهی حق است كه وزن و مقدار آن گواهی، به اندازه وزن آسمان و زمین است، این گواهی كه هیچ معبودی به حق نیست مگر خدای یكتا، و هیچ شریكی ندارد و محمد بنده و رسول خداست.
  هركس كه این گواهی را بدهد و به اركان آن عمل نماید و خدا را به یگانگی پرستش كند، وارد بهشت میشود.
  عباده بن صامت از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((من قال أشهد أن لا إله إلاَّ الله وحده لا شریك له وأن محمداً عبده ورسوله وأن عیسی عبدالله ورسوله وكلمته ألقاها إلی مریم وروح منه وأن الجنة حق والنار حق، أدخله الله علی ما كان من العمل)). [متفق علیه].
  كسی كه گواهی دهد: هیچ معبود حقی به جز خدای یگانه نیست، و هیچ همتایی ندارد، و گواهی دهد كه محمد بنده و پیامبر خداست، و همچنین گواهی دهد كه حضرت عیسی بنده و پیامبر و كلمه خداوند و روحی از طرف خداوند است و بهشت و جهنم حق اند، هر عملی داشته باشد خداوند او را وارد بهشت میكند.


  2- استقامت بر طاعت خداوند و رسول
  خداوند میفرماید:
  إنَّ الذین قالوا ربنا الله ثم استقاموا فلا خوف علیهم ولا هم یحزنون أولئك أصحاب الجنة خالدین فیها جزاءً بما كانوا یعملون. [احقاف 13].
  [آنان كه گفتند آفریننده ما خداست و بر این سخن، پایدار و ثابت ماندند، بر آن ها هیچ ترس و بیم و حزن و اندوهی در دنیا و آخرت نخواهد بود].
  استقامت؛ یعنی پایدار ماندن بر طاعت خدا و طاعت رسول خدا ، و كسی كه استقامت كند وارد بهشت میشود.
  ابوهریره از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((كل أمتی یدخلون الجنة إلاَّ من أبی قالوا یا رسول الله ومن یأبی قال: من أطاعنی دخل الجنة ومن عصانی فقد أبی)). [بخاری].
  همه امت من وارد بهشت خواهند شد، مگر كسی كه خود از وارد شدن به آن امتناع ورزد. سؤال كردند: ای رسول خدا! چه كسی است كه از ورود به بهشت امتناع میورزد؟ فرمود: كسی كه از من اطاعت كند به بهشت وارد خواهد شد، وكسی كه از من نافرمانی كند او همان است كه خودش از ورود به بهشت امتناع ورزیده است.


  3- شهادت در راه خدا
  خداوند در سوره توبه آیه 11 درباره شهادت میفرماید
  إِنَّ اللّهَ اشْتَرَي‏ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ أَنْفُسَهُمْ وَأَمْوَالَهُم بِأَنَّ لَهُمُ الْجَنَّةَ يُقَاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللّهِ فَيَقْتُلُونَ وَيُقْتَلُونَ وَعْداً عَلَيْهِ حَقّاً فِي التَّوْرَاةِ وَالْإِنْجِيلِ وَالْقُرْآنِ وَمَنْ أَوْفَي‏ بِعَهْدِهِ مِنَ اللّهِ فَاسْتَبْشِرُوا بِبَيْعِکُمُ الَّذِي بَايَعْتُم بِهِ وَذلِکَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ (111)
  خداوند از مومنان، جان ها و اموالشان را خریداری کرده، که (در برابرش) بهشت برای آنان باشد، (به اینگونه که): در راه خدا پیکار می کنند، می کشند و کشته می شوند، این وعده حقی است بر او، که در تورات و انجیل و قرآن ذکر فرموده، و چه کسی از خدا به عهدش وفادارتر است؟! اکنون بشارت باد بر شما، به داد و ستدی که با خدا کرده اید، و این است آن پیروزی بزرگ!


  4- تلاوت قرآن
  اهل قرآن اهل خدا و افراد خاص او هستند، قرآن سبب ورود آن ها به بهشت میشود.
  عبدالله بن عمرو از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((یقال لصاحب القرآن اقرأ وارتق ورتل كما كنت ترتل فی الدنیا فإن منزلتك عند آخر آیة تقرأ بها)). [ترمذی و ابوداود وابن ماجه وصححه اٍلألبانی].
  به صاحب قرآن گفته میشود: بخوان و پیش برو و با ترتیل تلاوت كن (قرآن را با قرائت درست و آهنگ خوش بخوان) همان گونه كه در دنیا می خواندی؛ زیرا منـزل و جایگاه تو آخرین آیه ای است كه آن را تلاوت میكنی.


  5- حفظ و شناخت اسماء الحسنی
  حفظ كردن نام های نیك خداوند و علم و شناخت نسبت به آن ها یكی از اسباب ورود به بهشت است.
  ابوهریره از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((إنَّ لله تسعة وتسعین اسماً، مائة إلا واحداً، من أحصاها دخل الجنة)). [متفق علیه].
  خدا نود و نه (99) اسم دارد كسی كه آن اسم ها را بشناسد و به مقتضـــای آن ها [و آن چنان كه سزاوار است] عمل كند، وارد بهشت میشود.


  6- تلاوت بعضی سوره ها
  از سخنان رسـول الله (ص) است كه بعضی از سوره ها و آیه ها سبب وارد شدن به بهشت میشود؛
  أبو أمامه از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((من قرأ آیة الكرسی دبر كل صلاة مكتوبة لم یمنعه من دخول الجنة إلاَّ أن یموت)). [نسایی وطبرانی وابن حبان وصححه الألبانی].
  هركس پس از هر نماز فرض، آیة الكرسی را بخواند، هیچ چیز مانع وارد شدن او به بهشت نمیشود، مگر این كه دنیا را وداع گوید.
  انَس از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((سورة من القرآن ما هی إلاَّ ثلاثون آیة خاصمت عن صاحبها حتی أدخلته الجنة وهی سورة تبارك)). [طبرانی واحادیث المختارة وحسنه الألبانی].
  سوره ای در قرآن وجود دارد كه فقط دارای سی آیه است و آن سوره، از كسی كه او را بخواند دفاع میكند تا این كه او را وارد بهشت مینماید و آن، سوره تبارك (فرقان) می باشد.
  از اَنس بن مالك روایت است:
  ((كان رجل من الأنصار یؤمهم فی مسجد قباء وكان یقرأ قل هو الله أحدفی كل ركعة فسأله رسول الله : ما یحملك أن تقرأ هذه السورة فی كل ركعة؟ فقال: یا رسول الله إنّی أحبها، فقال: إنَّ حبها أدخلك الجنة)). [بخاری معلقاً وترمذی وقال الألبانی حسن صحیح].
  مردی از انصار، مردم را در مسجد قُبا امامت میكرد و در هر ركعت سوره قل هو الله أحد(توحید)را می خواند رسول اكرم (ص) از او پرسید: چه چیز تو را وادار میكند تا این سوره را در هر ركعت بخوانی؟ آن مرد در پاسخ گفت: ای رسول خدا! من این سوره را دوست دارم. آن حضرت فرمود: دوست داشتن این سوره تو را به بهشت وارد میكند.


  7- تسبیح (سبحان الله گفتن) و تحمید (الحمدالله گفتن) و تهلیل (لا اله الا الله گفتن) و تكبیر (الله اكبر گفتن)
  ابن مسعود روایت میكند كه رسول اكرم (ص) فرمودند:
  ((لقیت إبراهیم لیلة أسری بی فقال یا محمد أقرئ أمتك منی السلام وأخبرهم أن الجنة طیبة التربة عذبة الماء وأنها قیعان وأنَّ غراسها سبحان الله والحمد لله ولا إله إلا الله والله أكبر)). [ترمذی وحسنه الألبانی].
  در شب معراج ابراهیم (خلیل االله) را دیدم كه فرمودند: سلام من را به امت خود برسان و بگو كه بهشت، خاكی پاك و تمیز دارد، و آبش شیرین است، و زمینش سفید و هموار است، وكشتزارش گفتن سبحان الله، والحمد لله، ولا إله إلاَّ الله، و الله اكبر میباشد.
  از اسباب ورود به بهشت، ذكر خدا پس از هر نماز است:
  ابوهریره روایت میكند:
  ((أنَّ فقراء المهاجرین أتوا رسـول الله (ص) فقالوا ذهب أهل الدثور بالدرجات العلی والنعیم المقیم فقال وما ذاك قالوا: یصلون كما نصلی ویصومـون كما نصوم ویتصدقون ولا نتصدق ویعتقون ولا نعتق فقال رسول الله أفلا أعلمكم شیئا تدركون به من سبقكم وتسبقون به من بعدكم ولا یكون أحد أفضل منكم إلاَّ من صنع مثل ما صنعتم؟ قالوا بلی یا رسول الله، قال: تسبحون وتكبرون وتحمدون دبر كل صلاة ثلاثا وثلاثین مرة)). [متفق علیه].
  فُقرای مهاجرین نزد پیامبرآمدند و گفتند: ثروتمندان با درجات عالی و نعمت های همیشگی رفتند، آن حضرت فرمودند: چگونه ؟ گفتند: نماز میخوانند همچنان كه ما نماز میخوانیم، و روزه میگیرند همچنان كه ما روز میگیریم، و صدقه میدهند، ولی ما صدقه نمیدهیم، و برده آزاد میكنند، و ما چنین نمیكنیم، آن حضرت فرمود: آیا شما را از چیزی با خبر كنم كه به آنان ـ كه از شما سبقت گرفته اند ـ برسید؟ و از كسانی كه پس از شما میآیند، پیشی بگیرید، و هیچ كس از شما بهتر نباشد، مگر كسی كه مانند شما عمل نماید ؟ گفتند: بلی ای رسول خدا! آن حضرت فرمود: در پایان هر نماز 33 بار سبحان الله، و33 بار الله اكبر، و33 بار الحمد لله، بگویید.


  8- شهادتین پس از وضو
  از دیگر اسباب ورود به بهشت، گفتن شهادتین پس از وضو می باشد
  عقبه بن عامر از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه فرمودند:
  ((ما من مسلم یتوضأ فیحسن وضوءه ثم یقوم فیصلی ركعتین مقبل علیهما بقلبه ووجهه إلا وجبت له الجنة، قال فقلت ما أجود هذه فإذا قائل بین یدی یقول التی قبلها أجود، فنظرت فإذا عمر قال إنی قد رأیتك جئت آنفا، قال ما منكم من أحد یتوضأ فیبلغ أو فیسبغ الوضوء ثم یقول أشهـد أن لا إله إلا الله وأن محمداً عبد الله ورسوله إلا فتحت له أبواب الجنة الثمانیة یدخل من أیها شاء)). [مسلم].
  هر كدام از شما وضو گرفته آن را نیك كامل كند، سپس بگوید: (أشهد أن لا إله إلاَّ الله وحده لا شریك له، وأنَّ محمداً عبده ورسوله) دروازه های هشت گانه بهشت به روی او باز میشود و از هر دری كه بخواهد، وارد میشود.
  9- گفتن (لا حول ولا قوه إلاَّ بالله)
  ازگنجینه های بهشت، گفتن (لا حول ولا قوه إلاَّ بالله) است.
  أبو موسی از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((ألا أدلك علی كنـز من كنوز الجنة؟ فقلت بلی یا رسول الله قال: قل: لا حول ولا قوة إلاَّ بالله)). [متفق علیه].
  آیا تو را از گنجی از گنج های بهشت با خبر سازم؟ گفتم: بلی ای رسول خدا! فرمود: بگو: (لا حول ولا قوه إلاَّ بالله).


  10- دعای سید الاستغفار
  رسول اكرم (ص) دعایی را برای طلب مغفرت به سید الاستغفار وصف نموده و آن را عاملی از عوامل ورود به بهشت دانسته است. ای برادر مسلمان! آن را حفظ كن و ورد صبح و شام خود بگردان.
  شداد بن اوس از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه پیامبر اكرم فرمودند:
  سید الاستغفار عبارت است از این كه بگوید:
  ((اللهم أنت ربی لا إله إلاَّ أنت، خلقتنی وأنا عبدك وأنا علی عهدك ووعدك ما استطعت، أعوذ بك من شر ما صنعت، أبوء لك بنعمتك علی وأبوء بذنبی فاغفر لی، فإنَّه لا یغفر الذنوب إلاَّ أنت)). [بخاری].
  «خداوندا! تو پروردگار من هستي و جز تو معبودي بحق نيست، من بنده تو بوده و تا آنجا كه بتوانم بر عهد و وعده توام. از شر كردارم به تو پناه مي‏آورم، به نعمت تو بر خود، و به گناه خود اعتراف مي‏كنم، پس مرا بيامرز، چرا كه جز تو كسي گناهان را نمي‏آمرزد».
  هر كس در هنگام روز، این دعا را به طور یقین بگوید و پیش از آغاز شب بمیرد، از اهل بهشت است، و كسی كه آن را شب از روی یقین بگوید و پیش از صبح بمیرد، از اهل بهشت است.


title: دروازه های بهشت(قسمت دوم)
text:
  دروازه های بهشت(قسمت دوم)


  11- آموختن علم و دانش در جهت پیشبرد اهداف الهی
  كسی كه علم و دانشی بیاموزد و آن را صرفاً برای خدا بخواهد، خداوند راه بهشت را بر وی آسان میگرداند.
  ابوهریره روایت میكند كه رسول اكرم (ص) فرمودند:
  ((ومن سلك طریقا یلتمس فیه علماً سهل الله له به طریقا إلی الجنة)). [مسلم].
  كسی كه راهی بپیماید تا علم و دانشی بیاموزد، خداوند راه بهشت را بر وی آسان میگرداند.


  12- طلب بهشت و پناه بردن به خدا از جهنم
  اگر بهشت را طلب كنی، بهشت به دعای تو آمین میگوید.
  أنس از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((من سأل الله الجنة ثلاث مرات قالت الجنة اللهم أدخله الجنة، ومن استجار من النار ثلاث مرات قالت النار اللهم أجره من النار)). [ترمذی ونسایی وابن ماجه وصححه الألبانی].
  هركس سه بار از خدا بهشت را درخواست كند، بهشت میگوید: بارخدایا! او را به بهشت وارد كن و كسی كه از آتش دوزخ سه بار به خدا پناه برد، آتش دوزخ میگوید: خدایا! او را از آتش دوزخ پناه ده.


  13- نماز
  نماز پایه و ستون دین است و خداونـد در هر شبانه روز، پنج نماز بر ما فرض نموده است و محبوبترین عبادت ها نزد خدا نمازهای فرض (نمازهای پنجگانه) می باشد و كسی كه فرض های خدا را چنان كه امر فرموده انجام دهد، وارد بهشت میشود؛
  عباده بن صامت از رسول اكرم (ص) روایت می كند كه فرمودند:
  ((خمس صلوات كتبهن الله علی العباد فمن جاء بهن لم یضیع منهن شیئا استخفافا بحقهن كان له عند الله عهد أن یدخله الجنة، ومن لم یأت بهن فلیس له عند الله عهد، إن شاء عذبه، وإن شاء أدخله الجنة)). [مالك واحمد وابوداود ونسایی وابن ماجه وصححه الألبانی].
  خداوند پنج نماز بر بندگان خود نوشته، هركس این نمازها را ادا نماید و چیزی از حق آن سبك نشمارد تا ضایع نشود، خداوند پیمان بسته است كه او را وارد بهشت كند، و كسی كه این نمازها را به جای نیاورد خداوند با او عهد و پیمانی ندارد، اگر بخواهد عذابش میدهد، و اگر بخواهد او را وارد بهشت میكند.


  14- خواندن نماز صبح و عصر به جماعت
  رسول اكرم (ص) نمازهای صبح و عصر را به فضیلت ویژه ای اختصاص داده است و آن را البردین (دو طرف روز یعنی: اول و آخر آن) نامیده است.
  ابو موسی اشعری از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((من صلی البردین دخل الجنة)). [متفق علیه].
  هر كس كه دو نماز صبح و عصر را با جماعت بخواند، وارد بهشت میشود.


  15- نمازهای نافله
  نمازهای نافله، نواقص نمازهای فرض را جبران میكند خداوند برای كسانی كه نوافل را ادا میكنند، خانه ای در بهشت میسازد. پس نمازهای نافله را همیشه به جا آور، و آن ها را فراموش نكن؛ خداوند تو را محفوظ نگه میدارد.
  اُم حبیبه روایت میكند كه از رسول اكرم (ص) شنیدم كه می فرماید:
  ((ما من عبد مسلم یصلی لله كل یوم ثنتی عشرة ركعـة تطوعا غیر فریضة إلاَّ بنی الله له بیتا فی الجنة، أو إلاَّ بنی له بیت فی الجنة)). [مسلم].
  بنده مسلمانی كه در هر شبانه روز دوازده ركعت نماز نافله غیر از نمازهای فرض بخواند خداوند برای او خانه ای در بهشت می سازد.
  نمازهای نافله: چهار ركعت پیش از نماز ظهر، و دو ركعت پس از آن، دو ركعت پس از نماز مغرب، دو ركعت پس از نماز عشا، و دو ركعت پیش از نماز صبح.


  16- نماز سنت وضو
  هر فرد مسلمانی كه وضو بگیرد و دو ركعت نماز سنـت وضو ـ كه پس از وضو گرفتن مستحب است ـ بخواند، در حالی كه قلب و رخسار او متوجه خدا باشد، بهشت بر او واجب میشود.
  عقبه بن عامر از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((ما من مسلم یتوضأ فیحسن وضوءه ثم یقوم فیصلی ركعتین مقبل علیهما بقلبه ووجهه إلاَّ وجبت له الجنة)). [مسلم].
  هر كس وضو را به طور كامل گرفته و دو ركعت نماز بخواند، در حالی كه قلب و رخسار او متوجه خدا باشد، بهشت بر وی واجب میگردد.


  17 - بیداری در دل شب و عبادت خداوند
  باری تعالی درباره آن ها چنین میفرماید:
  كانوا قلیلاً من اللیل ما یهجعون وبالأسحار هم یستغفرون17]الذاریات].
  [و از شب اندكی را در خواب به سر میبردند و سحرگاهان از درگاه خـدا طلب آمرزش و مغفرت میكردند].


  18- ساختن مسجد
  اگر مسجدی ساختی یا در ساختن آن سهیم شدی خداوند خانه ای در بهشت برایت میسازد.
  عثمان بن عفان از رسول اكرم (ص) شنید:
  ((من بنی مسجداً لله، بنی الله له فی الجنة مثله)). [متفق علیه].
  كسی كه برای خدا مسجدی بنا كند، خداوند برایش در بهشت خانه ای مانند آن میسازد.


  19- پیروی کردن از موذن هنگام اذان گفتن
  پیروی كردن از مؤذن در حال اذان گفتن، باعث ورود به بهشت میشود.
  عمر بن خطاب از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((إذا قال المؤذن: الله أكبر الله أكبر، فقال أحدكم: الله أكبر الله أكبر، ثم قال: أشهد أن لا إله إلاَّ الله، قال: أشهد أن لا إله إلاَّ الله، ثم قال: أشهد أن محمداً رسول الله، قال: أشهد أن محمداً رسول الله، ثم قال: حی علی الصلاة، قال: لا حول ولا قوة إلاَّ بالله، ثم قال: حی علی الفلاح، قال: لا حول ولا قوة إلاَّ بالله، ثم قال: الله أكبر الله أكبر، قال: الله أكبر الله أكبر، ثـم قال: لا إله إلاَّ الله، قال: لا إله إلاَّ الله، من قلبه دخل الجنة)). [مسلم].
  اگر مؤذن گفت: الله اكبر الله اكبر، و یكی از شما نیز گفت: الله اكبر الله اكبر، سپس گفت: أشهد أن لا إله إلاَّ الله، أشهد أن لا إله إلاَّ اله، و یكی از شما گفت: أشهد أن لا إله إلاَّ الله أشهد أن لا إله إلاَّ الله، سپس گفت: أشهد أنَّ محمداً رسول الله، أشهد أنَّ محمد رسول الله، و یكی از شما گفت: أشهد أنَّ محمداً رسول الله، أشهد أنَّ محمداً رسول الله، سپس گفت: حی علی الصلاه، و یكی از شما گفت: لا حول ولا قوة إلاَّ بالله، سپس گفت: حی علی الفلاح، و یكی از شما گفت: لا حول ولا قوة إلاَّ بالله، سپس گفت: الله اكبر الله اكبر، و یكی از شما گفت: الله اكبر الله اكبر، و[همه این ها را] از قلب خود بگوید، وارد بهشت میشود.


  20- نماز جماعت و پر کردن فاصله ها در صفوف نماز
  با رفتن به مسجد برای ادای نماز صبح و نمازهای دیگر، خداوند در بهشت برای تو مهمانی و سور برپا میكند.
  ابوهریره از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((من غدا إلی المسجد أو راح، أعد الله له فی الجنة نزلاً كلما غدا أو راح)). [متفق علیه].
  كسی كه هر صبح و شام برای نماز جماعت به مسجد رود، خداوند برای او در بهشت مهمانی فراهم میكند.
  اگر شكاف و جای خالی میان نمازگزاران دیدی، آن را بر طرف كن كه خداوند در بهشت خانه ای برایت میسازد.
  عایشه از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((من سد فرجة فی صف رفعه الله بها درجة، وبنی له بیتاً فی الجنة)). [طبرانی وصححه الألبانی].
  كسی كه شكافی را در صف نمازگزاران ببندد، خداوند یك درجه او را ترفیع میدهد و بالا میبرد و خانه ای در بهشت برایش میسازد.


  21- عمل به دستورات خداوند
  اگر خدا را به عنوان معبود، و اسلام را به عنوان دین و آیین، و محمد را به پیامبری پسندیدی، اوامر خدا را به جا آورده و از نواهی او دوری كنی، بهشت بر تو واجب میشود؛
  ابوسعید خدری از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه فرمودند:
  ((یا أبا سعید من رضی بالله رباً، وبالإسلام دیناً، وبمحمد نبیاً، وجبت له الجنة)). [مسلم].
  ای ابوسعید! كسی كه خدا را به عنوان معبود، و اسلام را به عنوان دین وآیین، و محمد را به عنوان پیامبر انتخاب نماید، و برآن راضی شود، بهشت برای او واجب میگردد.


  22- روزه داری
  در بهشت دروازه ای برای روزه داران وجود دارد كه نام آن الریان است، و هیچ كس به جز روزه داران، از آن دروازه وارد نمیشود.
  سهل بن سعد از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  در بهشت دروازه ای است به نام الریان كه روزه داران در روز قیامت از آن به بهشت وارد میشوند، و غیر از آن ها هیچ كس دیگر از آن دروازه داخل نمیشود، گفته میشود: روزه داران كجا هستند؟ پس آن ها بلند شده و غیر از آنها هیچ كس دیگری از آن دروازه وارد بهشت نمیشود، و اگر به آن وارد شدند، آن دروازه بسته میشود و دیگر كسی نمیتواند از آن داخل شود.


  23- حج خانه خدا
  ركن پنجم اسلام حج خانه خداست كه پاداش آن بهشت است.
  ابوهریره از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((العمرة إلی العمرة كفارة لما بینهما، والحج المبرور لیس له جزاء إلاَّ الجنة)). [متفق علیه].
  عْمره تا عْمره دیگر، كفاره گناهان بین آن دو عمره میباشد، و حج پذیرفته شده و مقبول نزد خدا، هیچ پاداشی جز بهشت ندارد.


  24- جهاد در راه خدا
  آن چه به این دین مبین مقامی والا و عظیم داده است، جهاد در راه خداست، هركس در راه خدا جهاد كند تا كلمةالله سربلند و والامقام بماند، بهشت بر او واجب میگردد.
  ابوهریره از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((تكفل الله لمن جاهد فی سبیله لا یخرجه إلاَّ الجهاد فی سبیله وتصدیق كلماته بأن یدخله الجنة، أو یرجعه إلی مسكنه الذی خرج منه مع ما نال من أجر أو غنیمة)). [متفق علیه].
  خداوند ضامن كسی است كه در راه خدا جهاد كند، و ضامن آن كس كه برای هیچ چیز جز جهاد در راه خدا و تصدیق كلمات خدا، از خانه اش خارج نشده است، نه برای این كه خدا او را [به خاطر جهاد] وارد بهشت كند یا این كه او را با آن چه از پاداش یا غنیمت نصیبش شـده است به خانه اش ـ كه از آن خارج شده ـ ، بازگرداند.


  25- انفاق
  خداوند بندگان پرهیزكار خود را كه در راه او انفاق میكنند، بسیار ستوده است.
  حذیفه از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرتفرمودند:
  ((من تصدق بصدقة ابتغاء وجه الله خُتٍمَ الله بها دخل الجنة)). [احمد وصححه الألبانی].
  هركس در راه خدا صدقه دهد، و این صدقه پایان و مردن او باشد، خداوند او را به بهشت وارد میكند.


  26- قرض مال
  از بزرگ ترین اعمال كه انسان را به بهشت رهنمون میكند، این است كه به برادر مسلمان خود مالی را قرض داده، سپس به او مهلت و فرصت دهد تا از تنگ دستی به توانایی [پرداخت وام و ادای دین] برسد.
  حذیفه از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه رسول اكرم (ص) فرمودند:
  ((أن رجلاً مات فدخل الجنة، فقیل له: ما كنت تعمل؟ قال: إنی كنت أبایع الناس فكنت أنظر المعسر وأتجوز فی السكة، أو فی النقد فغفر له)). [مسلم].
  مردی فوت كرد و به بهشت رفت، به او گفته شد چه كاری میكردی؟ در پاسخ گفت: خرید و فروش میكردم و نگاه میكردم از كسی كه تهیدست است، گذشت كرده و چیزی نمیگرفتم، پس خداوند گناهان مرا بخشود.


  27- سلام کردن
  عبدالله بن سلام از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((أیها الناس: أفشوا السلام، وأطعموا الطعام، وصلوا الأرحام، وصلّوا باللیل والناس نیام، تدخلون الجنة بسلام)).[ترمذی وابن ماجه واحمد وصححه الألبانی].
  ای مردم! سلام كردن را در بین خودتان رواج دهید، و به فقیران غذا دهید، و صله رحم كنید، و در دل شب هنگامی كه مردم در خواب هستند نماز بخوانید، تا این كه بدون حساب وارد بهشت شوید.


  28- برداشتن از راه مردم هر چیزی كه مردم را رنج و آزار دهد.
  ابوهریره روایت میكند كه از رسول اكرم (ص) شنیدم میفرمود:
  ((لقد رأیت رجلاً یتقلب فی الجنة فی شجرة قطعها من ظهر الطریق كانت تؤذی الناس)). [مسلم].
  مردی را دیدم كه در بهشت غرق درخوشی و لذت بود، آن هم به خاطر برداشتن درختی از سر راه مردم، برای این كه از آن در رنج بودند.


  29- احسان و نیكی به حیوانات.
  همچنین ابوهریره از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه فرمودند:
  ((أن رجلاً رأی كلباً یأكل الثری من العطش فأخذ الرجل خفه فجعل یغرف له به حتی أرواه فشكرالله له فأدخله الجنة)). [بخاری].
  مردی سگی را دید كه از تشنگی خاك میخورد، كفش خود را گرفت و [از چاه] برایش آب كشید تا این كه سیراب شد، خداوند او را سپاس گفته به بهشت وارد نمود.


  30- خوش اخلاقی و خوش رفتاری.
  أبو أمامه از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((أنا زعیم ببیت فی ربض الجنة لم ترك المراء وإن كان محقاً، وببیت فی وسط الجنة لمن ترك الكذب وإن كان مازحاً، وببیت فی أعلی الجنة لمن حسن خلقه)). [ابوداود وصححه الألبانی].
  من كفیل و ضامن خانه ای در كنار بهشت هستم برای كسی كه جدال و ستیزه را ترك كند، اگر هم حق با او باشد. و ضامن خانه ای در وسط بهشت برای كسی كه دروغ را ترك كند اگر هم شوخی میكند. و ضامن خانــه ای در بالای بهشت برای كسی كه اخلاق خود را نیك نماید.



  31- صدق و راستگویی در گفتار و كردار.
  [همچنین] ابن مسعود از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((إنَّ الصدق یهدی إلی البر، وإنَّ البر یهدی إلی الجنة، وإنَّ الرجل لیصدق حتی یكون صدّیقاً، وإنَّ الكذب یهدی إلی الفجور، وإنَّ الفجور یهدی إلی النار، وإنَّ الرجل لیكذب حتی یكتب عند الله كذاباً)). [متفق علیه].
  به راستی كه صدق و راستگویی، به سوی نیكی و بخشش هدایت میكند، و نیكی و بخشش به سوی بهشت رهبری میكند، و مرد همچنان راست میگوید تا این كه نزد خداوند از راستگویان محسوب میشود، و دروغگویی به سوی گنهكاری و تبهكاری هدایت میكند، وگنهكاری و تبهكاری به سوی جهنم، و همچنان مرد دروغ میگوید تا این كه نزد خدا از دروغگویان به شمار آید.

  32- خودداری از خشم و غضب.
  [نیز] ابودرداء روایت میكند كه مردی به رسول خدا گفت:
  ((دلنی علی عمل یدخلنی الجنة: قال: لا تغضب ولك الجنة)). [طبرانی وصححه الألبانی].
  به انجام كاری راهنمایی ام كن كه مرا به بهشت وارد كند، آن حضرت فرمود: خشم و غضب مكن، به بهشت میروی.


  33- عیادت بیمار
  ثوبان از رسول خدا روایت میكند كه رسول الله فرمودند:
  ((من عاد مریضاً لم یزل فی خرفة الجنة، قیل یا رسول الله وما خرفة الجنة؟ قال: جناها)). [مسلم].
  كسی كه به عیادت بیماری برود همچنان در خرفة الجنة است تا وقتی كه بازگردد.گفته شد: ای رسول خدا خرفة الجنة یعنی چه؟ فرمود: میوه های تازه چیده شده بهشت.


  34- نرمی و آسان گرفتن در خرید و فروش.
  عثمان بن عفان از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((أدخل الله الجنة رجلاً كان سهلاً قاضیاً ومقتضیاً وبائعاً ومشتریاً)). [احمد والنسایی وحسنه الألبانی وقال احمد شاكر إسناده صحیح].
  خداوند مردی را به بهشت وارد كرد كه در خرید و فروش، و در داد و ستد (دادن و گرفتن) آسان میگرفت.


  35- سخن از رحمت و خشنودی خداوند.
  أبوهریره از رسول خدا روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((إنَّ العبد لیتكلم بالكلمة من رضوان الله لا یلقی لها بالاً یرفع الله بها درجات، وإنَّ العبد لیتكلم بالكلمة من سخط الله لا یلقی لها بالاً یهوی بها فی جهنم)). [بخاری].
  بنده یك كلمه در جهت رضوان و خشنودی خدا سخن میگوید و هیچ اعتنایی به پاداش و ثواب آن نمیكند، خدا درجات او را بلند و رفیع قرار میدهد، و بنده یك كلمه در جهت غضب و ناخشنودی خدا سخن میگوید و به كیفر و گناه آن هیچ توجهی ندارد، خدا او را به آخرین نقطه جهنم وارد میكند.


  36- تربیت و سرپرستی دختران و یتیمان
  بهترین منازل بهشت، منزل مسلمانی است كه در بهشت همسایه رسول خدا است. و تربیت و سرپرستی دختران و یتیمان است كه باعث همسایگی رسول خدا در بهشت میشود.
  أنس از رسول خدا روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((من عال جاریتین حتی تبلغا جاء یوم القیامة أنا وهو، وضم أصابعه)). [مسلم].
  هر كس دو دختر را سرپرستی كند تا وقتی كه به سن بلوغ برسند، در روز قیامت، من و او مانند این دو هستیم، سپس دو انگشت خود را به هم چسباند.
  [همچنین] از سهل بن سعد روایت است كه رسول اكرم (ص) فرمودند:
  ((أنا وكافل الیتیم فی الجنة هكذا، وقال بإصبعیه السبابة والوسطی وفرّج بینهما)). [بخاری].
  من و سرپرست یتیم در بهشت در كنار هم چنین هستیم و به انگشت شهادت و وسطی خود اشاره كرد و آن دو را از هم جدا نمود.
  37- اطاعت از پدر و مادر
  اطاعت از پدر و مادر، یا اطاعت از یكی از آنها باعث ورود به بهشت میشود.
  ابوهریره میگوید از رسول اكرم (ص) شنیدم كه سه بار فرمود:
  ((رغم أنفه، ثم رغم أنفه، ثم رغم أنفه، قیل: من یا رسول الله؟ قال: من أدرك والدیه عند الكبر أحدهما، أو كلیهما ثم لم یدخل الجنة)). [مسلم].
  بینی او به خاك مالیده شد. گفته شد: چه كسی ای رسول خدا؟ فرمود: كسی كه پدر و مادر یا یكی از آنها را در وقت پیری درك كند ولی به بهشت وارد نشود؛ یعنی، اطاعت از آن ها سبب وارد شدن او به بهشت نشود.
  [همچنین] ابودرداء میگوید از رسول اكرم (ص) شنیدم كه میفرمود:
  ((الوالد أوسط أبواب الجنة، فإن شئت فأضع ذلك الباب أو احفظه)). [ترمذی وابن ماجه واحمد وصححه الألبانی].
  پدر دروازه میانی بهشت است، پس اگر خواستی آن دروازه را ضایع كن و یا حفظ نما یعنی، با اطاعت از پدر آن دروازه حفظ، و با نافرمانی او، آن دروازه ضایع میشود.
  مردی خواست به جهاد رود، نزد پیامبرآمد، آن حضرت فرمود:
  ((هل لك من أم؟ قال: نعم، قال: فالزمها فإنَّ الجنة تحت رجلیها)). [احمد ونسایی وابن ماجه وقال الألبانی حسن صحیح].
  آیا مادر داری( یعنی مادرت زنده است)؟ آن مرد در جواب گفت: بلی حضرت فرمود: مادرت را سرپرستی كن كه بهشت زیر پاهای اوست.


  38 – حفظ زبان و شرمگاه
  بزرگ ترین چیزی كه انسان باید آن را حفظ نماید، زبان و شرمگاه است، و هركس كه آن دو را نگه دارد، رسول اكرم (ص) بهشت را برایش ضامن شده است.
  سهل بن سعد از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((من یضمن لی ما بین لحییه وما بین رجلیه أضمن له الجنة)). [بخاری].
  هر كس بین دو لب خود؛ یعنی زبان، و بین دو پای خود؛ یعنی شرمگاهش را ضامن شود، من بهشت را برای او ضمانت میكنم.


  39- پاک کردن دل از حسد کینه
  حسد و كینه مرض هایی است كه انسان را از خداوند دور میكند و رسول اكرم (ص) مردی را توصیف نمود كه به سبب این كه سینه اش از كینه و حسد پاك بود، به بهشت وارد شده بود.
  أنس بن مالك ، وصف آن مرد را در داستانی روایت كرده است كه گفت:
  ((فقال یطلع علیكم الآن رجل من أهل الجنة، فطلع رجل من الأنصار تنطف لحیته من وضوئه، قد تعلق نعلیه فی یده الشمال، فلما كان الغد قال النبی مثل ذلك، فطلع ذلك الرجل مثل المرة الأولی، فلما كان الیوم الثالث قال النبی مثل مقالته أیضاً، فطلع ذلك الرجل علی مثل حاله الأولی، فلما قام النبی تبعه عبدالله بن عمرو بن العاص فقال: إنی لاحیت أبی فأقسمت أن لا أدخل علیه ثلاثاً فإن رأیت أن تؤوینی إلیك حتی تمضی فعلت، قال: نعم قال أنس: وكان عبد الله یحدث أنَه بات معه تلك اللیالی الثلاث فلم یره یقوم من اللیل شیئاً غیر أنَه إذا تعار وتقلب علی فراشه ذكر الله عز وجل وكبر حتی یقوم لصلاة الفجر، قال عبدالله غیر أنی لم أسمعه یقول إلاَّ خیراً فلما مضت الثلاث لیال وكدت أن احتقر عمله قلت یا عبدالله إنی لم یكن بینی وبین أبی غضب ولا هجر ثم، ولكن سمعت رسول الله یقول لك ثلاث مرار یطلع علیكم الآن رجل من أهل الجنة فطلعت أنت الثلاث مرار فأردت أن آوی إلیك لأنظر ما عملك فاقتدی به، فلم أرك تعمل كثیر عمل فما الذی بلغ بك ما قال رسول الله فقال: ما هو إلاَّ ما رأیت، قال فلما ولیتُ دعانی فقال: ما هو إلاَّ ما رأیت غیر أنی لا أجد فی نفسی لأحد من المسلمین غشاً ولا أحسد أحداً علی خیر أعطاه الله إیاه، فقال عبدالله هذه التی بلغت بك وهی التی لا نطیق)). [احمد ونسایی وصححه الألبانی].
  هنگامی كه ما رو به روی رسول اكرم (ص) نشسته بودیم، آن حضرت فرمود: هم اكنون مردی از اهل بهشت بر شما وارد میشود. مردی از انصار وارد شد در حالی كه آب وضو از ریشش میچكید و دو لنگه پا افزار خود را در دست چپ داشت. رسول اكرم (ص) سه روز این جمله را (اكنون مردی از اهل بهشت بر شما وارد می شود) در باره آن مرد تكرار میكردند و روز سوم، عبدالله بن عمرو بن عاصآن مرد را دنبال كرد و نزد او نشست تا ببیند آن مرد چه میكند پس از سه روز نزد او نشستن، عبدالله سبب وارد شدن به بهشت را از آن مرد پرسید، مرد در پاسخ گفت: من هیچ حقـد و كینه ای بر مسلمانی در سینه ام راه نمیدهم، و بر آن خیر و نعمتی كه خدا به او عطا فرموده حسد نمیورزم، عبدالله گفت: این همان سبب است كه تو را به این منزلت رسانده است، و این همان چیزی است كه ما طاقت آن را نداریم.


  40- صبر
  برادر مسلمان! خداوند تبارك و تعالی میفرماید:
  إنّما یوفی الصابرون أجرهم بغیر حساب ]الزمر -10[
  [خدا صابران را به حد كامل و بدون حساب پاداش خواهد داد].
  صبر علامت و نشانه ای است از نشانه های ایمان بنده به خدا، و نزدیك بودن او به خدای متعال. هركس بر مْردن محبوب خود، از پسر و برادر و غیر اینها صبر كند، وارد بهشت میشود.
  ابوهریرهدر حدیث قدسی از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه خداوند فرمود:
  ((قال یقول الله تعالی ما لعبدی المؤمن عندی جزاء إذا قبضت صفیه من أهل الدنیا ثم احتسبه إلاَّ الجنة)). [بخاری].
  پاداش بنده مؤمن من آن است كه اگر بر هر چیز گران بها و همدم و دوست او را از دنیا گرفتم صبر كرد، پاداش او بهشت است.
  ابوموسی اشعری از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((إذا مات ولد العبد قال الله لملائكته: قبضتم ولد عبدی؟ فیقولون نعم، فیقول: قبضتم ثمرة فؤاده، فیقولون نعم، فیقول: ماذا قال عبدی؟ فیقولون: حمدك واسترجع، فیقول الله: ابنوا لعبدی بیتاً فی الجنة وسموه بیت الحمد)). [ترمذی وحسنه الألبانی].
  اگر پسر بنده بمیرد، خداوند خطاب به فرشتگان میفرماید: پسر بنده ام را قبض روح كردید؟ فرشتگان در جواب میگویند: بلی! خداونـد میفرماید: میوه دل بنده ام را قبض روح كردید؟ فرشتگان میگویند: بلی! خداوند میفرماید: بنده من چه گفت؟ فرشتگان میگویند: تو را سپاس گفت و به تو رجوع كرد، خداوند میفرماید: در بهشت خانه ای برای بنده من بسازید و آن را خانه حمد و سپاس بنامید.
  هر كس كه چشمش را از دست بدهد و بر آن صبر كند، وارد بهشت میشود. أنس میگوید:
  از رسول اكرم (ص) شنیدم كه میفرماید:
  ((إن الله قال إذا ابتلیت عبدی بحبیبتیه فصبر، عوضته منهما الجنة، یرید عینیه)). [بخاری].
  خداوند در حدیث قدسی میفرماید: اگر دو چشمان بنده ام را نابینا كردم و صبر نمود، به جای آن دو، بهشت به او خواهم داد.


  41- ترک گدایی
  هر كس كه دست از سؤال و پرسش مردم بكشد، رسول خدا بهشت را برای وی ضامن شده است.
  ثوبان از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه فرمودند:
  ((من تكفل لی أن لا یسأل شیئاً، أتكفل له بالجنة)) [احمد ونسایی وابن ماجه و ابوداود وحسنه الألبانی].
  هر كس ضامن شود كه از مردم چیزی ( مال و… ) نخواهد، من بهشت را برای وی ضمانت میكنم.


  42- دفاع از مال
  مردی كه از مال خود دفاع میكند و در آن حال كشته شود، وارد بهشت میشود.
  عبدالله بن عمر از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((من قتل دون ماله مظلوماً، فله الجنة)). [نسایی وصححه الألبانی].
  كسی كه از مال خود دفاع كند و مظلومانه كشته شود، به بهشت میرود.


  43- همراهی با جماعت مسلمانان
  همراهی با جماعت مسلمانان كه به قرآن و سنت پیامبر چنگ میزنند، باعث میشود كه تو را به وسط بهشت وارد كند.
  عمراز رسول اكرم (ص)روایت میكند كه آن حضرت فرمودند:
  ((علیكم بالجماعة وإیاكم والفرقة، فإنَّ الشیطان مع الواحد، وهو من الاثنین أبعد، من أراد بحبوحة الجنة، فیلزم الجماعة)). [ترمذی وصححه الألبانی].
  بر شما لازم است كه به جماعت و گروه مسلمانان بپیوندید و از تفرقه دوری كنید؛ زیرا شیطان با یك نفر است، و از دو نفر دور است. كسی كه وسط و میانه بهشت را میخواهد، به گروه مسلمانان بپیوندد.


  44- حاکم و فرمانروای عادل – مرد مهربان و نرم دل – مرد پاکدامن دارای فرزندان زیاد
  حاكم و فرمانروای عادل و مرد مهربان و نرم دل و مرد پرهیزكار و پاك دامن كه فرزندان بسیاری دارد، از اهل بهشت است.
  عیاض بن حمار از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه فرمودند:
  ((أهل الجنة ثلاثة: ذو سلطان مقسط متصدق موفق، ورجل رحیم رقیق القلب لكل ذی قربی ومسلم، وعفیف متعفف ذو عیال)). [مسلم].
  سه نفر اهل بهشتند: فرمانروای عادل و صدقه دهنده موفق و كامروا، مرد مهربان و نرم دل بر هر قوم و خویش و مسلمان، و پرهیزكار پاك دامن كه دارای فرزندان بسیار است.


  45 –قاضی عادل
  قاضی كه بین مردم با عدل و عدالت حكم میكند، از اهل بهشت است. بریده از رسول اكرم (ص) روایت میكند كه آن حضرت فرمود:
  ((القضاة ثلاثة: اثنان فی النار و واحد فی الجنة، رجل علم الحق فقضی به فهو فی الجنة، و رجل قضی للناس علی جهل فهو فی النار، و رجل جار فی الحكم فهو فی النار)).[الأربعة وحاكم وصححه الألبانی].
  قاضیها سه تا هستند، دو قاضی در آتش جهنم، و یك قاضی در بهشت. مردی كه حق را بداند و به حق قضاوت كند، در بهشت است. مردی كه با جهل و نادانی بین مردم قضاوت كند، در آتش جهنم است، و مردی كه حق را بداند ولی در حكم و قضاوت ظلم و ستم كند، در آتش جهنم است.


title: دروازه های بهشت(قسمت سوم)
text:
  دروازه های بهشت(قسمت سوم)


  اینك ای برادر مؤمن! در حالی كه میان دو پهلوی خود قلبی مؤمن و جانی مشتاق به رضوان الله و بهشت داری، سعادت و خوشبختی تو این است كه در بهشت نعیم با كسانی كه خداوند به آنها لطف و عنایت فرمود؛ با پیامبران و صدیقان و شهیـدان و نیكوكاران محشور شوی.
  بهشت آماده و نزدیك است و خـداوند مشفق و مهربان تو را به سوی آن دعوت میكند، و حبیب ما رسول الله بر در آن ایستاده و تو را ندا میدهد: بیا و بشتاب و از اهل بهشت باش! بهشت بشارت دنیا و مرگ و قبر و برانگیختن و محشر است، خداوند تو را به سوی میوه های آن شتابان فرا میخواند، و به مسابقه در بوستان ها و نعمت های بهشت دعوت مینماید، و خداوند هرگز خلاف وعده نمیكند.
  خداوند بهشت را به بهترین و زیباترین وصف آراسته است، و آن را چنان زینت داده كه در اندیشه نمیگنجد، تا با خوشحالی و سعادت ابدی در آن زندگی كنی.
  بیا و به بهشت داخل شو؛ زیرا بهشت محبت خدا و خوشحالی او برای توست، و داخل شدن به آن فقط با انجام بعضی از اعمال اندك و آسانی كه خدا و رسول خدا تو را به آن دعوت كرده اند، ممكن است. رحمت و مغفرت خداوند بعد از این وسیع تر است.
  بیا و عجله كن!
  خداوند میفرماید:
  وسارعوا إلی مغفرة من ربكم وجنة عرضها السموات والأرض أعدت للمتقین .[آل عمران133].
  [به سوی مغفرت پروردگارتان، به سوی بهشتی كه پهـنای آن همه آسمان ها و زمین را فرا گرفته و مهیا برای پرهیزكاران است،]بشتابید.
  ای برادر مؤمن! متقیان و پرهیزكاران، مردان خدا هستند و اهل بشارت در دنیا و آخرت. كسانی كه اعمال و كردارشان پذیرفته و مقبول درگاه خداوند است، و آن ها در بهشت نزدیك ترین منزل را نزد خدا دارند.
  متقیان همه این ها را درك كردند، آن ها خداوند را به یگانگی خواندند، و برای او هیچ شریكی قایل نشدند، و گفتار هیچ كس را بر گفتار خدا و رسول خدا مقدم نداشتند. آن ها اعمال و كردار خود را از قرآن كریم وسنت صحیح پیامبر میگیرند، و از گفته شناس و ناشناس، ولی، شیخ یا هركس و هر چیز دیگر كه باشد، دوری میجویند، و حق را از دو وحی قرآن و حدیث میگیرند، نه از غیرآن ها. آنان اهل كرامت هستند، زیرا در اعمال خود مخلصند، از مردم سپاس و تشكر نمیخواهند، و قصد آن ها تنها رضا و خشنودی خداوند در روز آخرت است.
  متقیان اهل بهشتند؛ زیرا درون خود قلبی سالم، و در شكم خود غذای حلال و غیر پلید حمل میكنند، و زبانشان همیشه به دعا مشغول است، و خداوند كردارشان را قبول فرماید. آنها به بهشت و خشنودی خدا و حسنات و كرامت و فضل و وعده های خدا رستگارند. آنها گروه گروه به سوی بهشت خداوندی رفته و فرشتگان در بدرقه شان سلام كنان و خوش آمدگویان ایستاده اند، و آنها با رویی خندان و دلی شاد به ملاقات خدا میروند.
  ای برادر مؤمن! این بهشت است و این اعمال و كردار اهل بهشت؛ پس عمل كن، و بشارت ده، و نا امید مباش؛ زیرا رحمت خدا نیكوكاران را نزدیك است.


title: جایگاه دانشمندان اهل كتاب و كافر در جهان آخرت
text:
  جایگاه دانشمندان اهل كتاب و كافر در جهان آخرت 


  ●سوال:
  جایگاه دانشمندان اهل كتاب و كافر كه نفع زیادی به مردم رسانده اند در جهان آخرت كجاست؟


  پاسخ:
  با سلام و تشکر

  در مورد دانشمندان اهل کتاب و کافرانی که برای مومنین خدماتی ارائه کرده اند می توان به روایتی از امام موسی بن جعفر علیه السلام اشاره کرد و سرانجام آنان را با توجه به این روایت دریابیم . ایشان می فرماید: در بنی اسرائیل مرد مومنی بود که همسایه کافری داشت و او با مرد مومن مهربان بود و به او در دنیا احسان می کرد و چون آن مرد کافر مرد، خداوند در دوزخ خانه ای ساخت که او را از سوز آتش حفظ کند و خوراکش از غیر دوزخ به او می رسید و به او گفته شد این به سزای آن احسانی است که به همسایه مومنت ارزانی داشتی.(ثواب الاعمال ترجمه غفاری ص 376)
  موفق باشید




  ●پاسخ دیگر:
  به نام خدا
  با سلام و تشکر از سوال خوبتان
  با توجه به این که ما (شیعه) درباره مسئله نجات قائل به این هستیم که هرکس مصداق این آیه «إِنَّ الَّذينَ آمَنُوا وَ الَّذينَ هادُوا وَ النَّصارى‏ وَ الصَّابِئينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ »*
  باشد نجات می یابد و از آتش دوزخ در امان است، می توانیم بگوییم این افرادی که بیان فرمودید اگر چه در بهشت اعلی و در مراتب بالای بهشت راه و جایگاهی ندارند اما بر طبق آیه قرآن دچار عذاب هم نمی شوند.


  *.«در حقيقت، كسانى كه [به اسلام‏] ايمان آورده، و كسانى كه يهودى شده‏ اند، و ترسايان و صابئان، هر كس به خدا و روز بازپسين ايمان داشت و كار شايسته كرد، پس اجرشان را پيش پروردگارشان خواهند داشت، و نه بيمى بر آنان است، و نه اندوهناك خواهند شد.» سوره بقره، آیه 62



  درباره تفسیر این آیه بد نیست بدانیم که این آیه قانون كلى نجات‏ را بیان می فرماید.
  آن جا که ضمن تعقيب بحث هاى مربوط به بنى اسرائيل، قرآن به يك اصل كلى و عمومى، اشاره كرده مى‏ گويد:
  آنچه ارزش دارد واقعيت و حقيقت است، نه تظاهر و ظاهر سازى، در پيشگاه خداوند بزرگ ايمان خالص و عمل صالح پذيرفته مى‏ شود" كسانى كه به پيامبر اسلام ايمان آورده‏ اند و همچنين يهوديان و نصارى و صابئان (پيروان يحيى يا نوح يا ابراهيم) آنها كه ايمان به خدا و روز قيامت آورند و عمل صالح انجام دهند پاداش آنها نزد پروردگارشان ثابت است"
  إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ النَّصارى‏ وَ الصَّابِئِينَ مَنْ آمَنَ بِاللَّهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ عَمِلَ صالِحاً فَلَهُمْ أَجْرُهُمْ عِنْدَ رَبِّهِمْ
  و بنا بر اين" نه ترسى از آينده دارند و نه غمى از گذشته" وَ لا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ *
  مطالعه آياتى كه بعد از اين در سوره مائده آمده است نشان مى‏ دهد كه يهود و نصارى به خود مى‏ باليدند كه دينشان از اديان ديگر بهتر است و بهشت را دربست منحصر به خود مى‏ دانستند.
  شايد همين تفاخر ميان جمعى از مسلمانان نيز بود، آيه مورد بحث مى‏ گويد:
  ايمان ظاهرى مخصوصا بدون انجام عمل صالح، چه از مسلمانان باشد و چه از يهود و نصارى و پيروان اديان ديگر بى ارزش است، تنها ايمان واقعى و خالص به خدا و دادگاه بزرگ قيامت كه با كار نيك و عمل صالح و توام باشد در پيشگاه خدا ارزش دارد، تنها اين برنامه موجب پاداش و جلب آرامش و امنيت مى‏ گردد.**
  *سوره بقره - آیه 62
  ** تفسیر نمونه، ج1، ص284-


title: جایگاه دانشمندان اهل كتاب و كافر در جهان آخرت (پاسخی دیگر)
text:
  جایگاه دانشمندان اهل كتاب و كافر در جهان آخرت
   (پاسخی دیگر)



  ●پاسخ:
  به نظر سخن گفتن از جايگاه افراد در اخرت بسته به عقل و فكر و تعقل نيست
  ما هر چه در مورد اخرت و معاد و برخي عذابهاي اخروي مي دانيم همه و همه مديون نقل هاي ديني اند

  مطالبي كه درقران امده يا در احايدث قدسي بدان اشاره شده يا درلسان پيامبر و ائمه هدي امده است

  اين مقدمه اي بود براي اين جواب كه :
  در مورد افراد خاص اگر روايت صحيح باشد سمعا و طاعتا ان را قبول داريم و با جرات مي گوييم كه طبق فرموده پيامبر مرتكبين اين اعمال در اخرت به چنين عذابي گرفتارخواهند شد

  ولي اگر روايت و سند نقلي نداشته باشيم به طور كلي اين چنين مي توان گفت كه:

  اين عالمان دين اگر مي دانستند كه دين كامل تر از ديني كه پيرو ، ان هستند امده است و هدايت واقعي در پيروي از ان دين ( اسلام) است
  و ان را به مردم اعلان نكرده اند و ان را كتمان كرده اند اين يعني كتمان حقيقت و به ضلالت كشاندن مردم و بستن راه هاي هدايت به سوي مردم
  و از روي عناد اعمال را در صدد تخريب دين حق انجام مي دادند و كارهايي را انجام مي دادند كه مردم به سوي دين حق كشيده نشوند

  حال بنده از شما مي پرسم كساني كه موجبات ضلالت مردم را فراهم اورده و راه هاي هدايت را به سوي مردم ببندند جايگاه شان در قيامت جاي ديگري جزء جهنم است ؟؟


  ●سوال ديگر:
  اگر اين افراد اعمال نيكي هم انجام داده باشند و به مردم خدمت كرده اند
  اگر اين خدمت ايشان در راستاي هرچه بيشتر شدن جهالت مردم باشد به دين صورت كه مردم خدمت ايشان را از حق بودن دين ( تحريف شده شان ) بدانند

  و اين عالم اين خدمت را بكند تا پايه هاي دين منحرف خود را در مقابل اسلام محكمتر كند جايگاه چنين فردي غير از دوزخ است ؟؟




  ●پاسخی دیگر:

  ولي اگر كار خيري بكند ان چنان كه هر بنده خدايي كار خيري در مقابل ديگر بندگان خدا انجام مي دهد خداوند مي فرمايد:

  إِنَّ اللَّـهَ لَا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (1)
  خداوند پاداش محسنين را ضايع نمي كند

  حتما كساني كه احساني در حق بنده خداي با صداقت مي كند نزد خداوند ماجور اند

  ولي حال روي ديگر سكه را ببينيم
  اين كه اين عالمان بي خبر از وجود دين حق و اسلامي هستند كه طبق فرموده قران :

  إِنَّ الدِّينَ عِندَ اللَّـهِ الْإِسْلَامُ (2 ) دين نزد خداوند اسلام است

  اين مساله دو صورت دارد :
  اين عالمان يا عمدا به دنيال دين حق نبودند
  يا به كل جاهل بودند

  يعني يا خودشان مي دانستند كه ديني هست و شنيده بودند كه چنين ديني امده است ولي تلاشي براي اشنايي با اين دين انجام ندادند و تقصير داشتند در اشنايي با ان دين حق

  و دسته ديگر هم كه درفلان جزيره دور افتاده فلان كشور است كه اصلا خبري از اسلام و دين حق ندارد و فقط ديني كه از اباء و اجداد و علماء قبلي خود اموخته است را اموزش مي دهد
  و صد البته كه اموخته هاي اينها هم نبايد مخالف صريح عقل و فطرت باشد

  دسته اولي باز تقصير دارد و كوتاهي كرده است ولي نسبت به اولي كه از روي علم عناد مي ورزيد فرق دارد ولي باز گناه كار است و عذاب قصور خود را خواهد چشيد

  ولي دسته سوم كه اصلا خبري نداشته است و واقعا جاهل بود و اموخته هايي بر خلاف فطرت و عقل صريح ندارد عند الله ماجور است



  پي نوشت:
  1- ايه 120 سوره توبه
  2- آيه 19 سوره ال عمران


title: آيا مخترعان و مكتشفان پاداش الهى دارند
text:
  آيا مخترعان و مكتشفان پاداش الهى دارند؟ 

  با مطالعه تاريخ علوم و اختراعات و اكتشافات مى‏بينيم كه جمعى از دانشمندان بشر، ساليان دراز زحمات طاقت فرسائى كشيده‏ اند، و انواع محروميتها را تحمل كرده تا بتوانند اختراع و اكتشافى كنند كه بارى از دوش همنوعانشان بردارند.مثلا «اديسون» مخترع برق چه زحمات جانكاهى براى اين اختراع پربارش متحمل شد و شايد جان خود را در اين راه نيز از دست داد، اما دنيائى را روشن ساخت، كارخانه‏ ها را به حركت درآورد، و از بركت اختراعش، چاههاى عميق، درختان سرسبز، مزارع آباد به وجود آمد، و خلاصه چهره دنيا دگرگون شد.
  چگونه مى‏توان باور كرد او يا اشخاص ديگرى همچون «پاستور» كه با كشف ميكرب، ميليونها انسان را از خطر مرگ رهائى بخشيد و دهها مانند او همه به قعر جهنم فرستاده شوند، به حكم اينكه فرضاً ايمان نداشتند، ولى افرادى كه در عمرشان هيچ كار چشمگيرى در راه خدمت به انسانها انجام نداده‏ اند جايشان در دل بهشت باشد؟
  از نظر جهان بينى اسلام مطالعه نفس عمل به تنهائى كافى نيست، بلكه عمل به ضميمه، محرك و انگيزه آن ارزش دارد، بسيار ديده شده كسانى بيمارستان يا مدرسه يا بناى خير ديگرى مى‏سازند و تظاهر به اين هم دارند كه هدفشان صددرصد خدمت انسانى است به جامعه‏اى كه به آن مديونند، در حالى كه زير اين پوشش مطلب ديگرى نهفته شده است و آن حفظ مقام يا مال و ثروت يا جلب توجه عوام، و تحكيم منافع مادى خود، و يا حتى دست زدن به خيانتهائى دور از چشم ديگران است!.
  ولى به عكس ممكن است كسى كار كوچكى انجام دهد، با اخلاص تمام و انگيزه‏ اى صددرصد انسانى و روحانى.
  اكنون بايد پرونده اين مردان بزرگ را، هم از نظر عمل، هم از نظر انگيزه و محرك، مورد بررسى قرار داد، و مسلماً از چند صورت خارج نيست:
  الف: گاهى هدف اصلى از اختراع صرفاً يك عمل تخريبى است سپس در كنار آن منافعى براى نوع انسان نيز به وجود آمده كه هدف واقعى مخترع يا مكتشف نبوده و يا در درجه دوم قرار داشته است، تكليف اين دسته از مخترعان كاملًا روشن است.
  ب: گاهى مخترع يا مكتشف، هدفش بهره گيرى مادى و يا اسم و آوازه و شهرت است و در حقيقت، حكم تاجرى دارد كه براى درآمد بيشتر تأسيسات عام المنفعه‏اى به وجود مى‏آورد و براى گروهى ايجاد كار و براى مملكتى محصولاتى به ارمغان مى‏آورد، بى آنكه هيچ هدفى جز تحصيل درآمد داشته باشد، و اگر كار ديگرى در آمد بيشترى داشت به سراغ آن مى‏ رفت.
  البته چنين تجارت يا توليدى اگر طبق موازين مشروع انجام گيرد، كار خلاف و حرامى نيست، ولى عمل فوق العاده مقدسى هم محسوب نمى‏ شود.
  تكليف اين گروه نيز روشن است آنها هيچگونه طلبى نه از خدا دارند و نه از همنوعان خويش و پاداش آنها همان سود و شهرتى بوده كه مى‏ خواسته‏ اند و به آن رسيده‏ اند.
  ج: گروه سومى هستند كه مسلماً انگيزه‏ هاى انسانى دارند و يا اگر معتقد به خدا باشند انگيزه‏ هاى الهى، و گاهى ساليان دراز از عمر خود را در گوشه لابراتوارها با نهايت فلاكت و محروميت به سر مى‏ برند به اميد اينكه خدمتى به نوع خود كنند، و ارمغانى به جهان انسانيت تقديم دارند، زنجيرى از پاى دردمندى بگشايند و گرد و غبارى از چهره رنج ديده‏ اى بيفشانند.
  اينگونه افراد اگر ايمان داشته باشند و محرك الهى، كه بحثى در آنها نيست، و اگر نداشته باشند اما محركشان انسانى و مردمى باشد بدون شك پاداش مناسبى از خداوند دريافت خواهند داشت، اين پاداش ممكن است در دنيا باشد، و ممكن است در جهان ديگر باشد، مسلماً خداوند عالم عادل آنها را محروم نمى‏ كند، اما چگونه و چطور؟ جزئياتش بر ما روشن نيست، همين اندازه مى‏ توان گفت «خداوند اجر چنين نيكوكارانى را ضايع نمى‏ كند».دليل بر اين مسأله علاوه بر حكم عقل، اشاراتى است كه در آيات و يا روايات آمده است.
  ما هيچ دليلى نداريم كه جمله ان اللَّه لايضيع اجر المحسنين [1] شامل اين گونه اشخاص نشود، زيرا محسنين در قرآن فقط به مؤمنان اطلاق نشده است
  از اين گذشته آيه فمن يعمل مثقال ذرة خيراً يره و من يعمل مثقال ذرة شراً يره.[2]
  «هركس به اندازه سنگينى ذره‏اى كار نيك كند آن را مى‏ بيند و هركس به مقدار ذره‏ اى كار بد كند آن را خواهد ديد» به وضوح شامل اينگونه اشخاص مى‏ شود.
  در حديثى از على بن يقطين از امام كاظم عليه السلام مى‏خوانيم: «در بنى اسرائيل مرد با ايمانى بود كه همسايه كافرى داشت، مرد بى ايمان نسبت به همسايه با ايمان خود نيك رفتارى مى‏ كرد، وقتى كه از دنيا رفت خدا براى او خانه‏اى بنا كرد كه مانع از گرماى آتش شود ... و به او گفته شد اين به سبب نيك رفتاريت نسبت به همسايه مؤمنت مى‏ باشد»[3]
  و نيز از پيامبر اكرم (صلى الله عليه و آله) درباره عبداللَّه بن جدعان كه از مشركان معروف جاهليت و از سران قريش بود چنين نقل شده: «كم عذابترين اهل جهنم اين جدعان است، سؤال كردند يا رسول اللَّه چرا؟ فرمود: انه كان يطعم الطعام: «او گرسنگان را سير مى‏ كرد»[4]
  و در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مى‏ خوانيم: كه گروهى از يمن براى «بحث و جدال» خدمت پيامبر صلى الله عليه و آله آمدند و در ميان آنها مردى بود كه از همه بيشتر سخن مى‏ گفت و خشونت و لجاجت خاصى در برابر پيامبر صلى الله عليه و آله مى‏ نمود، پيامبر صلى الله عليه و آله آنچنان عصبانى شد كه آثارش در چهره مباركش كاملًا آشكار گرديد، در اين هنگام جبرئيل آمد و پيام الهى را اين چنين به پيامبر صلى الله عليه و آله ابلاغ كرد: خداوند مى‏ فرمايد اين مردى است سخاوتمند پيامبر صلى الله عليه و آله با شنيدن اين سخن خشمش فرو نشست، رو به سوى او كرد و فرمود: پروردگار به من چنين پيامى داده است و اگر به خاطر آن نبود آنچنان بر تو سخت مى‏ گرفتم كه عبرت ديگران گردى.
  آن مرد پرسيد آيا پروردگارت سخاوت را دوست دارد، فرمود: بلى، عرض كرد، من شهادت مى‏ دهم كه معبودى جز «اللَّه» نيست و تو رسول و فرستاده او هستى و به همان خدائى كه تو را مبعوث كرده سوگند كه تاكنون هيچكس را از نزد خود محروم برنگردانده‏ ام»[5]
  در اينجا اين سؤال پيش مى‏ آيد كه هم از بعضى آيات و هم از بسيارى از روايات استفاده مى‏ شود كه ايمان و يا حتى ولايت شرط قبولى اعمال و يا ورود در بهشت است، بنابراين اگر بهترين اعمال هم از افراد فاقد ايمان سر بزند مقبول درگاه خدا نخواهد بود.
  ولى مى‏توان از اين سؤال چنين پاسخ گفت كه مسأله «قبولى اعمال» مطلبى است، و پاداش مناسب داشتن مطلب ديگر، به همين جهت مشهور در ميان دانشمندان اسلام اين است كه مثلًا نماز بدون حضور قلب و يا با ارتكاب بعضى از گناهان مانند غيبت، مقبول درگاه خدا نيست، با اينكه مى‏ دانيم چنين نمازى شرعاً صحيح است، و اطاعت فرمان خدا است و انجام وظيفه محسوب مى‏ شود و مسلم است كه اطاعت فرمان خدا بدون پاداش نخواهد بود.
  بنابراين قبول عمل همان مرتبه عالى عمل است و در مورد بحث، ما نيز همين را مى‏ گوئيم، مى‏ گوئيم: اگر خدمات انسانى و مردمى با ايمان همراه باشد، عاليترين محتوا را خواهد داشت، ولى در غير اين صورت به كلى بى محتوا وبى پاداش نخواهد بود، در زمينه ورود در بهشت نيز همين پاسخ را مى‏ گوئيم كه پاداش عمل لازم نيست منحصراً ورود در جنت باشد.[6]


  [1] - سوره يوسف، آيه 90.
  [2] - سوره زلزله، آیات 7و8.
  [3] - بحار ج 3 چاپ كمپانى، ص 377.
  [4] - بحار ج 3 چاپ كمپانى، ص 382.
  [5] - همان.
  [6] - تفسير نمونه، ج 10، ص 313.




  پاسخ:
  با سلام و تشکر

  اصولاً در مکتب اسلام ایمان و عمل و صالح موجب سعادت ابدی انسان می شود و ارزش هر کار و عملی به نیت الهی، قصد قربت و اخلاص وابسته است. حتی در کارهای دنیوی نیز ارزش کارها، به نیت آنها بستگی دارد. به این چند مثال توجه کنید:

  مثال اول- جراح و مجرم چاقوکش، هر دو شکم پاره می کنند، اما کار جراح، خدمت است و کار چاقوکش جنایت.

  همین جراح می تواند برای پول و یا کسب شهرت کار کند و می تواند قصد و نیتش نجات یک انسان باشد، هر کدام از این هدف ها ارزش مخصوص خود را دارد.

  مثال دوم- لیوانی آب را به سه نفر عرضه می کنیم؛ یکی نمی خورد چون میل ندارد، دومی نمی خورد چون قهر کرده است؛ اما سومی به قصد و نیت خاصی نمی خورد و می گوید: نفر چهارم از من تشنه تر است، آب را به او بدهید.

  به ظاهر این سه نفر در ننوشیدن آب یکسانند ولی بخاطر آنکه انگیزه و هدف هاشان متفاوت است، ارزش کارشان نیز متفاوت است.

  و در پایان اگر دقت کرده باشید در اسکناس ها نخی است که نشانۀ اصالت و خلوص اسکناس و وسیلۀ جدایی اصلی از قلابی است. در عبادات نیز باید ریسمانی محکم میان بنده و خدا باشد تا کارهای الهی از غیر آن تمیز داده شود، این رشته؛ همان ایمان و قصد قربت و اخلاص است. اگر آن نخ نباشد و یا پاره شود، رابطه انسان با خدا قطع و عمل مقبول نیست. (تمثیلات، محسن قرائتی، مرکز فرهنگی درسهائی از قرآن، با تغییر و تصرف)

  موفق باشید ...


title: آخرت وجدايي از خانواده
text:
  آخرت وجدايي از خانواده 


  هر کسی در آخرت بر اساس عملی که انجام داده پاداش و جزا می بیند؛ اگر کار خیر انجام داده بهشت پاداش اوست، والا عذاب جهنم جزای او خواهد بود.
  حالا اگر کسی به بهشت برود و خدای ناکرده خانواده او جهنمی باشد، خدای متعال نمی گذارد این فرد بهشتی حزن و اندوهی داشته باشد، و یاد و خاطره هایی که می تواند باعث اندوه او شود از ذهن او پاک می کند؛ چرا که نفس دوری از خانواده سخت است، چه رسد به این که بداند آنها در سختی هستند.
  البته گاه این فرد بهشتی از خانواده خود شفاعت می کند و خدا شفاعت او را می پذیرد، و در این صورت همه آنها بهشتی می شود؛ که به طور طبیعی این در جایی است که آنها استحقاق شفاعت را داشته باشند؛ یعنی هر کسی لیاقت شفاعت را پیدا نمی کند.
  به هر حال نباید نگران این جهت در آخرت بود. بله، ما باید وظیفه مان را در این دنیا برای خود و برای اطرافیان خود، و به خصوص خانواده خود انجام دهیم؛ و بدانیم سربلندی ما در آخرت می تواند أحیانا آنها را نیز در آخرت مشمول شفاعت سازد و همین طور سربلندی آنها می تواند دستگیر ما باشد.
  منبع:تبيان 


  ●پاسخی دیگر:
  سلام
  قرآن کریم می فرماید : لا انساب بینهم یومئذ و لا یتسائلون
  این یعنی در آخرت نسبتها برداشته می شود . مادری ، پدری ، فرزندی و غیره و اصلا از آن سوال هم نمی کنند
  اما چرا ؟
  چون یک نسبت عمیق ظهور کرده است و آن نسبت خدا و خلق است . نسبتی که از همه نسبتها نزدیکتر است و هیچیک از آنها هم نیست نه پدری است و نه فرزندی و نه مادری و نه ....
  نسبت حق است و خلق نسبت حقیقت است و رقیقت نسبت جوهر است و عرض نسبت ظاهر است و مظهر
  این نسبت چنان شدید و عمیق است که رنگ همه نسبتها را می برد
  شاید این مطلب خیلی سنگین باشد اما قرآن می فرماید : لا انساب بینهم
  هیچ جنس نسبتی بین آنها نیست .
  فقط یک نسبت است و آن نسبت معبود است و عابدان که گروهی از غفلت گذشته در رنجند و غمین و گروهی از بیداری و عشق ورزی خود شادند و سمین
  موفق در پناه حق


title: ویژگی هر فرشته ی جهنمی که میشناسید
text:
  ویژگی هر فرشته ی جهنمی که میشناسید


  ●سوال:
  سلام دوستان . میخواستم ویژگی تمام فرشته های جهنمی که میشناسید رو بگید . مثلا من در مورد نکیر و منکر فهمیدم که گرز آتشی دارند و روی موهاشون راه میرن و نیش های بلندی دارند . ممنون 



  ●پاسخ:
  با سلام

  نکیر ومنکر کیست اند ؟؟ و آیا نکیرومنکر همیشه با چهره ترسناک ظاهر می شوند؟

  پاسخ این سؤال مبتنی بر شناخت عالم آخرت و قوانین حاکم بر آن است. نظام حاکم بر جهان واپسین، نظامی تکوینی و عام است که گستره آن شامل همه انسان ها، با هر دین و عقیده ای می شود.

  مسأله معاد از مسائل عقلی به شمار می رود و مسائل عقلی کلی و ضروری و عام است و عقیده مند بودن یا نبودن افراد در مورد آن، تأثیری ندارد.

  سؤال نکیر و منکر از روح گذر از پل صراط و فشار قبر برای روح، تجسم روح به صورت جسم دنیوی، وحشت اولیه روح هنگام ورود در عالم جدید، توجه خاص روح به بدن مادی و قبر و بسیاری از مسائل دیگر که در دین اسلام به آن اشاره شده است حکایت از آن دارد روح در عالمی جدید با قوانینی جدید و عام روبرو شده است.

  سوال نکیر و منکر

  سؤال نکیر و منکر از عقاید کل روح است. یعنی اصول فکری و عقیدتی که روح در عالم ماده داشته است و با همین افکار و عقاید اصولی، ارواح ساکن عالم آخرت از هم متمایز می شوند.

  سؤال نکیر و منکر در واقع بیرون کشیدن نهان روح است و جواب روح همان باطن اوست. یعنی این سؤال و جواب مثل سؤال و جواب های دنیوی و متعارف ذهن ما نیست.

  در واقع این دو ملک باطن پنهان ارواح را آشکار می سازند و حقایق وجود آنها را پدیدار می سازند.


title: دو فرشته
text:
  دو فرشته


  «نکیر» و «منکر» نام دو فرشته است. (نام دیگر منکر، ناکر است.) این دو فرشته ماموران خداوند برای بررسی اعتقادات شخص تازه درگذشته (مرده) هستند.
  در برخی روایات از این دو فرشته به «دو نگهبان قبر» تعبیر شده است.

  مطابق روایات اسلامی، هنگامی که مرده را در قبر می گذراند، نخستین کسانی که برای حسابرسی او حاضر می شوند، نکیر و منکر هستند.
  این دو فرشته چهره هایی هول انگیز دارند و حضورشان باعث احساس غربت و وحشت مرده می شود. صدایشان چون رعد و برق و نگاه شان همچون تندر آسمان است.

  نخستین سئوالی که از مرده می پرسند این است که «خدای تو کیست؟» و سپس درباره دیگر مسائل اعتقادی از او می پرسند: پیامبرت کیست؟ دینت چیست؟ امامت کیست؟
  اگر شخص مرده، انسانی مؤمن باشد و عقایدی صحیح داشته باشد، نکیر و منکر قبر او را گسترده می کنند و روزنه ای در قبرش می گشایند که بتواند جای خود را در بهشت ببیند، ولی اگر مؤمن نباشد، بر او سخت خواهند گرفت و عذاب او را آغاز خواهند کرد.

  تعابیری همچون « شرّ نکیر و منکر » یا « هول نکیر و منکر » که در روایات آمده است، به دلیل ترس و اضطرابی است که با دیدن این دو فرشته، به سراغ میت می آید

  از این رو خواندن سوره مُلک، برای خلاصی از ترس و وحشت پس از مرگ سفارش شده است؛ در برخی دعاها نیز خلاصی از این مرحله دشوار طلب شده است.

  همچنین به نزدیکان میت سفارش شده است که پس از خاکسپاری، میت را تنها نگذارند و با تلقین به او، در پاسخ دادن به سئوالات نکیر و منکر یاری اش کنند.(1)


  پی نوشت:
  1- اصول کافی، باب المسأله فی القبر ( 2/ 634 و 3/201 و 236 )

  منابع:
  اصول کافی،‌ باب المسأله فی القبر ( 2/ 634 و 3/201 و 236 )؛ سفینه البحار 


title: سوال فرشتگان
text:
  سوال فرشتگان

  روایات به صورت مشروح و کافی از این پرسش ها پاسخ گفته اند، که چند مورد به عنوان نمونه بیان می شود.
  پیامبر(ص) به برخی از اصحاب فرمود: وقتی دو آزمایش کننده ی قبر بر تو وارد شدند، چگونه خواهی بود؟
  صحابی گفت:
  آن دو آزمایش کننده چه کسی اند؟ فرمود: دو ملکی اند، سختگیر و خشن، آوازشان مانند رعد غرنده، چشمانشان چو برق خیره کننده، با موهای بلند که زیر پای آنها می شود وروی آن راه می روند، دارای دندان های که با آن زمین را می شکافند و از تو می پرسند.(1)

  امام صادق(ع) فرمود: همین که میت دفن شد، دو ملکی به نام های منکر و نکیر سراغ او می آیند که آوازشان مانند... از میت می پرسند: پروردگارت کیست؟ دینت چیست؟

  پس میت اگر مؤمن باشد می گوید الله پروردگارم، اسلام دین من است، سپس می پرسند، راجع به مردی که از میان شما بیرون آمد چه می گویی؟ میت می گوید: پیامبر را از من می پرسی؟ شهادت می دهم که او رسول خداست...(2)

  و از امام او می پرسند، میت امام خود را معرفی می کند، دو ملک می پرسند، چگونه امامت را شناختی؟ میت می گوید: این امری است که خدا مرا بر آن هدایت کرده است.(3)

  در روایتی از امیر المؤمنین(ع) مانند آن چه از رسول خدا (ص) نقل شد آمده است:... و سوال می کنند امام تو کیست؟ پاسخ می گوید: امام من علی بن ابیطالب(ع) است. سپس دیگر ائمه(علیهم السلام) را یکی پس از دیگری می شمرد تا به امام زمان خویش می رسد.(4)

  امام سجاد(ع) جمعه ها در مسجد النبی به موعظه ی مردم می پرداخت، و از پایان عمر و سوال و نکیر و منکر می گفت:
  از خدایی که می پرستی، از پیامبری که برای تو مبعوث شد، از دینی که بر آن هستی، از کتابی که می خوانی، از امامی که پیروی می کنی، از عمری که سپری کردی و از مالی که به دست آوردی و خرج کرده ای سوال می کنند.(5)

  پی نوشت:

  1- بحار الانوار، 6 / 215، حدیث 5.

  2- الفروع من الکافی، 3 / 236، حدیث 7.

  3- همان 3 / 238، حدیث 11.


  4- الانوار النعمانیه، 4 / 222.

  5- بحار الانوار، 6 / 223، حدیث 24.


title: تجسمی شماتیک از بهشت و جهنم تا جلوس در قرب الهی
text:
  تجسمی شماتیک از بهشت و جهنم تا جلوس در قرب الهی


  به نام حي لايزال


  تجسمی شماتیک از بهشت و جهنم تا جلوس در قرب الهی – 2


  گردآوري : محمد صالحي 1/12/87

  مقدمه : همانطور که در مقاله " نگاهي نو به نزول آدم به دنيا تا صعود او به بارگاه حق " 1 گفته شد :


  << وقتی خداوند انسان را به عنوان تنها موجودی که می توانست بار امانت 2 جانشینی او را بدوش بکشد 3خلق کرد ، حضرت آدم را تعلیم داد 4 و به جمع آنها بازگرداند 5 . در وجود او همه ملکات و صفات خود را به صورت قوه به ودیعت گذاشت و در عالم دنیا امر به فعلیت کامل آنها کرد 6 ، تا آنکه در سیر بازگشت به سوی خدا 7، در جایگاه پادشاهی 8حق جلوس و به ابدیت بپیوندد . >>

  در این مقال سعی می شود بطور اجمال نگاهی به جایگاه بهشت و جهنم در مسیر تکاملی فوق بیان گردد :

  1- بهشت و دوزخ هر دو مسیری برای عبورند . ( در سیر تکاملی انسان بسوی جلوس در بارگاه حق )

  2- نه بهشت و نه جهنم را از قبل برای ما انسانها نساخته اند که هر گروه را در جایگاه خود بیندازند ، بلکه بهشت و جهنم را ما خود ساخته ایم و بهشت و جهنم هرکس مخصوص بخود اوست .

  3- جهنم حالت انسانهایی است که نتوانسته اند ( در دنیا ) قوای وجودی خود را فعلیت بخشیده و به همین علت در اول راه مانده اند .9

  4- برای این که پروردگار آن انسانهای جهنمی را بالا ببرد و قید و بندهای پیچیده بر دست و پای آنها را باز کند ، آنها را در درجات مختلف جهنم ، متناسب با اعمال دنیوی آنها ، به انواع عذابها مبتلا می کند10 و هر چه این عذابها کارسازی خود را آشکار نمایند ، آنها بیشتر و بیشتر ( به درجات بالاتر ) بالا می آیند تا دوران توقف دوزخی شان تمام شود .11

  5- دوزخیان پس از گذر از مرحله جهنم وارد بهشت و از آنجا سیر تکاملی خود را ادامه می دهند .

  6- بهشتیان علی الدوام ، سیری دارند از پایین به بالا و از هر درجه کمالی به مرتبه کمالی بالاتر .12

  7- سیر تکاملی انسان از پایین ترین مرحله ( تولد و ورود به حوزه انسانی ) شروع و در هفت مرحله انجام می شود که به " زمین و هفت آسمان " نامیده شده است .

  8- پایان بهشت ( و جهنم ) ، پایان آسمانها و زمین ( مراحل و مراتب صعود ) است13

  9- با اتمام همه طبقات زمین و آسمان ، خلود در بهشت تمام شده ( مراحل کمال به انجام رسیده ) و دوران " نامی ، بی حدی ، بی جهتی و رهایی از هر قیدی " فرا می رسد .

  10- در آنجاست که انسان کامل شده نزد خدای خود و در بارگاه او جلوس می کند .

  14و 15و 16 و 17

  .......................................

  زیر نویسها :

  1 – از همین نویسنده - http://www.aftab.ir/articles/religion/religion/c7c1255357217_creation_p1.php
  2 - انا عرضنا الامانة على السموات و الارض و الجبال فابين ان يحملنها و اشفقن منها وحملها الانسان انه كان ظلوما جهولا - سوره احزاب، آيه 72
  3 -اني جاعل في الارض خليفه - بقره/ 30 .
  4 - علم ادم الاسما کلها . سوره بقره – آیه 31
  5- قال اهبطا منها جمیعا - طه، آیه‏123 .
  6 - تخلقوا باخلاق الله- بحارالانوار- ج 58- ص 129- ماه رمضان از زبان آيت الله جوادي آملي
  7 - إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ – بقره – آیه 156
  8 - فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر 55 – سوره 54
  9 - قل ان الخاسرين الذین خسروا انفسهم 15 – سوره 39
  10 - و لکل درجات مماعملوا و ما ربک بغافل عما یفعلون 6 – سوره 132
  11 - مرحوم دولابی : ... معنی عذاب این است که نیست ، دایم نیست . آیا خدا دایم است عذاب هم دایم است ؟ آیا عذاب با خدا هم قاعده است ؟ نه چنین نیست . ص 24 طوبای محبت 2
  12 - کن الذین اتقوا ربهم لهم غرف من فوقها غرف ... 22 – سوره 39
  13 - .. و اما الذین سعدوا ففی الجنه خالدین فیها ما دامت السموات و الارض 108 سوره 11
  14 - ان المتقین فی جنات و نهر فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر 55 - سوره 54
  15 - یا ایتهاالنفس المطمینه ارجعی الی ربک راضیه مرضیه فادخلی فی عبادی وادخلی جنتی 27- سوره 89
  16 - در اخبار معراج از قول رسول مکرم ص داریم : من در عروج ، از آسمان اول شروع کردم و آسمانها را یکی پس از دیگری طی نمودم تا به آسمان هفتم رسیدم و پس از آن ، بعد از سیر در مراتب زیاد ، به " سدره المنتهی " وارد شدم و از آن پس ، به جایی پا نهادم که حتی جبرییل از رفتن و همراهی من باز ایستاد ..... . از آن پس ، من تنها به نزد پروردگار خود رفتم و به او نزدیک شدم .
  17 - مرحوم دولابی : فی مقعد .... . آنجا آخر راه و مرحله کمال انسان است . ص 59 طوبای محبت 2

  ..................................
  منبع :
  رازهای رستاخیز – ص 410 تا 465 – سعید غفار زاده 


title: تجسمی شماتیک از دو عالم ( دنیا و آخرت )
text:
  تجسمی شماتیک از دو عالم ( دنیا و آخرت )


  نگاهي نو به نزول آدم به دنيا تا صعود او به بارگاه حق



  تجسمی شماتیک از دو عالم ( دنیا و آخرت ) -1


  مقدمه :

  وقتی خداوند انسان را به عنوان تنها موجودی که می توانست بار امانت 1 جانشینی او را بدوش بکشد 2 خلق کرد ، حضرت آدم را تعلیم داد 3 و به جمع آنها بازگرداند 4 . در وجود او همه ملکات و صفات خود را به صورت قوه به ودیعت گذاشت و در عالم دنیا امر به فعلیت کامل آنها کرد 5 ، تا آنکه در سیر بازگشت به سوی خدا 6 ، در جایگاه پادشاهی 7 حق جلوس و به ابدیت بپیوندد .

  در این مقال مجمل سعی می شود که دایره چرخش 8 نزول به دنیا و سپس صعود به پیشگاه احدیت ، به اجمال و مرحله به مرحله بیان می گردد :





  توضیح هر مرحله :

  1- خاک : منشا همه حرکتهای زیستی در کره زمین است . اگر در کره دیگری از کرات بی شمار این جهان هم، زیست و حیاتی موجود باشد همین قاعده در آنجا هم صادق است.
  2- ذرات خاک در زمین ، حاوی همه قوای ( استعداد ) لازم برای تحقق همه کمالات در کلیه مراتب و مراحل بعدی تا عالیترین مراتب کمال است ، منتها به صورت قوه ( استعداد ) صرف . به همین دلیل وقتی به خاک می نگریم هیچ کدام از فعلیت ها و مراتب کمال را در آن نمی بینیم .

  3- با آمدن باران از آسمان و آمیختن با خاک ، گل به وجود می آید که آغاز حرکت به سوی فعلیت های موجود در گل ، می باشد .9

  4- با حرکت خاک به سوی عالم نبات ، حیوان و انسان ، کم کم و مرحله به مرحله ، قوای موجود صورت فعلیت به خود می گیرند و به آنچه در کمون خود دارند مبعوث می شوند و خود را نشان می دهند .

  5- قوس حرکت از خاک تا انسانیت را قوس نزول یا عالم بدآ می نامند .

  6- در این حرکت قوسی ، موجودات ، سیری از قوه صرف تا به کثرت فعلیات دارند و در هر صورت و نمودی ، گامی به سوی کثرت بر می دارند . به همین دلیل هر صورتی تکمیل تر از صورت قبلی است .

  7- در مرحله انسانیت کلیه قوای موجود در عالم قوه ، به حداکثر فعلیت می رسند . به همین دلیل با انعقاد نطفه یک انسان ، او جامعیت توانایی های لازم را برای ظهور و بروز همه اسمای الهی پیدا می کند .10

  8- در تمام مراحل قوس نزول ، چون از وحدت قوه ، دورتر و دورتر می شود ، آن را قوس نزول می نامند . لذا در مرحله انسانیت که به انتهای قوس می رسد ، در پایین ترین و دورترین مراحل قرار دارد و به همین دلیل آن را « اسفل السافلین 11» و دورترین مراحل نامیده اند . پایین ترین مراحل ، نه به این علت که ما آن را در پایین صفحه قرار داده ایم ، بلکه به این علت كه در دورترین طبقات از وحدت و صفات خدایی است و به همین علت فسادهایی که یک انسان می کند از هیچ یک از طبقات خلق تا این مرحله بر نمی آید و قرآن او را گمراه تر از حیوان می نامد .12

  9- بعد از مرحله ( قوس ) بدآ ، قوس صعود یا عود قرار دارد . این مرحله از این رو قوس صعود نام گرفته است که بعد از نزول از وحدت قوه به کثرت فعلیت ، یک حرکت فرازی به سوی قرب خالق متعال و وحدت مطلق یا قرب کمال را آغاز کرده است و از آن بالا خواهد رفت .13

  10- در این مرحله بر خلاف قوس قبلی که به مقتضای مراحل مختلف آن ، عوالم خاک ، نبات و حیوان را به خود می گرفت ، فقط انسان و انسانیت مطرح است .

  11- انسان در این قوس و مرحله الزاما باید از هفت مرحله فعلیت یا هفت آسمان عبور کند .

  12- این قوس از آغاز تا پایان شامل دو راه متفاوت ، یکی بسیار کوتاه ، پر نعمت و رحمت به نام بهشت و دیگری بسیار دور و دراز ، پر مشقت و عذاب به نام دوزخ است .14

  13- جهنم در آغاز مراحل هفت گانه حرکت در نزدیک ترین و پست ترین مرتبه قرار گرفته است .

  14- پیمودن قوس صعود ، ارتباطی به عالم دنیا و آخرت ندارد . چه ، می توان آن را در زندگی دنیا طی کرده به تمام مراتب کمال رسید ، یا بعد از مرگ این راه را طی نمود .

  15- برخورد فرضی دو قوس 15 در مرحله آغازین قوه صرف و پایانی قوس صعود ، به این معنا نیست که انسان باز هم باید به خاک برگردد . بلکه بدین معناست که مقصود نهایی خالق متعال از خلق در این مرحله که وحدت فعلیت پیدا کرده است تحقق می یابد . این مقصود در آغاز به صورت قوه صرف و در پایان به صورت فعلیت تامه است .16
  .....................................
  زیر نویسها :
  1 - انا عرضنا الامانة على السموات و الارض و الجبال فابين ان يحملنها و اشفقن منها وحملها الانسان انه كان ظلوما جهولا - سوره احزاب، آيه 72
  2 -اني جاعل في الارض خليفه - بقره/ 30 .
  3 - علم ادم الاسما کلها . سوره بقره – آیه 31
  4 - قال اهبطا منها جمیعا - طه، آیه‏123 .
  5 - تخلقوا باخلاق الله- بحارالانوار- ج 58- ص 129- ماه رمضان از زبان آيت الله جوادي آملي
  6 - إِنَّا لِلّهِ وَإِنَّـا إِلَيْهِ رَاجِعونَ – بقره – آیه 156
  7 - فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر 55 – سوره 54
  8 - فكان قاب قوسین او ادني 9 – سوره 53
  9 - انا خلقناهم من طین لازب ... 11 – سوره 37
  10 - و لقد خلقنا الانسان من .... 12 تا 14- سوره 23
  11 - .. ثم رددناه اسفل سافلین 5 - سوره 95
  12 - اولئک کالانعام بل هم اضل 179 – سوره 7
  13 - الیه مرجعکم جمیعا وعدالله حقا انه یبدو الخلق ثم یعیده .... 4 و 5 - سوره 10
  14 - انا هدیناه السبیل اما شاکرا و اما کفورا 3 – سوره 76
  15 - فكان قاب قوسین او ادني 9 – سوره 53
  16 - فی مقعد صدق عند ملیک مقتدر 55 – سوره 54
  ................................................
  منبع :
  رازهای رستاخیز – ص 31 تا 54 – سعید غفار زاده

  .................................................. ........................
  مولوی :
  مردم از حیوانی و آدم شدم پس چه ترسم کی زمردن کم شدم
  از جمادی مردم و نامی شدم از نما مردم به حیوان برزدم
  بار ديگر هم بميرم ازبشر تا برآرم از ملايک بال و پر
  بار ديگر از ملک پرانشوم آنچه اندر وهم نايد آن شوم
  پس عدم گردم عدم چونارغنون گويدم انا اليه راجعون

  ص 43 همان

  ابن یمین :
  زدم از کتم عدم خیمه به صحرای وجود از جمادی به نباتی سفری کردم و رفت
  بعد از اینم کشش طبع به حیوانی بود چون رسیدم به وی از وی گذری کردم و رفت
  بعد از آن در صدف سینه انسان به صفا همه هستی خود را گهری کردم و رفت
  با ملایک پس از آن صومعه قدسی را گرد برگشتم و نیکو نظری کردم و رفت
  بعد از آن ره سوی او بردم و بی ابن یمین همه او گشتم و ترک دگری کردم و رفت

  ص 39 همان 


title: آیا عذاب های اخروی فقط پوستی است
text:
  آیا عذاب های اخروی فقط پوستی است ؟


  ●سوال:
  بنام خدا

  درود بر راست پذیران گرانقدر

  پرسش من این است که آیا مجازاتهای اخروی( دردوزخ) تنها محدود به پوست می شود یا دیگر اعضا بدن را نیز در بر می گیرد ؟

  توضیح اینکه در قرآن آشکارا در مورد عذاب پوستی سخن به میا ن آمده است ولی در مورد اندامهای دیگر چی ؟

  إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا بِآياتِنَا سَوْفَ نُصْلِيهِمْ نَارًا كُلَّمَا نَضِجَتْ جُلُودُهُمْ بَدَّلْنَاهُمْ جُلُودًا غَيرَهَا لِيذُوقُوا الْعَذَابَ إِنَّ اللَّهَ كَانَ عَزِيزًا حَكِيمًا




  ●پاسخ:
  با سلام

  مجازات هاي اخروي گناهان

  انسان از وقتي که سکرات موت او شروع مي شود، منزلگاه هاي اخروي اعمال او نيز شروع مي شود و به تناسب عمل خير و شرش مواجه با مکافات مي گردد.
  اين منزلگاه ها مختصرا بدين شرح است:

  1. سفر مرگ: اولين منزل اين سفر، مرگ است و دو عقبه دارد. سکرات موت و عديله.
  سکرات موت همان از خود بي خود شدن در لحظات آخر حيات است که شخص دست و پا مي زند و آرام آرام روح از بدن مفارقت مي کند. حضرت امير عليه السلام در خطبه اي مفصلا اين حالت را شرح مي دهد.(1)
  امام صادق عليه السلام ضمن حديثي به مفضل مي فرمايند:
  «و انه ليشدد عليه عند الموت و ما هو الا بذنوبه(2)»؛
  «به راستي که بر انسان به هنگام مرگ، سخت گرفته مي شود و اين نيست مگر به سبب گناهان او».
  بدين سان مجازات هاي اخروي از همان هنگام جان دادن شروع مي شود. البته بعضي از گناهان چنان موجب غضب الهي است که حالت احتضار مسلمان را مانند حالت احتضار کفار مي کند.

  در روايت آمده است که حضرت امير عليه السلام چشم درد شديدي داشتند و از شدت ناراحتي فرياد مي زدند. رسول خدا صلي الله عليه و اله و سلم به عيادت ايشان آمده و فرمودند: آيا جزع و بي تابي است يا آن که درد شديد است؟

  عرض کردند: يا رسول الله من هرگز دردي شديدتر از اين نديده بودم. در اين هنگام رسول خدا صلي الله عليه و اله و سلم فرمودند: يا علي! راستي که ملک الموت چون براي قبض روح کفار فرود آيد، سيخي از آتش به همراه دارد که روح کفار را با آن مي گيرد و از شدت آن، صداي صيحه ي جهنم بلند خواهد شد. حضرت چون اين را شنيدند استوار نشستند و عرض کردند:
  يا رسول الله! اين حديث را بار ديگر براي من بخوان چون که اين حديث درد مرا از يادم برد. سپس عرض کردند. آيا کسي از امت شما بدين وسيله قبض روح خواهد شد؟

  حضرت رسول صلي الله عليه و اله و سلم فرمودند: آري حاکم ظالم و جائر خورنده ي مال يتيم از راه ظلم و شاهد باطل و دروغ.(3)

  2. عديله: «عديله» همان از دست دادن ايمان هنگام مرگ است که به چند صورت اتفاق مي افتد:
  الف: گاهي شخص محتضر ايمانش را کاملا از دست مي دهد. همان گونه که در روايات آمده است کسي که زکات مالش را به تمام ندهد و کسي که مستطيع باشد و حج نرود، به دين يهودي يا نصراني مي ميرد.(4)

  شهيد دستغيب قدس سره در کتاب داستانهاي شگفت از قول عالم رباني آيت الله حاج سيد عبدالباقي شيرازي قدس سره نقل مي کنند: «رفيق مؤمني داشتم که مريض شد و به سکرات مرگ افتاد. به عيادتش رفتم و سوره يس و الصافات را تلاوت کردم و کلمه توحيد و ولايت را به او تلقين کردم. علي رغم آن که مي توانست حرف بزند،
  هرچه اصرار کردم نگفت. پس از اصرار فراوان من ناگاه با کمال غيظ رو به من کردو گفت: يهودي، يهودي، يهودي.
  من بر سر خود زدم و بيرون آمدم. پس از چندي فوت کرد و سپس از حالش تحقيق کردم و دريافتم که اين بدبخت چند سالي بوده که مستطيع گشته ولي بي اعتنا بوده و يهودي از دنيا رفت.»(5)

  ب: گاه فرد محتضر به خاطر کثرت گناه و عدم توبه کارش به جايي مي رسد که به مقدسات توهين مي کند و يا حتي به خداوند اسائه ادب مي کند. نقل است که يکي از شاگردان فضيل عياض در جواب تلقين استاد به او گفت: از اين کلمه لا اله الاالله بي زارم. سپس در همين حال درگذشت. پس از مرگ، فضيل او را در خواب ديد و علت را جويا شد او گفت: بر اثر سه گناه که در من ريشه داشت بدبخت شدم. نمامي کردن، حسادت و شرب خمر.

  نيز حضرت امام خميني قدس سره در کتاب جهاد با نفس مي فرمايند: يکي از بزرگان قزوين نقل مي کرد که بر بالين مردي که در حال احتضار بود، حاضرشدم. در آخرين دقايق زندگي چشم باز کرد و گفت: ظلمي که خدا به من کرد، به هيچ کس نکرده است. زيرا با چه خون جگري اين بچه ها را پرورش داده و بزرگ کرده ام.
  اکنون مي خواهد مرا از آنان جدا سازد آيا ظلمي بدتر از اين مي شود؟!

  ج: گاهي نيز عادات ناپسند و گناهان خاص ـ که يک عمر با آنها زندگي کرده است ـ شخص محتضر را تهديد مي کند و او را به سوء عاقبت مي کشاند و او را با آرزوي گناه به جهنم مي فرستد.
  عالم عارف، حاج ميرزا آقا جواد ملکي تبريزي استاد حضرت امام خميني قدس سره در کتاب «اسرار الصلاه» حکايتي بدين مضمون را نقل مي فرمايند که بقالي در حال احتضار در جواب تلقين شهادتين مي گفت: شش و پنج و چهار.
  هرچه اصرار مي کردند او همين اعداد و ارقام را که يک عمر فقط و فقط اينها را گفته بود، تکرار مي کرد. آري هنگامي که آدمي فقط به فکر دنيا باشد اين گونه از ياد و ذکر خدا غافل، مي گردد. همين حکايت مشهور حمام منجاب احوال کساني است که عمري را در آرزوي گناه، حسرت خورده اند و موقع مرگ به جاي شهادتين مي گويند:
  «يارب قائله يوما
  وقد تعبت اين الطريق الي حمام منجاب»
  که مضمون شعر و داستان اين است که: کجاست زني که خسته شده بود و راه حمام منجاب را گم کرده بود و نشاني مي پرسيد و من او را فريب داده به خانه خود بردم، ولي زن چون عفيفه بود، با اظهار رغبت غيرواقعي مرا به دنبال غذاو عطر براي خوشبو شدن فرستاد و خود را از دام من رهانيد.

  يکي گفتا که تاکي روسياهي
  شهادت ده به توحيد الهي
  چو بشنيد اين سخن آن محنت اندوز
  کشيد از سينه اش آه جگر سوز
  بگفتا فرد بي همتاست ليلي
  چراغ محفل دلهاست ليلي
  به حمدالله که در هنگام مردن
  بدين اقرار خواهم جان سپردن

  د: از مهم ترين عوامل و حالات عديله عدم شناخت امام است. از شيعه و سني طبق روايات متواتري نقل شده است که «من مات و لم يعرف امام زمانه مات ميتتا جاهليه».(6)

  3. منزل قبر: منزل قبر سه عقبه دارد. وحشت قبر، فشار و ضغطه قبر، سؤال نکير و منکر. عمده عذاب قبر از عدم احتراز از بول و استخفاف به آن يعني سهل شمردن آن و از سخن چيني و غيبت نمودن و دور شدن مرد از خانواده خود است.(7) و نيز از روايت سعد بن معاذ استفاده مي شود که بدخلقي و درشتگويي مرد با اهل خود و نيز ياري نکردن ضعيفان و برآورده نکردن حاجت برادر مؤمن موجب فشار قبر است.(8)

  4. منزل برزخ: برزخ، قيامت کوچکي است و فاصله بين مرگ تا روز قيامت. در عالم برزخ هنوز پرونده اعمال بسته نشده است. هر کاري که آدمي حتي پس از مرگ او در دنيا موجب فساد و تباهي شده باشد، اعم از کتاب ضلال، بدعت و روش ناپسند و ... موجب فزوني عذاب در برزخ مي شود. همچنان که اعمالي چون تربيت فرزند صالح، تلاوت قرآن، بر جاي گذاشتن سنت حسنه و ... موجب رفاه حال در برزخ مي شود.

  5. خروج از قبر: در روايت از نبي اعظم صلي الله عليه و اله و سلم نقل شده است: «در روز قيامت، خداوند ده گروه از امت اسلام را از صفوف مسلمانان جدا مي کند و صورت هاي آنان را تغيير مي دهد:
  1- سخن چينان، که به شکل ميمون درمي آيند؛
  2- حرام خواران، که به شکل خوک درمي آيند؛
  3- رباخواران، که وارونه وارد محشر مي شوند؛
  4- حاکمان جور، که نابينا و کور به عرصه محشر مي آيند؛
  5- خودخواهان و خودپسندان، که گنگ و کر محشور مي شوند؛
  6- عالمان بي عمل، که زبانشان را مي جوند و چرک از دهانشان بيرون مي آيد؛
  7- همسايه آزاران، که با دست و پاي بريده وارد مي شوند؛
  8- سعايت کنندگان، که به شاخه اي از آتش آويزان گردند؛
  9- شهوت پيشه گان و کساني که خمس و زکات نمي پردازند، که با بويي بدتر از مردار وارد محشر مي شوند؛
  10- تکبر کنندگان، که لباس هاي آتشين بر آنها بپوشانند».(9)

  6- درکات و مواقف جهنم
  1. جهنم طبقات هفتگانه دارد و هر طبقه اي، مخصوص عده اي است؛(10)
  2. شدت برافروختگي «سقر» (يکي از مواقف آن) به حدي است که نه چيزي را باقي مي گذارد و نه چيزي را رها مي سازد و پوست تن را به کلي دگرگون مي کند؛(11)
  3. مرتبه اي از آن به نام «حطمه» ، از شدت عظمت، برافروختنش منسوب به خود خداست و آتش آن به گونه اي است که از دلها سر مي زند و مخصوص کساني است که ثروت اندوزي مي کنند و ثروت خود را دائم حساب کرده، شادي مي کنند؛(12)
  4. در جايگاه بدي از آن، به نام «دارالبوار»، کساني هستند که نعمت هاي خدا را کفران کردند؛(13)
  5. مرتبه اي از آن «لظي» نام دارد که براي شقي ترين هاست(14) و آن شعله هاي سوزاني است که دست و پا و پوست صورت را مي کند و مي برد(15) و به آن «نار کبري» هم مي گويند؛ (16)
  6. قعر عميقي از جهنم «هاويه» نام دارد که گناهکاران را آنطور که مادر بچه اش را بغل مي کند، دربر مي گيرد و عذاب مي کند؛(17)
  7. «ويل» دره يا چاه يا مرتبه اي از عذاب است که مخصوص کم فروشان،(18) ، دشنام دهندگان، سخن چينان(19) و کساني است که قلب هاشان سخت است؛(20)
  8. درجايي از آن به نام «سجين» پرونده ي اعمال بدکاران نگهداري مي شود که پست ترين جايگاه جهنم است؛ (21)
  9. نوعي شکنجه بنام «عذاب الحريق»، مخصوص کساني است که مردان و زنان مومن را آزار دادند و توبه نکردند؛(22)
  10. «عذاب الهون» عذابي است ذلت بار و خوارکننده که براي کافران مستکبر خواهد بود؛(23) 11. بعد از عذاب هاي معمولي جهنم نوعي شکنجه وجود دارد که در قرآن از آن به «عذاب غليظ» ياد شده است.(24)
  هفت دوزخ چيست؟ اعمال بدت
  هشت جنت چيست؟ اعمال خوشت
  حشر تو بر صورت اعمال تست
  هرچه بيني نيک و بد احوال تست
  جمله اخلاق و اوصاف اي پسر
  هر زمان گردد ممثل در صور
  گاه نارت مي نمايد، گاه نور
  گاه دوزخ، گاه جنات است و حور



  پي نوشت ها:

  1- نهج البلاغه، خطبه 108.
  2- بحارالانوار، ج 6، ص 157، ح 15.
  3- اصول کافي، ج 3، ص 253، ح 10، النوادر.
  4- شيخ عباس قمي، منازل الآخره، ص 18.
  5- عبدالحسين دستغيب، داستانهاي شگفت، ص 65.
  6- بحارالانوار ، ج 32، ص 321، باب 8.
  7- شيخ عباس قمي، منازل الاخره، ص 26.
  8- اصول کافي، ج 3، ص 236، ح 6، باب المسأله في القبر.
  9- مجمع البيان، ج 10، ص 424 و 423.
  10- «لها سبعه ابواب لکل باب منهم جزء مقسوم»، الحجر، آيه 44.
  11- «ساصليه سقر و ما أدراک ما سقر لاتبقي و لاتذر لواحه للبشر» المدثر، آيه 30 و 26.
  12- «لينبذن في الحطمه و ما أدرک ما الحطمه نارالله الموقده»، الهمزه، آيه 7 و 4.
  13- «ألم تر الي الذين بدلوا نعمت الله کفرا و أحلو دار البوار جهنم يصلونها و بئس القرار»ابراهيم، آيه 29 و 28.
  14- فأنذرتکم نارا تلظي لا يصلها الا الأشقي»، الليل، آيه 15 و 14.
  15- «کلا انها لظي نزاعه للشوي»، المعارج، 15 و16.
  16- «يتجنبها الأشقي الذي يصلي النار الکبري»، الاعلي، آيه 12 و 11.
  17- «فامه هاويه و ما أدراک ماهيه...»، القارعه، آيه 10 و9.
  18- «ويل للمطففين»، المطففين، آيه 1.
  19- «ويل لکل همزه لمزه»، الهمزه، آيه 1.
  20- «فويل للقاسيه قلوبهم من ذکر الله»، الزمر، آيه 22.
  21- «ان کتاب الفجار لفي سجين»، المطففين، آيه ي 7.
  22- «ان الذين فتنوا المؤمنين و المؤمنات ثم لم يتوبوا فلهم عذاب جهنم و لهم عذاب الحريق»، البروج، آيه 10.
  23- «فاليوم تجزون عذاب الهون بما کنتم تستکبرون في الأرض بغيرالحق و بما کنتم تفسقون»، الاحقاف، آيه 20.
  24- «و من ورائه عذاب غليظ» ، ابراهيم، آيه 17.

  منبع:کتاب ره توشه راهيان نور 


title: آسیاب آدم خرد کن در جهنم
text:
  آسیاب آدم خرد کن در جهنم 


   لا حول و لا قوة الا بالله هو العلی العظیم و صلی علی محمد و اله الطاهرین

  « در جهنم آسیابی است که بعضی از اهل جهنم را به داخل آن می اندازند ٬ مثل آرد ٬ خرد می کند و بیرون می ریزد دوباره آنان به حالت اول بر می گردند ٬ باز ملائکه غلاظ و شداد آنان را به داخل آسیاب می ریزند و این حالت همچنان ادامه دارد . بعضی از افراد مخصوص این آسیاب ٬ ظالمین و ستمگران و زورگویان هستند ٬ و بعضی دیگر وزرا و وکلا و افرادی هستند که دستشان به جایی می رسد و در حق مردم خیانت می کنند و بیت المال را حیف و میل می نمایند »۱
  ۱) خصال ج ۲ ٬ ص ۱۴۲ ٬ نهج البلاغه ٬ خطبه ۱۶۴ 



  ●پاسخی دیگر:
  قال على(علیه ‎السلام): «اِنَّ فى جَهَنَّمَ رَحىً تَطْحَنُ، اَفَلا تَسْئَلُونى ما طَحْنُها؟ فَقیلَ لَهُ: فَما طَحْنُها یا اَمیرَالْمُؤْمِنینَ؟ قَالَ: اَلْعُلَماءُ الْفَجَرَةُ، وَ الْقُرّاءُ الْفَسَقَةُ، وَ الْجَبابِرَةُ الظَّلَمَةُ، وَ الْوُزَراءُ الْخَوَنَةُ، وَ الْعُرَفاءُ الْكَذَبَةُ ...»؛ «در جهنم آسیابى وجود دارد كه همواره كار مى‎ كند. آیا نمى ‎پرسید كه چه چیزى را خُرد مى ‎كند؟ پرسیده شد: خوراك این آسیاب چیست؟ حضرت فرمود: دانشمندان فاجر و منحرف، قاریان فاسق، حكمرانان ستمگر، وزیران خائن و كارشناسان دروغگو، خوراك آن آسیاب هستند!»(1)

  شرح و تفسیر

  آتش دوزخ براى مجازات گنهكاران كافى است. آتشى كه از درون دل‎ها به بیرون زبانه مى‎كشد«اَلَّتى تَطَّلِعُ عَلَى الاَْفْئِدَةِ.»(2) ولى براى برخى از جهنّمیان، از جمله گروه‎هاى پنجگانه فوق، عذاب‎هاى فوق‎العاده ‎اى بر آن افزوده شده، كه علت آن ـ در مورد گروه‎هایى كه در این حدیث مطرح شده ـ این است كه از مقام و موقعیت خویش سوء استفاده كرده ‎اند. (3) توجه كنید:

  امیر بیان علی (ع) در بخشی از کلام خویش می فرماید: "اِنَّ فى جَهَنَّمَ رَحىً تَطْحَنُ" در جهنّم آسیابى وجود دارد كه پنج گروه از انسان‎ها را، همانند گندمى كه تبدیل به آرد مى ‎شود، خرد مى‎كند! آیا نمى‎ پرسید كه چه كسانى خوراك این آسیاب هستند؟ مردم پرسیدند: اى امیرمؤمنان! این آسیاب چه كسانى را خُرد مى‎ كند؟ حضرت در جواب، پنج گروه را برشمرد:

  1ـ اَلْعُلَماءُ الْفَجَرَةُ: اولین گروه، عالمانى هستند كه چراغ در دست دارند و راهزن دین و ایمان و عقاید و اعتماد مردمند، عالم فاجر و منحرف همانند دزدى است كه چراغ در دست دزدى مى ‎كند .

  چو دزدى با چراغ آید گزیده‎تر برد كالا!

  2ـ وَ الْقُرّاءُ الْفَسَقَةُ: دومین گروهى كه خوراك آن آسیاب هستند، قاریان فاسق مى ‎باشند. تفاوت «علماء فاجر» و «قاریان فاسق» در این است كه قاریان فقط معلّمان مردم در قرآن بودند، ولى علماء فاجر شامل معلّمان مردم در سایر علوم نیز مى‎شود. اینها اگر فاسق باشند خطرات زیادى خواهند داشت و چون پست آن‎ها مهم است و با روح و قلب مردم، مخصوصاً جوانان سر و كار دارند عذابشان هم شدید است.

  3ـ وَ الْجَبابِرَةُ الظَّلَمَةُ: جابران ستمكار سومین گروهى هستند كه خوراك آن آسیاب مى ‎باشند. خطر این گروه در مرحله بعد از علماء فاجر و قاریان فاسق است؛ چون آنها عقیده مردم را دگرگون مى ‎سازند، ولى زمامداران ستمكار بر جسم مردم ستم مى ‎كنند.
  دومین گروهى كه خوراك آن آسیاب هستند، قاریان فاسق مى ‎باشند. تفاوت «علماء فاجر» و «قاریان فاسق» در این است كه قاریان فقط معلّمان مردم در قرآن بودند، ولى علماء فاجر شامل معلّمان مردم در سایر علوم نیز مى ‎شود.

  4ـ وَ الْوُزَراءُ الْخَوَنَةُ: وزیران جابران ستمكار هم در آن آسیاب خُرد مى ‎شوند. علت این كه به وزراء، خائن و به زمامداران، ظالم گفته شده این است كه: این وزراء هم به پیشوایانشان خیانت مى‎ كنند و بیراهه را به عنوان راه به آن‎ها نشان مى‎ دهند و هم به خویشتن و ملت خویش خیانت مى ‎كنند.

  5ـ وَ الْعُرَفاءُ الْكَذَبَةُ: منظور از «عرفا» در این جا كارشناسان مى ‎باشد. بنابراین پنجمین گروه، كارشناسان و خبرگزاران و اهل خبره دروغگو هستند. تمام رسانه‎ هاى جمعى كه به نوعى آلوده به دروغ و ارائه خلاف حقیقت هستند مشمول این تعبیر مى ‎باشند؛ رسانه ‎هایى كه باید معرّف خوبى‎ ها و معروف‎ها و صراط مستقیم باشند، آلودگى‎ ها و دروغ‎ها و بى بند و بارى‎ ها را ارائه مى ‎كنند و مردم را غافل و گرفتار انواع بدبختى‎ ها مى‎ سازند.(4)

  از این حدیث معلوم مى ‎شود كه جامعه بر محور این پنج گروه دور مى ‎زند، اگر این‎ها اصلاح شوند تمام جامعه اصلاح مى ‎شود و اگر منحرف شوند همه جامعه تباه مى ‎گردد. و نقطه انحراف تمام این‎ها یك چیز است و آن مقدّم داشتن منافع شخصى بر منافع اجتماعى و ارزش‎هاى مادّى بر ارزش‎هاى الهى!

  پی ‎نوشت‎ها:

  1. میزان الحكمة، باب 620، حدیث 2922، (ج 2، ص 173).

  2. سوره هُمزه، آیه 7.

  3. مشروح این روایت را در مثال‎هاى زیباى قرآن، ج 1، ص 230 مطالعه فرمایید.

  4. برگرفته از کتاب 110 سرمشق از سخنان حضرت على(علیه ‎السلام)، آیة الله مکارم شیرازی.


title: من كه جهنمي هستم شما چطور
text:
  من كه جهنمي هستم شما چطور؟ 


  بهشت و جهنم در نتيجه اعمال انسان است و خدا ملاك‏هاي روشني در مورد بهشتي يا جهنمي بودن ارائه نموده است، مثلاً ايمان به خدا و دوست داشتن اهل بيت و انجام وظايف ديني از قبيل نماز، روزه، نيكي به انسان‏ها و كليه فروع دين، باعث بهشتي بودن فرد مي شود و باالعكس ترك و اجبات ديني باعث جهنمي شدن مي گردد. مي توان با رجوع به كتب ديني عوامل خوشبختي يا بدبختي در آخرت و دوزخ را شناخت. با شناخت آن‏ها و در راه سعادت جاودانه قدم برداشت.
  ملاك و معيار بهشتي يا دوزخي بودن مهم است، اما اين كه چه كسي بهشتي يا دوزخي است، معلوم نيست. به همين خاطر حق نداريم فردي را بهشتي يا جهنمي بدانيم و فقط مي توانيم طبق آموزه‏ هاي ديني ملاك‏هاي بهشتي يا جهنمي بودن را ذكر كنيم.
  البته به بهشتي بودن بزرگان مثل ائمه اطهار و حضرت عباس(ع) و زينب كبري(س) يقين داريم، هم چنين به جهنمي بودن افرادي مثل معاويه، يزيد و شمر نيز اعتقاد راسخ داريم. اما در مورد انسان‏هاي عادي كه بين اين دو گروه قرار دارند، نمي‏توانيم حكم قطعي صادر كنيم. در عين حال انسان هايي كه داراي ايمان و اعتقاد و اعمال صالح هستند و در ضمن برخي از گناهان را مرتكب شده‏ اند، طبق عدل الهي، به اندازه گناه و كارهاي ناپسند، دچار عذاب مي شوند، سپس وارد بهشت مي گردند و يا مورد رحمت الهي واقع مي شوند. اما اگر كسي به دليل تعصّب و لجاجت ولايت پيامبر يا اهل بيت را قبول نداشته و يا اين كه واجباتي مثل نماز (كه در مورد آن خيلي تأكيد شده) را عمداً ترك نمايد، جنهمي است، مگر اين كه توبه نمايد و انجام اعمال شايسته را پيشه كند. از طرف ديگر انساني كه به وظايف ديني خود عمل مي نمايد، نبايد معذور شده و خود را بهشتي تلقي نمايد، بلكه همواره بايد خود را مقصر و گناهكار بداند، زيرا هيچ كس توانايي شكر همه نعمت‏هاي الهي را ندارد. هميشه بايد از خداوند طلب عفو نموده و آرزوي بهشت را داشته باشيم.


title: مسافران بهشت
text:
  مسافران بهشت



  از ابو بصیر که از شاگردان امام صادق علیه السلام است نقل است، که به خدمت امام جعفر صادق (علیه السلام) عرض کردم که اى فرزند رسول خدا مرا بترسان از عذاب الهى که دلم بسیار قساوت گرفته .

  فرمود: اى ابو محمد، براى زندگانى بس دور و درازی که همان زندگى آخرت است، آماده باش که آنها را نهایت نیست و به فکر زندگى و توشه آن باش و بدان که روزى جبرئیل به نزد حضرت رسول صلى الله علیه و آله آمد در حالی که آثار اندوه در چهره اش ظاهر بود، همانگونه که پیش از آن ، هر گاه به نزد حضرتش مشرف می شد ، متبسم و خندان و خوشحال مى آمد، پس حضرت فرمود که اى جبرئیل چرا امروز چنین غضبناک و محزون آمده اى ؟ جبرئیل گفت که امروز دمها (و طوفانهای آتشینی) را که بر آتش جهنم مى دمیدند (دیدم). در این هنگام پیامبر (ص) فرمود: دم هاى آتش جهنم چیست؟ اى جبرئیل!! گفت : اى محمد حق تعالى امر فرمود که هزار سال بر آتش جهنم دمیدند تا سفید شد پس هزار سال دیگر دمیدند تا سیاه شد، و اکنون سیاه است و تاریک ، اگر قطره اى از ضریع - که عرق اهل جهنم است که در دیگهاى جهنم جوشیده و به عوض آب به اهل جهنم مى خورانند - در آبهاى اهل دنیا بریزند همگى از بوى گندش بمیرند و اگر یک حلقه از زنجیرى که هفتاد ذرع است و بر گردن اهل جهنم مى گذارند بر مردم دنیا بگذارند از گرمى آن تمام مردم دنیا بسوزند و اگر پیراهنى از پیراهنهاى اهل آتش را در میان زمین و آسمان بیاویزند اهل دنیا از بوى بد آن هلاک مى شوند.

  چون جبرئیل (ع) اینها را بیان فرمود حضرت رسول صلى الله علیه و آله و جبرئیل هر دو به گریه در آمدند. پس حق تعالى ملکى (فرشته ای) به سوى ایشان (پیامبر) فرستاد که پروردگار به شما سلام مى رساند و به شما مى فرماید که من شما را ایمن گردانیدم از آنکه گناهى کنید که مستوجب عذاب من شوید.




  پس بعد از آن ، هر گاه که جبرئیل به خدمت آن حضرت مى آمد متبسم و خندان بود پس حضرت صادق (ع) فرمود که در آن روز، اهل آتش عظمت جهنم و عذاب الهى را مى داند، و اهل بهشت عظمت بهشت و نعیم آن را مى داند؛ و چون اهل جهنم داخل جهنم شوند هفتاد سال سعى مى کنند تا خود را به بالاى جهنم برسانند چون به کنار جهنم مى رسند، ملائکه گرزهاى آهنین بر سرهایشان مى کوبند تا به قعر جهنم بر مى گردند، پس پوستهاى ایشان تغییر مى کند و پوست تازه بر بدن ایشان مى پوشانند که عذاب در ایشان بیشتر تاثیر کند.
  پس حضرت به "ابوبصیر" گفت که آنچه گفتم ، تو را کافى است ؟ گفت : بس است مرا و کافى است .

  در خبرى از حضرت صادق (ع) نقل است که حضرت رسول صلى الله علیه و آله فرمود که در شب معراج چون داخل آسمان اول شدم هر فرشته ای که مرا دید خندان و خوشحال شد تا آنکه رسیدم به فرشته ای از ملائکه که عظیم تر از او ملکى ندیدم با هیئتى بسیار زننده در حالى که غضب از جبینش ظاهر بود پس آنچه ملائکه دیگر از تحیت و دعا نسبت به من بجای آوردند، او بجا آورد لکن نخندید و خوشحالى که دیگران داشتند او نداشت . از جبرئیل پرسیدم که این کیست که من از دیدن او بسیار ترسان شدم ؟ گفت : گنجایش دارد که از او بترسى و ما همه از او مى ترسیم ؛ این خازن جهنم است و هرگز نخندیده است و از روزى که حق تعالى او را سرپرست جهنم کرده تا امروز پیوسته خشم و غضبش بر دشمنان خدا و اهل گناه و معصیت زیاده مى گردد، و خدا به این فرشته مى فرماید: که انتقام از ایشان بکشد، و اگر با کسى به خنده ملاقات کرده بود یا بعد از این مى کرد البته بر روى تو مى خندید و از دیدن تو اظهار فرح مى نمود.

  کسى که در جهنم عذابش از دیگران سبک تر باشد کسى است که در دریاى آتش باشد و دو نعل از آتش در پاى او و بند نعلینش از آتش باشد که از شدت حرارت مغز دماغش مانند دیگ در جوش باشد و گمان کند که از جمیع اهل جهنم عذابش بدتر است و حال آنکه عذاب او از همه آسانتر باشد.


  پس من بر او سلام کردم و او پاسخم را بشارت به بهشت داد، پس من به جبرئیل گفتم به سبب منزلت و شوکت او در آسمانها که جمیع اهل سماوات او را اطاعت مى نمودند به مالک بفرما که آتش دوزخ را به من بنمایاند. جبرئیل گفت : اى مالک ، به محمد آتش جهنم را بنمایان . پس مالک پرده را بر گرفت و درى از درهاى جهنم را گشود ناگاه از آن ، زبانه اى به آسمان بلند شد و به خروش آمد که در بیم شدم . پس گفتم : اى جبرئیل بگو که پرده را بیندازد.
  فى الحال مالک جهنم امر فرمود آن زبانه را که به جاى خود برگردد، پس برگشت .

  به سند معتبر از حضرت صادق (ع) منقول است که حق تعالى هیچ کس را نیافرید، مگر آنکه منزلى در بهشت و منزلى در جهنم برایش قرار داده است ، پس چون اهل بهشت در بهشت و اهل جهنم در جهنم ساکن مى شوند منادى ، اهل بهشت را صدا مى زند که به سوى جهنم نظر کنید ، پس به سوى جهنم نظر مى کنند و منزل هاى ایشان را در جهنم مى بینند که این منزلى است که اگر معصیت الهى مى کردید داخل این منازل مى شدید؛
  پس ایشان را آنچنان فرح و شادى روى دهد که اگر مرگ در بهشت باشد از شادى آنکه از چنین عذابى نجات یافته اند بمیرند. پس منادى اهل جهنم را ندا کند که به جانب بالا نظر کنید، چون نظر کنند منازل ایشان را در بهشت و نعمتهائى که در آنجا مقرر شده ببینند به ایشان بگویند که اگر اطاعت الهى مى کردید این منازل در اختیار شما بود؛ پس ایشان را اندوه فرا گیرد که اگر مرگ باشد بمیرند. پس منازل اهل جهنم را در بهشت به نیکوکاران دهند و منازل اهل بهشت را در جهنم به بدکاران دهند و این است تفسیر آیه که حق تعالى در شان اهل بهشت مى فرماید، که ایشانند وارثانى که بهشت را به میراث برند و در آن مخلد و پایدار خواهند بود.




  و نیز از آن حضرت (امام صادق علیه السلام) مرویست که چون اهل بهشت داخل بهشت شوند و اهل جهنم به جهنم در آیند منادى از جانب خداوند ندا کند که اى اهل بهشت و اى اهل جهنم ، اگر مرگ به صورتى از صورتها در آید خواهید شناخت ؟ گویند: نه . پس مرگ را به صورت گوسفند سیاه و سفیدى در میان بهشت و دوزخ بیاورند و به ایشان گویند: ببینید، این مرگ است . پس حق تعالى امر فرماید که آن را ذبح کنند آنگاه مى فرماید که اى اهل بهشت ! همیشه در بهشت خواهید بود و مرگى براى شما نیست ، و اى اهل جهنم ، همیشه در جهنم خواهید بود و براى شما مرگ نیست ؛ و این است قول خداوند عالمیان که فرمود "وَأَنذِرْهُمْ یَوْمَ الْحَسْرَةِ إِذْ قُضِیَ الْأَمْرُ وَهُمْ فِی غَفْلَةٍ وَهُمْ لَا یُؤْمِنُونَ" یعنی "و آنان را از روز حسرت بیم ده، آن گاه كه داورى انجام گیرد، و حال آنكه آنها [اكنون‏] در غفلتند و سرِ ایمان آوردن ندارند" .

  و حضرت فرمود: مراد این روز است که حق تعالى اهل بهشت و جهنم را فرمان مى دهد که همیشه در جاى خود باشند و مرگ براى ایشان نباشد و در آن روز اهل جهنم حسرت برند ولى سودى ندهد و امید ایشان قطع گردد.
  از حضرت امیرالمؤ منین منقول است که فرمود: براى اهل معصیت نَقبها (تونل ها) در میان آتش زده اند، و پاهاى ایشان را در زنجیر کرده اند، و دستهاى ایشان را در گردن غل کرده اند، و بر بدنهاى ایشان پیراهنهائى از مس گداخته پوشانیده اند و جبه ها از آتش براى ایشان بریده اند، در میان عذابى گرفتارند که گرمیش به نهایت رسیده و درهاى جهنم را بر روى ایشان بسته اند، پس هرگز آن درها را نمى گشایند و هرگز نسیمى بر ایشان داخل نمى شود و هرگز غمى از ایشان برطرف نمى شود، عذاب ایشان پیوسته شدید است و عقاب ایشان همیشه تازه است ، نه خانه ایشان و نه عمر ایشان به سر مى آید؛ به مالک (و خازن جهنم) پناه می برند که از پروردگار خود بخواه که ما را بمیراند. در جواب مى گوید که همیشه در این عذاب خواهید بود.



  به سند معتبر از حضرت صادق (ع) منقول است که در جهنم چاهى است که اهل جهنم از آن (به خدا پناه می برند) و استعاذه مى نمایند و آن جاى هر متکبر جبار و معاند است و هر شیطان متمرد (فرمان گریز) و هر متکبرى که ایمان به روز قیامت نداشته باشد و هر که عداوت آل محمد صلى الله علیه و آله داشته باشد.

  و فرمود: کسى که در جهنم عذابش از دیگران سبک تر باشد کسى است که در دریاى آتش باشد و دو نعل از آتش در پاى او و بند نعلینش از آتش باشد که از شدت حرارت مغز دماغش مانند دیگ در جوش باشد و گمان کند که از جمیع اهل جهنم عذابش بدتر است و حال آنکه عذاب او از همه آسانتر باشد.


  برگرفته از منازل الاخره


title: سنجش اعمال در قيامت چگونه است
text:
  سنجش اعمال در قيامت چگونه است؟


  ●پاسخ: 
  از امور مربوط به روز رستاخيز، مسأله ى «ميزان» است و اين كه اعمال انسانها از خوب و بد به گونه اى كه بعداً شرح داده خواهد شد، «توزين» مى شوند، حالا واقعيت اين «ميزان» و كيفيت «توزين» اعمال چگونه است؟ تاحدودى در اين بحث روشن مى گردد. وجود ميزان در سراى ديگر مورد تنصيص وحى و مورد اتفاق متكلمان و احاديث اسلامى مى باشد، از اين جهت اعتقاد به اصل «ميزان» در سراى ديگر قابل انكار نيست اكنون با آياتى كه بر وجود چنين سنجشى حكم مى كند، آشنا مى شويم:
  آيات وارد در اين مورد به دو گروه تقسيم مى شوند، برخى در صدد بيان اصل وجود «ميزان» و «سنجش» است و برخى ديگر در صدد بيان نتيجه ى آن مى باشد و ما هر دو گروه را يك جا يادآور مى شويم:
  1. (وَنَضَعُ الْمَوازينَ الْقِسْطَ لِيَوْمِ الْقِيامَةِ فَلا تُظْلَمُ نَفْسٌ شَيْئاً وَإِنْ كانَ مِثْقالَ حَبَّة مِنْ خَرْدَل أَتَيْنا بِها وَكَفى بِنا حاسِبينَ).([1])
  «در روز رستاخيز، ترازوهاى عدالت را برپا مى داريم، به هيچ انسانى كوچكترين ستم نمى شود و اگر به اندازه سنگينى دانه ى خردل كارى انجام داده باشد، آن را مى آوريم و كافى است كه ما حسابرس بندگانيم».
  (المَوازين) در آيه، جمع «ميزان» است و خود مى رساند كه ميزانهايى در روز رستاخيز نصب مى شود و صفت اين نوع ميزان اين است كه نشان دهنده عدل و داد الهى در سنجش است.
  و در([2]) نتيجه، اين آيه ناظر به اصل وجود ميزان است و اينك آياتى كه نتيجه ى برپايى ميزان را يادآور مى شوند وغالباً آيات مربوط به ميزان ناظر به اين قسمت است:
  2. (فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ * وَمَنْ خَفَّتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ فى جَهَنَّمَ خالِدُونَ) .([3])
  «كسانى كه ترازوى اعمال آنان سنگين باشد، رستگارانند وكسانى كه ترازوى اعمال آنان سبك باشد،زيانكار بوده و در جهنم جاودانه خواهند بود».
  3. (فَأَمّا مَنْ ثَقُلَتْ مَوازينُهُ * فَهُوَ فى عيشَة راضِيَة * وَأَمّا مَنْ خَفَّتْ مَوازينُهُ * فَأُمُّهُ هاوِيَةٌ) .([4])
  «كسانى كه سنگين ميزان باشند در زندگى رضايت بخشند، امّا افراد سبك ميزان، جايگاهشان دوزخ است».
  4.(...اَلْوَزْنُ يَومَئِذ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ * وَمَنْ خَفَّتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِما كانُوا بِآياتِنا يَظْلِمُونَ).([5])
  «سنجش در چنين روزى، حق و استوار است آنان كه ميزانشان سنگين باشد، رستگارانند و آنان كه سنجش آنها سبك باشد، به خاطر اين كه آيات ما را انكار مى كردند، زيانكارانند».
  5. (أُولئِكَ الَّذِينَ كَفَرُوا بِ آياتِ رَبِّهِمْ وَلِقائِِهِ فَحَبِطَتْ أَعْمالُهُمْ فَلا نُقيمُ لَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ وَزْناً) .([6])
  «آنان كسانى هستند كه به آيات و لقاى پروردگار خود كفر ورزيده اند، اعمال آنان باطل شده پس روز رستاخيز براى آنان ارزشى قايل نخواهيم شد(و يا سنجشى براى آنان برپا نخواهيم نمود، زيرا به خاطر حبط عمل، فاقد كار نيك وبا ارزش بوده و اعمال آنان فارغ از حق و حقيقت مى باشد، طبعاً نيازى به وزن نخواهند داشت».([7])



  ●تا اينجا با مجموع آيات ناظر به وجود ميزان در آخرت و ثمره ى نصب آن، آشنا شديم، اكنون بايد ديد حقيقت اين ميزان در سراى ديگر چيست؟ در اينجا در دو محور سخن مى گوييم:
  1. نظريه ى مفسران و متكلمان درباره ى «ميزان».
  2. ميزان در نگاه قرآن و احاديث.
  سنجشى بسان سنجشهاى دنيا
  گروهى از متكلمان معتزله و قاطبه ى اهل حديث در تفسير «ميزان» به معنى حرفى و ظهور تصورى آن تمسك جسته و مى گويند: در روز رستاخيز ترازويى بسان ترازوهاى دنيا نصب مى شود و كارهاى نيك در يك كفّه، و كارهاى بد در كفّه ى ديگر آن نهاده مى شوند، آنگاه طاعات و معاصى موازنه مى شوند و كسانى كه كفّه ى طاعت آنان بر كفه گناهان آنان سنگينى كند، جزء سعادتمندان و در غير اين صورت جزء شقاوتمندان و بدبختان خواهند بود.([8])
  يك چنين تفسير اگر چه تفسير به ظاهر است، امّا نه ظهور تصديقى كه پس از امعان نظر در آيات و بررسى قراين موجود در آنها به دست مى آيد، بلكه تمسك به يك ظهور حرفى و تصورى است كه در تفسير قرآن ارزش و اعتبار ندارد.
  گروهى ديگر از متكلمان اين نظريه را نپسنديده و اشكالاتى بر آن وارد كرده اند از جمله اين كه كردارهاى انسان از مقوله ى اعراض بوده و در نتيجه فاقد ثقل ووزن مى باشند، پس چگونه توزين مى گردند؟
  هرگاه ايراد اين نظريه، همين باشد كه يادآورى شد، اين اشكال چندان مهم نيست، زيرا آنان مى توانند بگويند، واقعيت توزين همان سنجش صحايف اعمال است و يا مقصود، توزين اجسام نورانى و ظلمانى است كه تمثّل اعمال انسان ها مى باشند.([9])
  ولى علت نارسايى اين نظريه، همان است كه يادآور شديم و آن اين است كه اين يك برداشت سطحى از آيات قرآنى و اعتماد به ظهور حرفى و تصورى كلماتِ آيه است كه ارزش علمى ندارد، بلكه لازم است پس از جمع قراين حاكم بر آيه و امعان نظر در مطالب ديگر قرآن، به ظهور تصديقى آن دست يافت، آنگاه آن را محور داورى قرار داد، ما براى تفهيم، مثالى را يادآور مى شويم: همگى در مقام بيان سخاوت يك انسان مى گوييم: فلانى دست و دل باز بوده و درِ خانه اش باز است.
  اين جمله و امثال آن، دو ظهور دارد:
  1. ظهور بدوى و تصورى، و آن اين كه واقعاً دستهاى او باز است و در خانه ى او به عللى بسته نيست.
  2. اين فرد، انسانى نوع دوست و بخشنده است كه پيوسته از طريق بذل و بخشش وامدادهاى ديگر به همنوعانِ نيازمند، كمك مى كند.
  همچنان كه تفسير اين نوع جمله به صورت اول خطا است وحتماً بايد به شيوه ى دوم، تفسير كرد، وما حق نداريم تفسير دوم را به بهانه ى اين كه تأويل و خلاف ظاهر است، نادرست بشماريم، همچنين صحيح نيست معارفى كه در آن كلمه ى «ميزان» يا «صراط» و امثال آن آمده است، به همين بهانه، بسان اهل حديث، تفسير كرده و از ظهور تصديق آن كه از امعان نظر در آيات به دست مى آيد، صرفنظر كنيم.
  آفت تفسيرهاى اهل حديث اين است كه ميان دو نوع ظهور تصورى و تصديقى و به عبارت ديگر ابتدايى و استمرارى فرقى نگذارده و از ظهورهاى بدوى كه پس از يك لحظه تأمل از بين مى رود، پيروى مى كنند.
  ميزان قيامت عدل الهى است
  گروهى به خاطر مطلب ياد شده نظريه ى ديگرى را برگزيده اند و آن اين كه مقصود از ميزان، عدل الهى است و اين كه خدا با عدل و داد خود ميان افراد قضاوت و داورى مى كند، عاصيان وگنهكاران را از مطيعان و فرمانبرداران جدا كرده و هر يك را به سزاى اعمال خود مى رساند.
  شكى نيست كه روز قيامت آفريدگار جهان با مخلوق خود از طريق عدل و داد رفتار مى كند، ولى سخن اين جا است كه آيا واقعيت ميزان در همين خلاصه مى شود يعنى رفتار عادلانه خدا، يا اين كه علاوه بر اين،ميزان، واقعيت ديگرى دارد كه با دقت در آيات مى توان به آن دست يافت.
  خلاصه: نظريه ى نخست در تفسير ميزان كاملاً نارسا است، و نظريه ى دوم نيز بيانگر واقعيت ميزان نيست، بلكه نتيجه ى آن را بيان كرده است و در حقيقت پس از توزين و روشن شدن وضع انسانها از نظر حسنات وسيئات، خداوند بزرگ با عدل و داد در ميان آنان قضاوت خواهد كرد، بنابراين بايد وسيله اى باشد كه حال بندگان را از نظر اطاعت و عصيان روشن كند، آنگاه مرحله ى قضاوت برپايه ى عدل وداد، پيش آيد در اين نظريه، ميزان كه وسيله ى روشن كننده ى حالات بندگان است با عمل بعدىِ مترتب بر آن، خلط شده است.اكنون براى روشن شدن واقعيت ميزان در سراى ديگر دو مطلب را به عنوان مقدمه يادآور مى شويم:
  الف. كاربرد ميزان در قرآن
  لفظ ميزان در قرآن با اين كه يك معنا بيش ندارد و آن همان وسيله سنجش است كاربرد مختلفى دارد كه به طور اجمال يادآور مى شويم:
  1. وسيله ى سنجش كالاها ومبادلات مالى
  چنان كه مى فرمايد:
  (وَيا قَوْمِ أَوْفُوا المِكْيالَ وَالْمِيزانَ بِالْقِسْطِ...) .([10])
  «اى قوم من قسط را در مورد كيل ووزن، كاملاً رعايت كنيد».([11])
  2. هماهنگى و نظم در آفرينش
  گاهى لفظ ميزان در نظم آفرينش بكار رفته است كه سبب استوارى وبقاى نظام مى باشد، چنان كه مى فرمايد:
  (وَالسَّماءَ رَفَعَها وَوَضَعَ الْمِيزانَ) .([12])
  «آسمان را برافراشت و ميزان را نهاد».
  طبعاً با توجه به جمله ى (وَالسَّماءَ رَفَعَها) مى توان گفت مقصود از ميزان همان تنظيم زمين و آسمان است كه در پرتو آن تعادل، به وجود آمده و كاخ آفرينش برپا مانده است، مثلاً اگر جاذبه ى خورشيد بيش ازوضع كنونى بود همه ى سيارات را به خود ملحق مى ساخت و اگر كمتر از آن بود، هر يك از سيارات از مدار خود خارج شده و نظام از هم مى پاشيد.
  3. تشريع عادلانه ى الهى
  قرآن كلمه ى ميزان را در مورد قوانين عادلانه ى الهى نيز بكار برده است قوانينى كه مايه ى گسترش قسط و عدل در جامعه ى بشرى است، چنان كه مى فرمايد:
  (...وَأَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَالْمِيزانَ لِيَقُومَ النّاسُ بِالقِسْطِ...).([13])
  «كتاب وميزان را فرو فرستاديم تا مردم عدل را بپا دارند».



  ●مقصود از ميزان به قرينه ى كلمه ى (أَنْزَلْنا) آن نوع تشريع الهى است كه بسان كتاب از جانب خدا فرو فرستاده مى شود لكن مى توان ميزان را به معنى داورى هاى صحيح عقل و خرد گرفت كه آن نيز بسان ديگر رحمت هاى الهى، از جهان بالا فرو فرستاده شده است و اگر قرآن كلمه (أَنْزَلْنا) را در مورد آهن بكار مى برد طبعاً بكار بردن آن در مورد «عقل» كه بسان آهن از مواهب الهى است صحيح خواهد بود.
  ب: هر چيزى براى خود ميزان خاصى دارد
  كلماتى كه در قرآن درباره ى اوصاف قيامت وارد شده است مصاديق مختلف و متنوعى دارد كه با برخى از آن در اين جهان آشنا هستيم ولى نبايد آن مصداق را يگانه مصداق ومورد آن دانست. يكى از آن الفاظ همين لفظ «ميزان» است ، كه مصداق روشن آن همان ترازوى معمولى است كه در سنجش اشياى مادى از آن بهره مى گيرند ولى آيا واقعيت ميزان منحصر به همين ترازوى دو كفه اى است؟ يا اين يكى از مصاديق آن است و در دوران هاى گذشته به خاطر ابتدايى بودن علم و تمدن بشرى، ترازوى دو كفه اى مصداق منحصر به فرد آن بود در حالى كه در طول زمان براى خود مصاديق مختلفى پيدا كرده كه با مصداق نخست فاصله فراوانى دارند، مثلاً در پرتو پيشرفت علم و صنعت امروز ميزان نهايى به وجود آمده است كه با آن امورى سنجيده مى شود كه هرگز با ترازوى ابتدايى قابل سنجش نمى باشد، تا آنجا كه بشر مى تواند، مقدار مصرفى آب و برق و گاز و تلفن را هم تعيين نمايد و در سايه ى يك سلسله دستگاههاى دقيق، پايه ى دماى هوا، و فشار جو و يا خون موجود در رگهاى انسان و كيفيت ضربان قلب را روشن سازد، بشر مجهز به تكنيك، امروز مى تواند با استفاده از كامپيوتر كارهاى شگفت آورى انجام دهد و به كمك آن به اصلاح مقاله و مطلب عرضه شده به آن بپردازد و نقطه هاى خطا را از صواب جدا سازد.
  بنابراين بايد گفت: هر چيزى براى خود سنجش خاصى دارد وبشر بهتدريج به يك رشته ابزار سنجش دست يافته كه در گذشته، دور از باور بود. چرا به جاى دور برويم در گذشته و هم اكنون، منطق وسيله ى سنجش افكار درست از نادرست بوده، بديهيات ونظريات قريب به بديهيات، وسيله ى سنجش ميان حق وباطل(در تصديقات) است، در حقيقت بايد اين نوع از قضايا را ميزان و ترازوى افكار وانديشه ها شمرد.با توجه به اين اصل نبايد در تفسير «ميزان» در آخرت شتابزدگى نشان داد و آن را بسان ترازوهاى مادى انديشيد و يا آن را به عدل الهى تفسير نمود، بلكه مقتضاى حزم و احتياط در تبيين معارف اين است كه بگوييم در سراى ديگر وسيله ى خاصى وجود دارد كه اعمال به وسيله ى آن سنجيده شده و پايه ى حسنات از سيئات روشن مى گردد، و خطاكار از نيكوكار جدا مى گردد.
  بنابراين بايد معتقد بود كه وسيله ى سنجشى در آخرت هست امّا يك وسيله ى كاملاً برتر و دور از اين انديشه هاى ظاهر بين كه به وسيله ى آن وضع انسانها در محشر روشن مى گردد هرچند واقعيت آن براى انسان ناسوتى كه هنوز دريچه اى به جهان غيب به روى او گشوده نشده است روشن نيست.
  نمونه هايى از ميزان در سراى ديگر
  با اعتراف به مطلب دوم كه ما را از تعيين كيفيت ميزان اخروى باز مى دارد در عين حال با توجه به برخى از آيات و روايات مى توان گوشه اى از پرده ابهام را كنار زده و به گونه اى با واقعيت ميزان اخروى آشنا شد، و آيات و روايات زير ما را در اين راستا هدايت مى نمايد.
  1. قرآن در آيه اى چنين مى فرمايد:
  (وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ * وَمَنْ خَفَّتْ مَوازينُهُ فَأُولئِكَ الَّذينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ بِما كانُوا بِ آياتِنا يَظْلِمُونَ) .([14])
  «توزين اعمال يا وسيله ى سنجش، در چنين روز حق است آنان كه ميزانشان سنگين است از رستگارانند وكسانى كه ميزانشان سبك باشد، آنان به خاطر اين كه به آيات ما ستم كرده اند، زيانكار مى باشند».
  مفسران در معنى جمله ى (وَالْوَزْنُ يَوْمَئِذ الْحَقُّ) و كيفيت اعراب آن اقوال گوناگون و مختلفى دارند، ولى با قطع نظر از اختلاف آنان، بايد گفت: در كلمه ى «وزن» يكى از دو احتمال حاكم است.
  1. مقصود از وزن معناى مصدرى آن است يعنى وزن كردن و سنجش اعمال در آن روز حق است در اين صورت وزن به معنى «توزين» است.
  2. مقصود از وزن همان ميزان يعنى وسيله اى كه با آن سنجش انجام مى گيرد، و به تعبير عربى «ما يُوزَنُ بِهِ».
  بنابر احتمال اوّل آيه، ناظر به قطعى بودن سنجش اعمال است كه بسان خود رستاخيز حق و پا برجا است، و شك و ترديدى در آن نيست.
  و بنابر احتمال دوم آيه، ناظر به اين است كه «حق» وسيله ى سنجش است يعنى به جاى سنگ ترازو است و هر عملى كه حق بوده و يا سهم بيشترى از حق را دارا باشد، مايه ى سنگينى ميزان و هر عملى كه فاقد حق و يا سهم كمترى داشته باشد مايه ى سبك بودن آن خواهد بود.



  ●در اين جا احتمال سومى است و آن اين كه: مقصود اين است كه هر عملى كه با حق تطبيق كند سنگين تر بوده و غير آن سبك خواهد بود، در اين صورت كيفيت ميزان جز تطابق عمل با حق و عدم تطابق آن، معنى ديگرى نخواهد داشت، گويى روز قيامت حق تجسم يافته و اعمال بر آن عرضه مى شود و از طريق عرضه و تطابق وعدم تطابق، سرنوشت اعمال انسان روز مى گردد.
  شايد اين معنى اخير روشن تر از ديگر معانى باشد و گواه آن رواياتى است كه پيامبران و اوصياى الهى را «ميزان» در قيامت معرفى مى كند.
  امام صادق (عليه السلام) در تفسير آيه (وَنَضَعُ الْمَوازينَ الْقِسْطَ)مى فرمايد:
  «هُمُ الأَنْبياءُ وَالأَوصياءُ» .
  «وسيله ى سنجش اعمال پيامبران و اوصياى آنان است».([15])
  در اين صورت اعمال هر امتى بر اعمال پيامبران و اوصياى آنان عرضه مى شود و از طريق تطابق وعدم تطابق، سرنوشت انسان واعمال او به دست مى آيد.
  گواه ديگر بر اين مطلب جمله اى است كه در زيارت مخصوص امير مؤمنان مى خوانيم:
  «اَلسَّلامُ عَلى يَعْسُوبِ الإِيمانِ وَميزانِ الأَعْمالِ».([16])
  «درود بر سردار و سالار ايمان و ميزان سنجش اعمال».
  گويى وجود امير مؤمنان (عليه السلام) كه تجسم حق است، مقياس سنجش اعمال بوده وهركس به اندازه اى كه به او شباهت دارد وزن و سنگينى دارد، و هركس از او بيگانه است، كموزن و بى ارزش است.
  خلاصه: انسانهاى ارزشمند، اسوه ها و الگوها هستند وهمان گونه كه در دنيا گفتار و كردار آنان ملاك تشخيص حق از باطل است، در سراى ديگر نيز ميزان سنجش اعمال بوده و به وگونه اى مى توان به وسيله آنان نيك و بد را از يكديگر جدا كرد.
  از اين بيان مى توان به حقيقت گفتار امام سجاد (عليه السلام) در اين باره پى برد، آن حضرت در تفسير آيه ى (وَنَضَعُ الْمَوازينَ الْقِسْطَ)فرموده اند: اين آيه از آنِ اهل توحيد است ولى براى افراد مشرك ميزانى نصب نمى شود و صحايف اعمال آنان گشوده نمى گردد بلكه به طور دسته جمعى و گروهى به سوى دوزخ روانه مى شوند، و نصب ميزان و گشودن صحايف اعمال، از آن اهل اسلام است.
  نكته([17]) اين مطلب روشن است، زيرا افراد مشرك كمترين بهره اى از حق نداشته كوچكترين مشابهتى به انبيا ندارند و لذا نيازى به ميزان نخواهند داشت.
  و گواه ديگر بر اين تفسير آن است كه امام سجاد (عليه السلام) از پيامبر گرامى (صلى الله عليه وآله وسلم) نقل مى كند كه آن حضرت فرمود: در ميزان هيچ انسانى روز رستاخيز چيزى گرانبهاتر از خلق نيكو نيست.([18])
  از آنجا كه خوى نيكو از صفات بارز پيامبران است، انسان نيكو خلق از طريق شباهت بيشتر با پيامبران شباهت روشنى به پيامبران خواهد داشت و طبعاً عمل او گرانبها و با ارزش تلقى مى شود.
  سخن برخى از صاحب نظران
  در پايان اين بحث مطلبى را كه برخى از صاحب نظران مانند غزالى، فيض كاشانى و ديگران در اين باره بيان نموده اند، يادآور مى شويم (اگر چه خلاصه ى آن را در گذشته به گونه اى بيان كرده ايم). و آن اينكه:
  معانى و مفاهيم كلى داراى روح و حقيقتى است كه در قالبها و صور گوناگون تجلى و تجسم مى يابد، و الفاظ در واقع براى حقيقت اين مفاهيم وضع شده اند اگر چه در قالبها و صورتهايى كه حاكى از آن حقيقت هستند، نيز بكار مى روند، مثلاً حقيقت لفظ «قلم» عبارت است از ابزارى كه حروف و خطوط را روى كاغذ و مانند آن ترسيم مى كند و هرگز خصوصيت اين كه از چوب يا فلز و مانند آن مى باشد و يا اين كه جسمانى باشد يا غير جسمانى و حتى خصوصيت جسمانى بودن نقوش يا جسمانى نبودن آن در حقيقت «قلم» اعتبار نشده است.
  مطلب ياد شده، درباره ى ميزان نيز صادق است، زيرا حقيقت ميزان عبارت است از وسيله اى كه مقادير اشيا با آن تعيين مى گردد واين حقيقت واحد در اشكال و قالب هاى مختلف تجسم و تجلى پيدا مى كند گاهى در قالب هاى مادى و گاهى در ابزارهاى غير مادى، ابزارهاى مادى مانند ترازوهاى معروف كه وسيله ى سنجش اشياى ثقيل (كالاها) است و ساعت كه وسيله اندازه گيرى وقت است، و مانند پرگار و خط كش كه در اندازه گيرى خطـوط دايـره هـا و غير آن بكار مى رود، و ماننـد قواعد علم «عرُوض» كه اوزان شعرى به واسطه ى آن سنجيده مى شود و يا منطق كه ادراكات و علوم با آن توزين مى گردد و بالأخره مانند «عقل» كه وسيله ى سنجش حق از باطل است.
  بنابراين مى توان گفت در روز قيامت، براى خواص، ميزان، قوانين منطقى و عقلانى است كه ميزان سنجش حق در اصول عقايد است و پيامبران و اوصياى الهى ميزان سنجش اعمال همه انسانها (خواص وعوام) مى باشند كه از طريق مقايسه ى اعمال آنان با گفتار و كردار انبيا و اوصياى الهى درستى و نادرستى اعمال بندگان روشن خواهد شد.
  همان گونه كه در روايات نيز آمده است كه انبيا و اوصياى الهى موازين قسط مى باشند و نيز امير مؤمنان (عليه السلام)خود ميزان است([19]).([20])
  -------------------------------------
  [1] . انبياء/47.
  [2] . لفظ «القسط» مى تواند نسبت به «الموازين» عطف بيان باشد در حالى كه مى تواند به تقدير مضاف (كلمه ى ذوات)، صفت آن باشد، يعنى موازين ذوات القسط. گويى ميزان بر دو نوع است: ميزانى كه بر اساس عدل و داد استوار باشد و ميزانى كه بر خلاف عدل گواهى دهد ووحى الهى با توصيف موازين به قسط يادآور مى شود كه اين ميزان، نشانگر قسط و عدل است.
  [3] . مؤمنون/102ـ 103.
  [4] . رعد/6ـ9.
  [5] . اعراف /8ـ9.
  [6] . كهف/105.
  [7] . وزن در اين آيه اگر به معنى ارزش و كرامت باشد ترجمه ى نخست استوارتر است و اگر به معنى ثقل و سنگينى باشد آنچه ميان پرانتز قرار گرفته است به مفهوم آيه نزديك تر مى باشد.
  [8] . كشف المراد، ص 269.
  [9] . شرح مقاصد:ج3، ص223.
  [10] . هود/85.
  [11] . و به همين مضمون است آيات: انعام/152; اعراف/85; هود/84و الرحمن/9.
  [12] . الرحمن/7.
  [13] . حديد/25.
  [14] . اعراف/8 ـ9.
  [15] . بحار الأنوار: ج7، باب 10، روايت 6.
  [16] . مفاتيح الجنان، زيارت چهارم اميرالمؤمنين (عليه السلام) .
  [17] . بحارالأنوار: ج7، باب 10، حديث 8.
  [18] . «ما يُوضَعُ فى ميزانِ امْرِىء يَوْمَ القِيامَةِ أَفْضَلُ مِنْ حُسْنِ الْخُلْقِ» (همان مدرك: حديث7).
  [19] . گوهر مراد، ص 478; قرة العيون فيض كاشانى، اين رساله با دو رساله ديگر مؤلف به نامهاى «الحقائق فى محاسن الأخلاق» و «مصباح الانظار» يكجا چاپ شده است به صفحه 445 اين كتاب رجوع شود.
  [20] . منشور جاويد، ج9، ص 317ـ 327.


title: امام صادق(ع) خانه های بهشت را می فروشد
text:
  امام صادق(ع) خانه های بهشت را می فروشد---بشتابید 


   وقتى مردم بار دیگر به گـورستان رفتند، چیزعجیبى دیدند. برسنگ مزارش نـوشته شـده بـود: جعفـربـن محمـد علیه السلام به وعده اش وفـا كـرد.



  مـرد داخل كجاوه نشسته بود. از آفتاب بیـرون خبـرى نبـود سـرش را از لاى پـرده بیرون آورد و به اطرافیانـش گفت: "هنوز نرسیدیـم" با شنیدن جـواب منفى، سرش را داخل كجاوه برد و پرده را انداخت.
  حركت آرام شتـرها و صـداى زنگـوله هایشان سكـوت بیابان را مـى شكست.
  مرد پا روى پایـش انداخت، سرش را جابه جا كرد، خمیازه‌اى كشید و آرام خوابید.
  شتر آرام راه مى رفت و كجاوه را تكان مى داد. انگار كجاوه گهواره شده بـود و مرد، كودك سالها پیـش. درخـواب مادرش را دید كه دارد گهواره اش را تكان مى دهد. اما در یك لحظه مكانى سرسبز مشاهده كرد.
  صداى بلبلان و حركت آبها گـوش را نـوازش مى داد. نفـس عمیقى كشید و گفت: چه جاى باشكـوهى راستى اینجا كجاست؟
  صدایى به گـوشـش رسید. اینجا جایى است كه صالحان از نعمت هاى آن استفـاده مـى كننـد.
  صـدا از آسمـان مـى‌آمـد. به دنبال صـدا به بالا نگاه كرد.
  بـرگهاى سبز درختان و میـوه‌هاى سرخ و رنگارنگ جلوى آبى آسمان را گرفته بودند. هر چه بود همان سبزى برگ ها بـود. انگار آسمان سبز بـود.
  نسیمى وزید و شاخه‌هاى درختان را تكان داد. از میان شاخه‌ها نور طلایى خورشید به چشمش تابید. چشمانش را بست.
  صدایى شنید. آقا، آقا.
  پلكهایش لرزید و از هم جدا شد.
  چشـم بـاز كـرد. آفتـاب از بیـرون به كجـاوه درست تـوى چشمـانـش مـى تـابید.
  خـدمتكـار، كه پـرده را كنـار زده بود، گفت: آقا رسیدیم، به مدینه رسیدیم.
  ـ سلام آقا، سلام اى بزرگوار.
  ـ علیك السلام اى مـرد. مثل اینكه غریب هستى؟

  مرد از شوق نمى‌دانست چه بگوید.

  فكر كرد به تمام آرزوهایش رسیده. در حالى كه اشك از چشمانـش سرازیر بود، گفت: آقا، من مشتاق زیارت شما بـودم.
  از لبنان مى‌آیـم، جبل عامل. الحمدلله وضع مـن خیلـى خـوب است. قصدم زیارت خانه خـدا است. گفتـم حال كه تا اینجا آمدم، باید روى مبارك شما را هم ببینم.
  امام لبخندى زد و فـرمـود: به مـدینه خـوش آمـدى. خـدا زیارتت را قبـول كنـد.
  مرد گفت: "آقا از شما خواهشى دارم، مـن دوست دارم در مدینه خانه خـوبى داشته باشـم.از شما مى خواهـم برایم خانه اى خوب در مدینه بخرید."
  آنگاه دست در جیب كـرد، كیسه اى پـول بیـرون آورد، به امـام علیه السلام داد و گفت: "ده هزار درهـم است. امیـدوارم وقتـى از مكه بـرگشتـم اینجـا خانه اى داشته بـاشـم."
  امام علیه السلام پـول را گـرفت و مـرد بـا شـادى از خـانه امـام خـارج شـد.

  ... بعد از چند هفته



  امام نگاهى به مرد كرد و فرمود: زیارت قبول!
  ـ قبول حق باشـد. زیارت خانه خـدا برایـم خیلـى گـوارا بـود.
  آنگاه لحظه اى سكـوت كرد وادامه داد: "آقا راستى برایـم خانه خریدید؟"
  امام فرمود: "آرى, خانه خوبى خریدم. مـى خـواهـى قبـاله اش را بـدهـم؟"
  ـ بله مـولاى مـن. ایـن خـانه كجـاست؟
  امام "علیه السلام" كاغذى به او داد و فرمود: "خـودت آن را بخـوان."
  مـرد بـا شـوق كـاغذ را گـرفت و خـواند: "جعفر بـن محمـد علیه السلام براى ایـن مرد خانه‌اى در بهشت خریـده است كه یك طرف آن به خانه رسول اكرم صلّی الله علیه وآله متصل است، طرف دیگرش به خانه امیرالمومنیـن و دو طرف دیگرش به خانه امام حسـن وامام حسیـن علیه السلام.
  مرد شادمان نـوشته را بوسید وگفت: قبـول كردم.
  امام علیه السلام فرمود: مـن پول شما را بین سادات و فقرا تقسیم كردم. مرد سنـد را محكـم در دستـش نگـاه داشت و گفت: خـدا كنـد همیـن طـور بـاشد. چه خانه اى بهتر از بهشت.
  آنگـاه بـا خـاطـره خـوش مـدینه را به قصـد لبنـان تـرك كـرد.
  خبـرمثل بـاد در تمام جبل عامل پیچیـد. طـولـى نكشیـد كه تمـام مـردم شهر از آن آگاه شدند.

  ... بعد از چند سال



  مرد ثروتمند دار فانى را وداع گفته بـود.
  هر كسـى چیزى مى گفت و از او به نیكى یاد مى كرد. پیرمرد بینوایى گـوشه‌اى نشسته بـود. در حالى كه اشك از چشمانـش جارى بود، گفت: خدا رحمتـش كند. او شاگرد خوبى براى امام علیه السلام بـود. چقدر به من كمك كرد، مثل مولایش.

  چقدر به مـن محبت مى كرد، مثل امامش. به راستى كه او شاگـرد امام بـود، هـرچند در مـدرسه امام صادق علیه السلام درس نخـوانـده بـود.
  عابرى كه ایـن حرف ها را مى شنید گفت: "مـن هر وقت او را مـى دیـدم یاد امام علیه السلام مى افتادم. یاد مدینه مى افتادم.
  یاد روزى كه به خانه خدا رفتیـم."
  دیگرى گفت: خوشا به حالش،از امام صادق علیه السلام یادگارى نیك دارد. سند را مـى گـویـم. او وصیت كرد هر وقت مرد سند را در كفنـش بگذارند تا همراهش باشد.
  جمعیت بسیـاری مـرد را تـا قبـرستـان تشییع و بـرایـش طلب آمـرزش كـردند.
  یك روز پـس از مـرگ آن مـرد، همه جـا سخـن از او بـود. هـر كـس خـاطـره‌اى نقل مـى كـرد. حـالا درقبـرستـان قبـر تـازه‌اى بـود. قبـر آن مـرد نیك انـدیش.

  وقتى مردم بار دیگر به گـورستان رفتند، چیزعجیبى دیدند. برسنگ مزارش نـوشته شـده بـود: جعفـربـن محمـد علیه السلام به وعده اش وفـا كـرد.

  تنظیم: گروه دین و اندیشه سایت تبیان 


title: بهشت وجهنم جنيان
text:
  بهشت وجهنم جنيان


  ●سوال:
  آيا بهشت وجهنم اجنه با بهشت وجهنم انسانها يكي است؟



  ●پاسخ:
  در اين باب جز استناد به ظواهر آيات و روايات راهى ديگر نداريم .
  اما در مساله دوزخ آيات قرآن قائل به اشتراك دوزخ براى جنيان و انسان‏هاى كافر است . همچون آيه 13 سوره سجده: «و لكن حق القول منى لاملئن جهنم من الجنة و الناس اجمعين; و ليكن وعده حق و حتمى من است كه دوزخ را البته از (كافران) جن و انس پرسازم .»
  يا در سوره جن آيات 14 و15 چنين آمده است: «و انا منا المسلمون و منا القاسطون فمن اسلم فاولئك تحروا رشدا و اما القاسطون فكانوا لجهنم حطبا .»
  در اين آيه از زبان جنيان آمده است: «و برخى از ما مسلمانان و برخى قاسط (منحرف از راه دين و حق - كافر) هستند . پس آنان كه مسلمانند رستگارى را پى جستند و اما منحرفين هيزم دوزخ‏اند .»
  اما درباره بهشت از امام (ع) پرسيدند: آيا مؤمنين از جن به بهشت داخل مى‏ شوند . امام (ع) فرمود: نه، ولى براى خداوند باغ‏هايى بين بهشت و جهنم است كه ايشان و فساق شيعه در آن جا خواهند بود . (1)
  پى‏ نوشت:
  1 . سفينة البحار، محدث قمى، ج‏1، ص‏186 .
  پرسمان س3 ش15 


title: درهـــــــای بهـشــــــت
text:
  درهـــــــای بهـشــــــت


  در مورد درهای بهشت ٬ چهار آیه در قرآن آمده که سلسله مراتب ورود بهشتیان به بهشت را می رساند . در آیه ۷۳ سوره زمر می فرماید : « حَتّی اِذا جاءُوها وَ فُتِحَتْ اَبْوابُها و قالَ لَهٌمْ خَزَنَتُها سَلامٌ عَلَیْکمْ » : « وقتی که بهشتیان به درهای بهشت می رسند ٬ درها باز می شوند و نگهبانان و دربانان بهشت به ایشان سلام می دهند . »
  و در آیه ۵۰ سوره ص می فرماید : « جَنّاتُ عَدْنٍ مُفَتَّحَةً لَهُمُ الاَبْوابُ » : « درهای بهشت یا درهای باغهای بهشتی به روی ایشان کاملا باز است . »
  آیه اول نشان می دهد که خازنان و نگهبان بهشت بی صبرانه در انتظار قدوم میهمانان بهشتی هستند تا با تشریفات مخصوص و سلام و صلوات از ایشان پذیرایی کنند . در أیه دوم نیز می فرماید که خود بهشت در انتظار ایشان است و درهای بهشت گشوده و باز است تا بهشتیان وارد شوند . و در سومین و چهارمین آیه ۲۳ و ۲۴ سوره رعد می فرماید : « ... وَ الْمَلائِکَةُ یَدْخُلوُنَ عَلَیْهِم مِنْ کُلِّ بابٍ سلامٌ عَلَیکُمْ بِما صَبَرْتُمْ فَنِعْمَ عُقْبَی الدّارِ » : « ملائکه و فرشتگان از هر دری بر ایشان وارد می گردند و به خاطر صبر و استقامت و پایداریشان بر ایشان ٬ سلام می دهند و می گویند : سرانجام آخرت شما چه نیکو است .» این آیه نشان می دهد که پس از باز شدن درهای بهشت حالا به امر خدا یا به وسیله ملائکه و خازنان بهشتی ٬ آن هم پس از انتظار زیاد بهشت و ملائکه برای آمدن میهمانان عزیز ٬ وقتی وارد بهشت می گردند ٬ فرشتگان الهی با رویی باز و آغوشی گشوده و با سلام و صلوات از ایشان استقبال می کنند و خوش آمد گویی می کنند و بهشت نیکو و سرانجام خوش را به خاطر صیر و شکیبایی شان بر آنان بشارت می دهند. 


title: مصالح ساختمانی قصرهای بهشتی
text:
  مصالح ساختمانی قصرهای بهشتی 


   لا حول و لا قوة الا بالله هو العلی العظیم و صلی علی محمد و اله الطاهرین

  امام صادق (ع) از رسول خدا (ص) نقل می کند که فرمودند : خداوند بهشت را با خشتی از طلا و خشتی از نقره آفریده و دیوارهای آن از یاقوت و سقف آن از زبرحد ٬ و سنگ ریزه های آن از مروارید ٬ و خاکش از زعفران و مشک ناب است .
  همچنین شخصی از بلال ٬ موذن رسول خدا می پرسد ٬ تو از رسول خدا پرسیده ای بنای بهشت از چیست برای من بیان کن .
  بلال می گوید : از رسول خدا شنیدم که می فرمود : دیوار بهشت و قصرهای بهشتی یک خشت از طلا و یک خشت از نقره و یک خشت از یاقوت سرخ و یاقوت سبز و یاقوت زرد است .۱

  ۱) بحار ٬ ج۸ ٬ ص۱۱۶.
  سلام دوستان عزیز
  راستش رو بخواهید پدرم یک مدتی است که به یک بیماری سختی دچار شده است. از تمام شما دوستان می خواهم که برای شفا پدرم دعا کنید.
  به امید دیدار ارباب حسین (ع)
  التماس دعا


title: چاه فلق
text:
  چاه فلق


   لا حول و لا قوة الا بالله هو العلی العظیم و صلی علی محمد و اله الطاهرین فلق چاهی است در جهنم که اهل جهنم از شدت حرارت و خوف و ترس آن چاه به خداوند پناه می برند. این چاه از خداوند اذن خواست که نفس بکشد خداوند هم به آن اذن داد ، وقتی نفس کشید جهنم پر از آتش شد .
  از پیامبر اکرم(ص) روایت شده است : در جهنم یک وادی از آتش است که اهل جهنم از حرارت آن روزی ۷۰ هزار بار به خداوند پناه می برند . و در آن وادی ، اتاقی از آتش است و در آن اتاق ، چاهی از آتش است و در داخل آن چاه ، تابوتی از آتش است و در داخل آن تابوت ، ماری از آتش است که ۱۰۰۰ نیش دارد و طول هر نیش آن ۵۰۰ متر است ، و لذا خداوند به پیامبر می فرماید : بگو پناه می برم به آفریدگار فلق.
  یک طایفه از کسانی که اهل این چاه هستند ، شرابخواران می باشند.
  «فلق یعنی صدع ، صدع به معنای سوراخ در یک چیز سفت و محکم است و مراد این است که در جهنم ، چاهی است که در آن ۷۰ هزار خانه است و در هر خانه ۷۰ هزار اتاق است و در هر اتاق ۷۰ هزار سیاهی است و در هر سیاهی ۷۰ هزار ظرف سم است که همه اهل جهنم باید از اینجا عبور کنند.۱»
  ۱) بحار ـ ج۸ ـ مبحث جهنم ـ کفایه الموحدین ـ مبحث نار 


title: تعداد و اسامی درهای بهشت
text:
  تعداد و اسامی درهای بهشت


  تعداد و اسامی درهای بهشت
  لا حول و لا قوة الا بالله هو العلی العظیم و صلی علی محمد و اله الطاهرین در آیه ۴۴ سوره حجر در مورد درهای جهنم آمده که : ۷ در دارد اما در مورد بهشت در هیچ آیه ای به تعداد درهای آن اشاره ای نشده است . اما در روایات زیادی آمده که بهشت ٬ ۸ در دارد . از جمله امام باقر (ع) می فرمایند : « برای بهشت ۸ باب هست »
  و در روایتی نیز آمده است که : بهشت ۷۱ در دارد .۱
  هر درب بهشت اسم خاصی دارد از جمله اینکه پیامبر اکرم فرموده : برای بهشت دری است به نام «باب المجاهدین » که رزمندگان ٬ مسلحانه از آن وارد بهشت می شوند ٬ و ملائکه به آنان خوش آمد می گویند و حضرت علی (ع) نیز با اشاره به این درب فرموده : « جهاد ٬ دری از درهای بهشت است که خداوند آن را برای دوستان خاص خودش باز می کند . »۲
  یا امام صادق (ع) می فرماید : « برای بهشت ٬ بابی است به نام ( معروف ) که اهل معروف از آن وارد می شوند . »۳
  یا در حدیث دیگری آمده : نام یکی از درهای بهشت «ریّان» است که تنها روزه داران از آن وارد می شوند.۴
  و اسم درهای دیگر بهشت نیز به نام :باب الرحمه ٬ باب الصبر ٬ باب الشکر ٬ باب البلاء ٬ و باب الاعظم نامیده شده است.۵
  ۱) بحار ٬ ج۸ ٬ ص۱۳۹.
  ۲) نهج البلاغه ٬ خطبه ۲۷.
  ۳)بحار ٬ ج۸ ٬ ص ۱۵۶
  ۴)همان ٬ ص۱۸۵ ۵)همان ٬ ص۱۱۶


title: آب‌هــا و نوشیـــدنی‌هــای جهنــّــــــم
text:
  آب‌هــا و نوشیـــدنی‌هــای جهنــّــــــم



  « وَ اَعتَدنا لِظّالمینَ ناراً احاطَ بِهِمْ سُرادِقُها آوَ اِن یستَغیثوا یغاثوا بــِماءٍ كَالمُهلِ یشوی الوُجوهَ بِئسَ الشَّرابُ وَ ساءَتْ مُرتفقاً » (1)

  « ما برای ستمگـــران آتشـــی آمــاده كــرده‌ایم كه ســـراپــرده‌اش آنان را از هر ســو احاطــه كــرده‌است و اگــر تقــاضــای آب كننـــد، آبـــی برای آنــان می‌آورند كه همچــون فلــــز گداختـــه صــــورت‌ها را بریان می‌كند! چـــه بـــد نوشیـــدنـــی و چه بـــد محـــل اجتمـــاعـــی است.»

  وقتی اهل جهنـــم غذایشان را كه زقـــوم و ضـــریع و غسلیــــن است خوردند و شكمشـــان مملـو از آتش شد، از شدت حــــرارت و ســـوزش انـــدرون خود، دست به دامن ملائكه عــذاب می‌شوند تا آبی به آن‌ها دهند كه آتش درونشان را خاموش كند؛ آنان نیز به خواسته آن‌ها جواب داده و آبی كه مثل مـــس و آهـــن ذوب شده است می‌دهند كه وقتی نزدیك آن آب می‌شوند پوست سر و صورتشان از حرارت و سوزش آن توی آب می‌ریزد، اما ناچارند این آب را بخورند، وقتی هم كه خوردند تمام امعاء و احشای داخل بدنشان را می‌سوزاند و آب می‌كند.




  " فـَاتـَّــقـُـوا النـّـــارَ الـّتــي وَقـُـودُها النـّــاسُ وَالْحِـجــارَةُ "

  بپرهيزيد از آتشي كه هيــزمش انسان‌هاي گنــــاه‌كار و سنگ است.

  _______________

  1- كهف / 


title: بهشت و درجات آن
text:
  بهشت و درجات آن 


  بهشت اقامتگاه ابدی مؤمنان و صالحان رستگار در جهان آخرت است و بهشتیان کسانی هستند که به تصریح قرآن، در ترازوی اعمال، کفه‌ی کارهای نیک‌شان از کفه‌ی بدی‌هاشان سنگین‌تر است. در قرآن مجید، بهشتیان به نام‌ها و صفت‌هایی همچون اصحاب الیمین و اصحاب الجنه خوانده می‌شوند.
  بهشت معادل واژه «الجنّة» است و در قرآن مجید با این اسامی و اوصاف به کار رفته است:
  جنة المأموی، جنّات المأوی، جنة النعیم، جنات الخلد، دار السلام، دارالمتقین، دار المقامة، عدن، الفردوس.

  توصیف بهشت در سه سوره الرحمن، واقعه و دهر به صورت مفصل و در برخی از سوره های دیگر قرآن به صورت گذرا و مجمل بیان شده است و به بسیاری از نعمت های بهشتی همچون میوه‌ها و باغها و چشمه‌ساران و زنان پری‌رو با لباس‌های حریر و ... و نیز نعمت‌های معنوی همچون رضوان خداوند و ... اشاره گردیده است.
  در اینکه آیا آن بهشت موعود، اکنون نیز موجود است یا نه، میان دانشمندان اسلامی اختلاف نظر است. اکثر دانشمندان معتقدند که بهشت هم اکنون وجود خارجی دارد و برای اثبات ادعای خود به ظواهر برخی از آیات استدلال می‌کنند.
  در روایات مربوط به معراج و روایات دیگر نیز نشانه‌های روشنی از این موضوع دیده می‌شود. بنابراین می‌گویند بهشت در درون و باطن این جهان است اما برای ما قابل دید و درک نیست؛ به عبارت دیگر عالم آخرت و بهشت و دوزخ، بر این عالم احاطه دارد و این جهان همانند جنین در درون آن جهان قرار دارد.
  آیات قرآن و روایات اسلامی دلالت دارد که بهشت نیز همانند جهنم، درهایی دارد.
  امام باقر علیه السلام فرمود:
  «بهشت دارای هشت در است که عرض هر در، به اندازه چهل سال راه است.»
  و در قرآن آمده است که جهنم هفت در دارد.
  شیخ صدوق، از علمای بزرگ شیعه، می‌نویسد:
  اعتقاد ما درباره بهشت این است که بهشت دارالبقاء و دارالسلام است. مرگ و پیری، بیماری و ناخوشی، زوال و زمینگیری، غم، فقر و خستگی و فرسودگی در آن نیست.

  درجات در بهشت

  درجات در بهشت متفاوت است:
  بعضی‌ از بهشتیان از تسبیح و تقدیس و تکبیر خداوند بهره‌مندند
  بعضی از انواع خوردنی‌ها، آشامیدنی‌ها، میوه‌ها، لباس‌های زربفت، حریر و سندس و همنشینی با حور العین.»
  منابع:
  تفسیر نمونه المیزان؛ مجمع البیان؛ دایرةالمعارف الشیعه العامه، ج 7، ‌ص 36؛ قرآن پژوهی، ‌ص 572


  الجنّة و أهل الجنّة
  1- الجنّة خیر مال، و النّار شرّ مقیل 1765.
  بهشت بهترین عاقبت، و آتش بدترین خوابگاه است

  2- ألا و إنّی لم أر کالجنّة نام طالبها، و لا کالنّار نام هاربها 2761.
  آگاه باشید که من ندیدم مثل بهشت، که طلب کننده‏اش در خواب باشد، و نه مانند آتش دوزخ، که گریزان از آن در خواب باشد.
  3- إنّ أهل الجنّة کلّ مؤمن هین لین 3400.
  به راستى که اهل بهشت، هر مؤمن نرمخوى هموارى است

  4- إنّ اللّه تعالى یدخل بحسن النّیّة و صالح السّریرة من یشاء من عباده الجنّة 3544.
  به راستى که خداى تعالى بواسطه حسن نیت، و شایستگى سریره و نهان، از بندگانش هر که را که خواهد داخل بهشت مى‏نماید (یعنى هر چند کارى که استحقاق بهشت را برساند نکرده باشد).

  5- الجنّة دار الأمان 397.
  بهشت سراى امان است.
  ص 194


  7- الجنّة جزاء المطیع 417.

  8- الجنّة دار الأتقیاء 438.

  9- الجنة غایة السّابقین 478.

  10- الجنّة أفضل غایة 1024.

  11- الجنّة مال الفائز 1074.

  12- الجنّة جزاء کلّ مؤمن محسن 1431.

  13- نیل الجنّة بالتّنزّه عن المأثم 9953.

  14- إنّک لن تلج الجنّة حتّى تزدجر عن غیّک، و تنتهی، و ترتدع عن .....
  7- بهشت پاداش فرمانبر است.

  8- بهشت سراى پرهیز کاران است.

  9- بهشت آخرین هدف سبقت گیرندگان، و آتش سرانجام افراط کنندگان است.

  10- بهشت افزونترین غرض و مقصود است.

  11- بهشت سرانجام کار پیروزمند است.

  12- بهشت پاداش هر مؤمن احسان کننده است.

  13- رسیدن به بهشت با پاکیزگى، و دورى از گناهانست.

  14- به راستى که تو داخل بهشت نخواهى شد، تا آنکه از گمراهى خود باز

  ص 195

  معاصیک، و ترعوی 3795.

  15- إذا آمنت باللّه و اتّقیت محارمه أحلّک دار الأمان، و إذا أرضیته تغمّدک بالرّضوان 4146.

  16- ثمن الجنّة العمل الصّالح 4698.

  17- ثمن الجنّة الزّهد فی الدّنیا 4700.

  18- سادة أهل الجنّة الأسخیاء، و المتّقون 5584.

  19- سادة أهل الجنّة المخلصون 5591.

  20- سادة أهل الجنّة الأتقیاء الأبرار 5599.

  21- طلب الجنّة بلا عمل حمق 5991.

  22- لا تحصل الجنّة بالتّمنّی 10566.
  ایستاده و دور شوى، و از گناهان خود دست کشى و باز گردى.

  15- هر گاه به خدا ایمان آورده‏اى، و از حرامهایش دورى نمائى تو را در خانه امان فرود آورده چون او را خوشنود گردانى تو را بخوشنودى فرو پوشاند. (شکى نیست در این که خوشنودى خدا از نعمتى بالاتر خواهد، رزقنا اللّه و إیاکم بمحمد و آله الطاهرین صلوات اللّه علیهم أجمعین).

  16- بهاى بهشت عمل صالح است. (یعنى هر که بهشت خواهد باید عمل صالح انجام دهد).

  17- بهاى بهشت بى‏رغبتى در دنیاست.

  18- بزرگان اهل بهشت سخاوتمندان، و خویشتن داران است.

  19- بزرگان اهل بهشت افراد مخلصند.

  20- مهتران اهل بهشت خویشتن‏داران نیکو کار است.

  21- طلب کردن بهشت بدون عمل حماقت است.

  22- بهشت با آرزو کردن حاصل نخواهد شد (بلکه نیازمند به عمل است).
  ص 196

  23- لا یدخل الجنّة خبّ و لا منّان 10792.

  24- لا یفوز بالجنّة إلّا من حسنت سریرته و خلصت نیّته 10868.

  25- کلّ نعیم دون الجنّة محقور 6867.

  26- لن یفوز بالجنّة إلّا السّاعی لها 7403.

  27- لن یحوز الجنّة إلّا من جاهد نفسه 7421.

  28- من اشتاق إلى الجنّة سلا عن الشّهوات 8591.

  29- نیل الجنّة بالتّنزّه عن المآثم 9953.

  30- نال الجنّة من اتّقى عن المحارم 9954.

  31- هیهات لا یخدع اللّه عن جنّته، و لا ینال ما عنده إلّا بمرضاته 10043.

  23- بسیار مکر کننده، و بسیار منّت گذارنده وارد بهشت نخواهند شد.

  24- به بهشت پیروز نخواهد گردید مگر کسى که نهان او نیکو بوده، و نیّتش خالص باشد.

  25- هر نعمتى غیر از بهشت کوچک است.

  26- هرگز به بهشت پیروزى حاصل نکند، مگر سعى کننده و کوشا براى آن.

  27- هرگز بهشت را حیازت نخواهد نمود، مگر کسى که با نفس خود پیکار کند.

  28- هر که مشتاق بهشت باشد، شهوتها را فراموش نماید.

  29- رسیدن به بهشت، به پاکیزگى از گناهان است.

  30- به بهشت رسیده است، هر که از حرامها پرهیز نماید.

  31- (تتمه کلامى است از خطبه 129 نهج البلاغه که در باره وزن وکیل بیان داشته) چه دور است (اندیشه شما) خداوند از بهشت او فریب داده نشده، و به آنچه در نزد اوست رسیده نمى‏شود مگر به خشنودى او.

  ص 197 


title: ايا حيوانت بهشت وجهنم دارند
text:
  ايا حيوانت بهشت وجهنم دارند؟؟ 


  ●سوال:
  حيوانت نيز همانند انسانها خصوصيات اخلاقي متفاوتي نسبت به يكديگر دارندايا خدا در آخرت انها را عذاب ميكند ومانند انسانها به بهشت وجهنم ميروند



  ●پاسخ:
  اقوال در باب حشر حیوانات به چند دسته تقسیم می شوند:


  1.عده ای به طور کلی حشر حیوانات را قبول ندارند. دلیلشان هم این است که حشر را فرع تکلیف می دانند و تکلیف را هم فرع عقل و اختیار. و چون حیوانات را فاقد عقل و اختیار می دانند قائل به حشر حیوانات نیستند.


  2. عده ای حشر حیوانات را قبول ندارند اما اجمالا حشر بعضی حیوانات را به دلیل وجود برخی از روایات قبول می کنند مانند سگ اصحاب کهف...


  3. عده ای هم حشر حیوانات را قبول دارند
  توجیه دلیل منکرین حشر حیوانات:
  تكليف مراحلى دارد و هر مرحله، ادراك و عقلى متناسب با خود مى‏ خواهد. مرحله ساده و پايين‏ترى از تكليف تصور مى‏ شود كه اندكى فهم و شعور، براى آن كافى است. ما نمى‏ توانيم چنان فهم و شعور و تكاليفى را به طور كلى، درباره حيوانات انكار كنيم. چنانچه درباره كودكان و ديوانگانى كه پاره‏اى از مسائل را مى‏ فهمند، انكار همه تكاليف مشكل است.همچنین نفی هرگونه اختیاری با توجه به افعال مدبرانه فوق غریزه ای بعضی حیوانات مانند مورچه و زنبور عسل مشکل است.
  لذا از لحاظ عقلی محذوری برای حشر حیوانات وجود ندارد.

  دلیل عقلی : با توجه به مطالب فوق و با توجه به اینکه اجمالًا بعضى از آنها را مى‏ بينيم كه در عمل خود ظلم مى‏ كنند و برخى ديگر را مشاهده مى‏ كنيم كه احسان را رعايت مى‏ كنند بايد بگوييم كه حيوانات نيز حشر دارند.

  دلیل نقلی قرآنی: از آیاتی چون آیه 38 سوره مبارکه انعام (ما مِنْ دَابَّةٍ فِى الْأَرْضِ وَ لا طائِرٍ يَطِيرُ بِجَناحَيْهِ إِلَّا أُمَمٌ أَمْثالُكُمْ ما فَرَّطْنا فِى الْكِتابِ مِنْ شَىْ‏ءٍ ثُمَّ إِلى رَبِّهِمْ يُحْشَرُونَ) و آیه 5 سوره مبارکه تکویر (و اذا الوحوش حشرت) بعضی چنین استفاده کردند

  دلیل نقلی روائی: در روايات اسلامى نيز احاديث متعددى در زمينه رستاخيز حيوانات ديده مى‏ شود، از جمله: از ابوذر نقل شده كه مى‏ گويد: ما خدمت پيامبر (ص) بوديم كه در پيش روى ما دو بز به يكديگر شاخ زدند، پيغمبر (ص) فرمود، مى‏دانيد چرا اينها به يكديگر شاخ زدند؟ حاضران عرض كردند: نه، پيامبر (ص) فرمود ولى خدا مى‏ داند چرا؟ و به زودى در ميان آنها داورى خواهد كرد،(1). و در روايتى از طرق اهل تسنن از پيامبر نقل شده که فرمود: «ان الله يحشر هذه الامم يوم القيامة و يقتص من بعضها لبعض حتى يقتص للجماء من القرناء خداوند تمام اين جنبندگان را روز قيامت بر مى‏انگيزاند و قصاص بعضى را از بعضى مى‏ گيرد، حتى قصاص حيوانى كه شاخ نداشته و ديگرى بى‏جهت به او شاخ زده است را از او خواهد گرفت،(2)

  (1) تفسير مجمع البيان و نور الثقلين
  (2)تفسير المنار 


title: طبقات جهنم
text:
  طبقات جهنم


  جهنم را خداوند طبقه طبقه قرار داده است. در روایتی آمده است كه حضرت علی (ع) یك دست خود را بر دیگری گذاشت تا طبقات جهنم را نشان دهد. پایین ترین طبقه «جهنم » و جایگاه منافقین است.(ان المنافقین فی الدرك اسفل من النار یعنی منافقین در پایین ترین درجه آتش هستند) طبقه بعد «لظی» كه جایگاه مشركین است. بعد «حطمه» كه مجوس را در آن می اندازند. طبقه چهارم «سقر»وجایگاه صابئین است. طبقه پنجم «جحیم»و جایگاه مسیحیان؛«سعیر» جایگاه یهود و در آخر« هاویه»كه جای اهل توحیدی است كه مرتكب گناه شده باشند و فقط به اندازه گناهشان در آنجا بوده و سپس وارد بهشت می شوند.
  منبع:تبیان


  ●پاسخی دیگر:
  هر یک از سعادت و شقاوت درجات و مراتبی دارد، نه اهل سعادت در یک درجه و مرتبه اند و نه اهل شقاوت، این مراتب و تفاوتها درباره اهل بهشت به عنوان درجات و درباره اهل جهنم به عنوان درکات تعبیر می شود. درهای هفتگانه دوزخ كه هر یك شخص تازه وارد را به یك دَرك خاصّی می برد، بر اساس اختلاف حجاب های واردین و تفاوت مراتب توغّل در كثرات می باشد؛ چون هر چه نسبت به امور اعتباریّه دنیویّه فانیه و كثرات اوهامیّه اعتنا بیشتر شود، منزله دوزخ كه آنرا درك گویند شدیدتر است و بالعكس.
  در تفسیر «مجمع البیان» گوید: ‎ دَرك به معنای طبقه است، چون آتش طبقاتی دارد كه آنرا دركات گویند؛ همچنانكه مراتب بهشت را درجات نامند. («مجمع البیان » طبع صیدا، مجلّد 2، ص 130) و نیز در آیه كریمه: «وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمَوْعِدُهُمْ أَجْمَعِینَ * لَهَا سَبْعَه أَبْوَ ' بٍ لِكُلِّ بَابٍ مِنْهُمْ جُزْءٌ مَقْسُومٌ؛ و بدرستیكه جهنّم میعادگاه همگی آنهاست. آن جهنّم هفت در دارد كه از برای هر دری مقداری از آن دوزخیان قسمت شده و معیّن گردیده اند» (آیه 43 و 44، از سوره الحِجر ).

  از أمیرالمؤمنین علیه السّلام روایت شده است كه فرمود: جهنّم هفت در دارد كه طبقه طبقه می باشد. در این حال حضرت یكی از دستهای خود را بر روی دست دیگر خود گذاردند و فرمودند: این طور.

  و خداوند هر یك از بهشت ها را در عرض یكدیگر قرار داده است، ولیكن دوزخ را به طبقاتی، و هر طبقه را بالای طبقه دیگر قرار داده است. پائین ترین طبقه آن جَهنَّم است، و بالای آن لَظَی (لَظی معرفه است و به معنای جهنّم است، و چون دارای عَلمیّت و تأنیث است، به همین دلیل غیر منصرف است. امّا اللَظَی، هم مصدر است و هم به معنای نفس آتش و یا شعله آن است) و بالای آن حُطَمَه، و بالای آن سَقَر، و بالای آن جَحِیم، و بالای آن سَعِیر، و بالای آن هَاوِیَه است («مجمع البیان» طبع صیدا، مجلّد 3، ص 338).
  و در «تفسیر علیّ بن ابراهیم» در تفسیر این آیه شریفه گفته است كه: از هر دری اهل یك ملّت و مذهبی وارد می شوند. و برای بهشت هشت در است ... و چنین به من رسیده است ـ و خدا داناتر است ـ كه خداوند برای جهنّم هفت درك قرار داده است: بالای همه دركات، جَحیم است كه اهل آن بر روی سنگی از آن جهنّم ایستاده اند، و در آن جهنّم مخ ها و مغزهای سرشان همچون دیگی كه می جوشد با آنچه در آن هست پیوسته می جوشد. «وَالثَّانِیَه لَظَی، نَزَّاعَه لِلشَّوَی ' * تَدْعُوا مَنْ أَدْبَرَ وَ تَوَلَّی ' * وَ جَمَعَ فَأَوْعَی» (آیات 16 تا 18، از المعارج ). ترجمه: «درك دوّم لَظَی است، كه آن آتش شعله وری است كه جوارح و دست و پا را می سوزاند، و پوستش را بر می كند. و هر كه را كه از خدا روی گردانیده و به خدا و رسول خدا پشت كرده است، و مال ها را جمع آوری و ذخیره نموده است (بدون آنكه حقّ مستحقّان را بدهد)؛ می خواند و به خود می كشد».
  «وَالثَّالِثَه سَقَرُ لاَ تُبْقِی وَ لاَ تَذَرُ * لَوَّاحَه لِلْبَشَرِ * عَلَیْهَا تِسْعَه عَشَرَ». (آیات 28 تا 30، از المدّثّر) ترجمه: «و درك سوّم، سَقَر است كه حرارت آن، از دوزخیان هیچیك را باقی نگذارد، و رها هم نكند بلكه همه را بسوزاند، و بشره و پوست بدن مردم را داغ كند و متغیّر گرداند».
  و درك چهارم حُطَمَه است، و از آن شراره هائی بلند شود كه هریك از آن به قدر و به شكل یك قصر است، و رنگ آن شراره ها مانند رنگ شتران زرد موی می باشد. (این دو فقره گرفته شده از آیه 32 و 33، از المرسلات است). و هر كس در آن آتش بیفتد چنان او را خرد كند كه مانند گرد سُرمه گرداند. و چون روح نمی میرد، بنابراین هرگاه مانند سُرمه، خرد و ریز ریز شوند دوباره به صورت اوّلیّه بر می گردند.
  و درك پنجم هاویه است. در آنجا جماعتی هستند كه می گویند: «یا مالِكُ أغِثْنا!؛ ای مالك و ای فرشته پاسدار دوزخ ! به فریاد ما برس !» و چون مالك بخواهد استغاثه آنها را اجابت كند و به فریادشان برسد، ظرف هائی از مس آتشین كه در آن از چرك آبهائی كه از پوستشان جاری است و چون فلزّ گداخته می باشد، پر می كند و به آنها می دهد. و چون بخواهند سر خود را بلند كنند تا بیاشامند، تمام گوشت صورتهایشان از شدّت حرارت آن در آن ظرف می ریزد؛ و اینست مفاد گفتار خداوند متعال: «وَ إِن یَسْتَغِیثُوا یُغَاثُوا بِمَآءٍ كَالْمُهْلِ یَشْوِی الْوُجُوهَ بِئْسَ الشَّرَابُ وَ سَآءَتْ مُرْتَفَقًا»، ترجمه:«و اگر دوزخیان استغاثه و التجا كنند، پاسخ آنان به آبی داده می شود كه چون فلزّ گداخته است كه صورت ها را می سوزاند و بریان می كند. وه چه بد آشامیدنی ای است این آب، و وه چه بد پذیرائی ای است آن ظرفهائی كه از چنین آبهائی پر شده است» (ذیل آیه 29، از الكهف ). و كسانیكه در آن هاویه بیفتند به قدر هفتاد سال راه سقوط می كنند، و هر چه پوست بدنشان محترق شود پوست تازه و جدیدی بجای آن روئیده می شود.
  و درك ششم سَعیر است كه در آن سیصد چادر آتشین برپا شده است، و در هر چادری سیصد قصر آتشین است، و در هر قصری سیصد اطاق آتشین است، و در هر اطاقی سیصد گونه از انواع عذاب های آتشین است كه در آنها مارهای آتشین و عقرب های آتشین و غل های جامعه آتشین و سلسله و زنجیرهای آتشین است؛ و اینها مفاد همان گفتار خدای تعالی است كه: «إِنَّـا´أَعْتَدْنَا لِلْكَـ'فِرِینَ سَلَاسِلاَ وَ أَغْلَالاً وَ سَعِیرًا؛ ما برای كافران سلسله و زنجیرها، و غل ها، و آتش سعیر را مهیّا و آماده كرده ایم» ( آیه 4، از انسان).
  و درك هفتم جَهَنَّم است، و در آن فَلَق است. و فلق چاهی است در دوزخ كه چون سر آن چاه را بگشایند آتش به شدّت شعله ور شود و فوران كند، و شدیدترین عذابهای آتشین در آنجاست. و امّا صَعود كوهی است از مس گداخته در وسط جهنّم ( ناظر است به آیه مباركه 17، از المدّثّر: سَأُرْهِقُهُ صَعُودًا). و امّا أثام (ناظر است به ذیل آیه مباركه 68، از سوره الفرقان: وَ مَن یَفْعَلْ ذَ'لِكَ یَلْقَ أَثَامًا؛ و هر کس چنین کند عقوبت (گناه خود) را خواهد دید) یك وادی ای است از مس ذوب شده كه در جوانب و اطراف آن كوه جریان دارد، و بنابراین عذاب آن از همه عذابها شدیدتر است(«تفسیر قمّی» ص 351 و 352؛ و «بحار الانوار» طبع حروفی، ج 8، ص 289 و 290 ). 


title: آيا بهشت و جهنم الان وجود دارند؟ اگر هستنددر کجايند
text:
  آيا بهشت و جهنم الان وجود دارند؟ اگر هستنددر کجايند؟ 


  ●پاسخ:
  بسم الله الرحمن الرحیم
  از جمله شبهات حشر جسمانی و منکرین آن این سوال است که اگر بهشت ودوزخ موجود هستند پس کجا هستند ؟فلاسفه و متکلمین پاسخ هایی داده اندکه در مقام حفظ نظریه های خود بوده است لذا در مضیقه هم افتاده اند ولی ملا صدرا معتقد است پاسخ به این سوال از طریق قرآن وروایت ممکن است تا مجبور نشویم برای بهشت ودوزخ مکانی از مکانهای دنیا در نظر بگیریم که از اساس باطل است(1).
  باید گفت طبق روایات اکنون بهشت وجهنم موجود است.عبد السلام بن صالح هروی از حضرت امام رضا (ع)پرسید : آیابهشت ودوزخ آفریده شده و مخلوقند؟فرمود:بلی رسول گرامی (ص)در معراج داخل بهشت شده و دوزخ را دیده است.عرض کردم کسانی می گویند بهشت ودوزخ درقضاءو تقدیر هستند و تا کنون آفریده نشده اند .فرمود:گویندگان این سخن از ما نیستندو ما هم از آنان نیستیم. کسی که خلقت بهشت و دوزخ را انکار کندپیامبر اسلام ومارا تکذیب نموده است.(2)
  آیا بهشت و دوزخ که انون آفریده شده و موجود است از جهت نعمت و نقمت بدون کم وکاست واجد تمام اوصاف ومزایای بهشت ودزوخ قیامت است یا آنکه تفتوت دارد و به سوی کمال است ؟با توجه به اینکه نعم بهشتی و نقم دوزخ مجموعه اعمال خوب وبد ماست در واقع جنت ونار تجسم کارهای روا وناروایی است که انسانها در دنیا انجام داده اند و با در نظر گرفتن این مطلب که عمدر دنیا هنوز تمام نشده و اعمال خوب وبد مردم پیوسته جریان دارد باید گفت بهشت ودوزخ به حد نهایی نرسیده وهر روز برکم وکیف آن دزو افزوده می شودخوبان با اعمال صالحه بر نعم بهشتی می افزایند و بدان با زشت کاری های خود عذاب دوزخ را تشدید می کنند و بعشت ودوزخ قیامت حاوی تمام کارهای خوب و بدی است که همه انسانها در طول عمر دنیا انجام داده اند.
  1-اسفار،ج 4،ص142.
  2-علم الیقین ،ص 1008.
  همچنین مجمع البیان ،ج 1و2 ،ص 504.وکتاب معا از نظر روح وجسم از آقای فلسفی نشر معارف اسلامی.


  ●پاسخی دیگر:
  نخست اينکه بهشت و دوزخ در باطن و درون اين جهانند.

  همانطور که در اين عالم موجودات بسياري هستند که با چشم و گوش و لامسه عادي و غير مسلح قابل درک نيستند، نظير امواج راديويي که تا دستگاه گيرنده اي نباشد، صدائي از آن امواج به گوش ما نمي رسد. البته اين مثال هر چند از جهاتي رسا نيست ولي براي مجسم ساختن چگونگي وجود بهشت و دوزخ، در باطن اين جهان، مؤثر به نظر مي رسد.

  ديگر اينکه: عالم آخرت و بهشت و دوزخ، محيط بر اين عالم است و به اصطلاح اين جهان در شکم و درون آن جهان قرار گرفته است. درست همانند عالم جنين که در درون عالم دنياست، زيرا مي دانيم عالم جنين براي خود عالم مستقلي است، اما جداي از اين عالمي که در آن هستيم نيست، بلکه در درون آن واقع شده است. عالم دنيا نيز نسبت به عالم آخرت همين حال را دارد، يعني در درون آن قرار گرفته است و اگر مي‏بينيم قرآن مي‏گويد وسعت بهشت به اندازه وسعت آسمان ها و زمين است به خاطر آن است که انسان چيزي وسيع تر از آسمان و زمين نمي‏شناسد تا مقياس سنجش قرار داده شود ، لذا قرآن براي اينکه وسعت و عظمت بهشت را ترسيم کند آن را به پهنه آسمان ها و زمين تشبيه کرده است و چاره‏ اي غير از اين نبوده، همان طور که اگر کودکي که در شکم مادر قرار دارد، عقل مي‏داشت و مي‏خواستيم با او سخن بگوئيم بايد با منطقي صحبت کنيم که براي او در آن محيط قابل درک باشد.

  از آنچه گفتيم پاسخ اين سؤال نيز روشن شد که اگر وسعت بهشت به اندازه زمين و آسمان ها است پس دوزخ کجا است ؟ زيرا طبق پاسخ اول دوزخ نيز در درون همين جهان قرار گرفته و وجود آن در درون اين جهان منافاتي با وجود بهشت در درون آن ندارد (همانطور که در مثال امواج فرستنده صوتي ذکر شد) و اما طبق پاسخ دوم که بهشت و دوزخ محيط بر اين جهان باشند جواب باز هم روشنتر است زيرا دوزخ مي‏تواند محيط بر اين جهان باشد و بهشت محيط بر آن و از آن هم وسيع تر.[4]



  [1]-وَ سارِعُوا إِلي‏ مَغْفِرَةٍ مِنْ رَبِّکُمْ وَ جَنَّةٍ عَرْضُهَا السَّماواتُ وَ اْلأَرْضُ أُعِدَّتْ لِلْمُتَّقينَ و شتاب کنيد براي رسيدن به آمرزش پروردگارتان؛ و بهشتي که وسعت آن، آسمانها و زمين است؛ و براي پرهيزگاران آماده شده است.

  [2]- سوره والنجم آيات 13 الي 15 « وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْري‏ * عِنْدَ سِدْرَةِ الْمُنْتَهي‏ * عِنْدَها جَنَّةُ الْمَأْوي‏ و بار ديگر نيز او را مشاهده کرد، نزد «سدرة المنتهي»، که «جنت المأوي» در آنجاست!

  [3]- سوره تکاثر آيات 5، 6 و 7 کَلاّ لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْيَقينِ * لَتَرَوُنَّ الْجَحيمَ * ثُمَّ لَتَرَوُنَّها عَيْنَ الْيَقينِ چنان نيست که شما خيال مي‏کنيد؛ اگر شما علم اليقين (به آخرت) داشتيد (افزون طلبي شما را از خدا غافل نمي‏کرد)! قطعاً شما جهنّم را خواهيد ديد! سپس (با ورود در آن) آن را به عين اليقين خواهيد ديد.

  [4]-اين جواب از تفسير نمونه ج3 ص92 الي 95 با اندکي تصرف برگرفته شده است .


title: روایاتی در مورد خلقت کنونی بهشت و جهنم
text:
  روایاتی در مورد خلقت کنونی بهشت و جهنم 



  رواياتى كه درباره اوصاف بهشت و بهشتيان وارد شده به قدرى زياد است كه علم قطعى به خلقت كنونى آنها حاصل مى شود. برخى از آنها بدين قرار است:
  1 ج پيامبر (ص) فرمود: حق تعالى بهشت را از نور عرش خود آفريد. ثلث آن نور به من رسيد، ثلث ديگر به فاطمه (ع) اصابت كرد و ثلث آن به على و اهل بيت او رسيد. پس كسى كه از اين نور چيزى به او رسيد به ولايت آل محمد (ص) هدايت يافت و كسى كه آن نور به او نرسيد از ولايت آل محمد (ص) گمراه شد.(1)
  2 ج پيامبر (ص) فرمود: در شب معراج وقتى داخل بهشت شدم درختى ديدم از نور كه زير آن درخت فرشتگان مشغول دسته بندى زيور آلات و حله هاى بهشتى تا روز قيامت بودند. از جبرئيل پرسيدم اين درخت از كيست؟ گفت از آن برادرت على بن ابى طالب است(2)
  3 ج پيامبر (ص) فرمود: وقتى وارد بهشت شدم جبرئيل مرا بر فرش مخمل نشاند و يك گلابى به من داد(3)
  4 ج پيامبر (ص) فرمود چون وارد بهشت شدم فرشتگانى ديدم كه به ساختن قصرهايى مشغول بودند. در اين ميان گاهى از كار باز مى ايستادند. راز آن را جويا شدم. گفتند: تا اين كه نفقه (مصالح) برسد. گفتم نفقه چيست؟ گفتند: گفتار مؤمن: «سُبحانَ الله والحَمد الله ولا إله إلا الله والله اكبر». هرگاه مؤمن اين ذكر را ادامه دهد، ما مشغول ساختن مى شويم و آن گاه كه متوقف شود ما از ساختن دست مى كشيم.(4)
  5 ج پيامبر (ص) فرمود: سخاوت درختى است كه ريشه اش در بهشت است و بر دنيا سايه افكنده است. كسى كه به شاخه اى از آن درآويزد او را به بهشت مى كشاند. (همان/ 178، ح 431. (
  6 ج امام صادق (ع) فرمود: بر در بهشت نوشته شده:(5) (همان/ 181، 041. ([صدقه ده ثواب دارد، ولى قرض دادن هجده حسنه در بر دارد.]
  7 ج به نقل امام صادق (ع) پيامبر (ص) فرمود: كسى كه «سبحان الله» گويد خداوند نهالى در بهشت براى او غرس مى‏ كند و كسى كه «الحمد الله» گويد درختى براى او مى كارد و كسى كه «الله اكبر» بگويد درختى براى او غرس مى كند. مردى از قريش گفت: يا رسول الله پس ما در بهشت درختان فراوانى داريم. فرمود: آرى، ليكن مواظب باشيد آتشى نفرستيد همه را بسوزاند.(6)
  8 ج پيامبر (ص) فرمود: وارد بهشت شدم و ديدم با طلا روى در آن نوشته شده بود: «لا إله إلا الله، مُحمد حَبيب الله، عَلى ولى الله، فاطِمه أَمُه الله، الحَسن والحُسين صِفوَة الله، عَلى مُبْغِضيهم لَعنَه الله»(7)
  9 ج امام صادق (ع) فرمود: [از شيعيان ما نيست كسى كه چهار چيز را منكر شود: معراج، پرسش قبر، آفرينش بهشت و دوزخ و شفاعت‏] «لَيسَ مِن شِيعَتنا مَنْ أَنكَر أَربَعه أَشياء: المِعْراج والْمَسأله فى القَبر وخَلق الجَنه والنّار والشَفاعه»(8)
  بنابراين كه مقصود خلق كنونى بهشت و جهنم باشد، مانند تحقق معراج، نه نظير تحقق سؤال قبر كه در آينده موجود خواهد شد.
  آية الله جوادى آملى، تفسير موضوعى قرآن ج 5 (معاد در قرآن) 


title: آیا در بهشت خواب هم وجود دارد
text:
  آیا در بهشت خواب هم وجود دارد؟



  ●پاسخ:
  خواب، پاسخ طبیعی بدن به خستگی هایی است که متحمل آن می شود و می دانیم که انسانهای نیکوکاری که وارد بهشت شده اند، به تصریح قرآن کریم در آنجا دچار هیچ نوع خستگی نخواهند شد و به همین دلیل است که در روایات، بیان شده که بهشتیان با عوارض مرتبط با دنیای مادی، مانند مرگ و خواب و ناراحتی و فقر و ... مواجه نخواهند شد.

  خداوند در قرآن کریم، خواب را به عنوان نعمتی معرفی می نماید که برای برطرف نمودن خستگی و زوال اندوه، درمانی مناسب بوده و بدون آن، ادامۀ زندگی ممکن نخواهد بود[1].
  در جهان مادی، خوابیدن برای رفع خستگی و یا ترس و اندوه است و بر این اساس، باید تنها در حد نیاز از آن استفاده نمود وگرنه زمانی که انسان در خواب است به عنوان زمانی سوخته به شمار خواهد آمد.
  افراد با ایمان تلاش می نمایند تا از خواب خود کاسته و به عبادت و آنچه در حکم عبادت است بپردازند و انسانهای مادی نیز کوشش می کنند تا بیشترین بهره را از زندگی گرفته و خصوصا در زمانهایی که فرصت مناسبی چون امکان یک معاملۀ سود آور تجاری، دیدار با یک دوست و حتی تماشای یک فیلم دلخواه را به دست آورده اند، تا می توانند خواب خود را به تأخیر انداخته و از فرصت به دست آمده، بیشترین بهره را ببرند!
  بنابر این، خواب زمانی ارزشمند است که خستگی و یا ترس و اندوهی را برطرف نماید و البته، برخی نیز به دلیل نداشتن کار و هدفی دیگر که خود نوعی اندوه است، به خواب پناه می برند.
  اما در بهشت جاویدان، نه از خستگی خبری است[2]، نه از ترس و اندوه[3] و نه به دلیل امکان استفادۀ از نعمتهای متنوع موجود در آنجا، انسانها از فرط بیکاری به خواب پناه خواهند برد. پس خواب در بهشت، چه معنایی می تواند داشته باشد؟!
  در روایتی از امام باقر(ع) می خوانیم که: اهل بهشت همواره زنده اند و هرگز نمی میرند، بیدارند و نمی خوابند، بی نیازند و محتاج نمی شوند، خوشحالند و ناراحت نمی شوند، خندانند و هرگز نمی گریند، مورد احترامند و هرگز توهینی به آنان نخواهد شد و ...[4]
  اکنون شاید پرسشی مطرح شود که مگر قرآن بارها و بارها نفرموده که در بهشت، هرچه بخواهیم برای ما فراهم خواهد شد؟[5]
  حال، اگر فردی از بهشتیان، حتی بدون داشتن دلیلی مناسب، خواستار آن شود که مدتی را به خواب بگذراند، آیا چنین امکانی برای او فراهم خواهد شد؟!
  در پاسخ به این قسمت، ابتدا به مثالی توجه فرمایید:
  اگر صاحب باغی با میوه های رنگارنگ به شما اجازه دهد که از محصولات باغ او به دلخواه و بدون هیچ محدودیتی استفاده نمایید، تعجب برانگیز نحواهد بود، اگر از او بپرسید که آیا می توانم از میوه هایی که مدتها پیش از درخت فرو افتاده و متعفن شده نیز استفاده نمایم؟!
  طبیعی است، هنگامی که فردی به شما اجازۀ بهره برداری از میوه های سالم را داده، اجازۀ استفادۀ از میوه هایی که هیچ ارزشی ندارند را نیز خواهد داد، اما آیا شما و یا هیچ انسان عاقل دیگری، چنین درخواست بی ارزشی را مطرح خواهند نمود؟!
  بر این اساس، باید پاسخ داد که بله!، به مستند آیاتی که بیان داشته که تمام خواهشهای انسان، مورد پذیرش خداوند قرار خواهد گرفت، اگر شخصی در بهشت تقاضای خواب نماید، خواستۀ او پذیرفته خواهد شد، اما مطمئن باشید که با وجود نعمتهای فراوان و شگفت انگیزی که در بهشت وجود دارد[6]، هیچ فردی چنین تقاضایی ننموده و در نتیجه از خواب و خوابیدن در بهشت خبری نخواهد بود.
  پرسش 5864 همین سایت، پرسشی مشابه با سؤال شما و تحت عنوان "امکان اختراع در بهشت" است که در صورت تمایل می توانید آن را نیز مطالعه نمایید.

  [1] نبأ، 9؛ فرقان، 47؛ آل عمران، 154؛ انفال، 11؛ روم، 23 و ...
  [2] حجر، 48؛ فاطر، 35، "لا یمسنا فیها نصب و لا یمسنا فیها لغوب".
  [3] فاطر، 34؛ اعراف، 49.
  [4] مجلسی، محمد باقر، بحار الأنوار، ج 8، ص 220، ح215، مؤسسة الوفاء، بیروت، 1404 ه ق.
  [5] نحل، 31؛ فرقان، 16؛ زمر، 34؛ شوری، 22؛ ق، 35؛ فصلت، 31؛ زخرف، 71 و ...
  [6] در این ارتباط، مطالعه پاسخ 1823 (سایت: 1977) نیز مفید خواهد بود.


title: آيا جهنميان عاقبت به بهشت خواهند رفت
text:
  آيا جهنميان عاقبت به بهشت خواهند رفت؟



  ●پاسخ:
  مساله «خلود و جاودانگي عذاب گروهي از جهنميان»از جمله بحث­هايي است که از ديرباز در ميان متکلمان، مفسران، فلاسفه و عرفا مطرح بوده و براي خود موافقان و مخالفاني را داشته است.البته اکثر علماي اسلامي در عداد طرفداران خلود هستند.در اينجا ادله طرفداران، شبهات و ايرادات مخالفان و پاسخ آنها را ذکر مي­کنيم:

  ادله موافقان خلود
  دليل اول: قرآن کريم
  يکي از متقن­ترين ادله طرفداران خلود، وجود آيات فراواني در قرآن کريم است که نسبت به جاودانه بودن کيفر برخي، دلالت تام و صريح دارند و با تعابير مختلفي اين مدعا را اثبات مي­­کنند؛ که به چند نمونه اشاره مي شود:
  1. « وَ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا أُولئِكَ أَصْحابُ النَّارِ هُمْ فِيها خالِدُون‏»(بقره 39)
  و کساني که کافر شدند و آيات ما را تکذيب کردند اهل دوزخند و هميشه در آن خواهند بود.
  2. « يُرِيدُونَ أَنْ يَخْرُجُوا مِنَ النَّارِ وَ ما هُمْ بِخارِجِينَ مِنْها وَ لَهُمْ عَذابٌ مُقِيمٌ » (مائده 37)
  آنها پيوسته مي خواهند از آتش خارج شوند ولي نمي توانند خارج شوند و براي آنها مجازات پايداري است.
  3. « وَ نادَوْا يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ قالَ إِنَّكُمْ ماكِثُون‏ » (زخرف 77)
  آنها فرياد مي کشند اي مالک دوزخ آرزو داريم پروردگارت ما را بميراند (تا آسوده شويم) مي گويد: شما در اينجا ماندني هستيد.
  4. « ثُمَّ قِيلَ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذابَ الْخُلْدِ ‏» (يونس 52)
  سپس به ظالمان گفته مي شود بچشيد عذاب خلد و هميشگي را.
  در بيشتر آياتي که بر عذاب دائمي برخي از جهنميان تاکيد دارند از کلمه «خلود»(جاودانگي) استفاده شده است به طوري که اين کلمه در اشکال مختلف آن در مورد عذاب جهنم بيش از سي باب در قرآن بکار رفته است.[1] در لغت «خلود» به معناي ثبات و باقي ماندن است که اين بقا مي­تواند براي مدت طولاني باشد و همچنين براي هميشه و دائمي.[2] با توجه به اين معنا برخي گفته­اند که معناي خلود در عذاب اين است که مدت طولاني در آن مي­مانند نه به صورت دائمي و ابدي.[3]در پاسخ به اين شبهه بايد گفت:اگر جاودانگي عذاب تنها از لفظ خلود و مشتقات آن استنتاج مي شد مجال اين تفسيرها بود اما همانطور که در آيات مذکور ملاحظه شد تنها تعبير به خلود نشده است، تعابيري مانند «و ما هم بخارجين من النار» (بقره167) دلالت قطعي به عدم خروج از جهنم دارند[4] به طوري که علامه طباطبايي اين تعبير را دليلي بر رد قائلين به هميشگي نبودن عذاب جهنم مي داند.[5]

  دليل دوم: روايات
  دليل ديگر طرفداران خلود، وجود رواياتي است که مساله خلود ر ابه روشني بيان مي کنند که دو نمونه از آنها را ذکر مي­کنيم:
  1. امام باقر(ع) فرمودند:« إِذَا دَخَلَ أَهْلُ الْجَنَّةِ الْجَنَّةَ وَ أَهْلُ النَّارِ النَّارَ جِي‏ءَ بِالْمَوْتِ فَيُذْبَحُ ثُمَّ يُقَالُ خُلُودٌ فَلَا مَوْتَ أَبَداً »[6] «زماني که جهنميان وارد جهنم و بهشتيان وارد بهشت شدند مرگ را پيش آنها آورده و ذبح مي کنند و به آنها گفته مي­شود شما براي هميشه در اينجا هستيد و مرگي براي شما نيست.»
  2. امام رضا(ع) به مامون نوشتند:« إِنَّ اللَّهَ لَا يُدْخِلُ النَّارَ مُؤْمِناً وَ قَدْ وَعَدَهُ الْجَنَّةَ وَ لَا يُخْرِجُ مِنَ النَّارِ كَافِراً وَ قَدْ أَوْعَدَهُ النَّارَ وَ الْخُلُودَ فِيهَا »[7] «خداوند مومني را که وعده بهشت به او داده وارد آتش جهنم نمي کند و کافري را که به او وعده آتش جهنم و خلود در آن را داده از جهنم خارج نمي­کند.»

  کساني که عذاب جاودان دارند
  در آيات مختلف قرآن کريم گروههاي زير به عنوان مخلدون در عذاب معرفي شده اند:
  1. کافران (آل عمران116)
  2. مشرکان (نحل29)
  3. منافقان (مجادله17)
  4. مرتدان (آل عمران86-88)
  5. تکذيب کنندگان آيات الهي (اعراف36)
  6. دشمنان خدا و پيامبر(ص) (توبه63)
  7. ظالمان و ستمگران (شوري45)
  8. اشقياء (هود106-107)
  9. آنها که غرق در گناهند (بقره81)
  10. قاتل مومن (نساء 93)
  11. رباخواران (بقره 275)
  12. سبک اعمالان (مومنون102-103)
  13. گنهکاران به طور عام (جن23)[8]
  با دقت در آيات فوق اين نکته معلوم مي شود که آنچه مسلم است خلود کفار، افراد بي ايمان و مشرکان در دوزخ مي باشد، اما خلود همه گنهکاران و معصيت کاران مسلم نيست مگر اينکه عصيان و گناه آنچنان عظيم يا گسترده باشد که انسان را به کفر و ترک ايمان بکشاند يا بي­ايمان از دنيا برود. مثلا در آيه 81 بقره تعبير به «احاطت به خطيئته»: «کسي که گناهي انجام دهد و آثار گناه تمام وجود او را بپوشاند» نشان مي دهد که ارتکاب گناه به تنهايي موجب خلود در آتش نمي شود بلکه احاطه گناه به تمام وجود انسان که او را به سوي کفر سوق مي دهد، سبب خلود مي شود، چنانچه در آيه 10سوره روم عاقبت انجام گناه را تکذيب آيات الهي و به سخريه گرفتن آنها مي داند.اين آيه نشان مي­دهد که اصرار بر گناه و ادامه آن منجر به کفر و تکذيب آيات الهي مي شود.همچنين آياتي که مغفرت الهي را گسترده و شامل همه گناهان غير از شرک مي داند و آيات شفاعت و قبول توبه دليل روشني بر اين حقيقت اند که حساب کفار و مشرکان از گنهکاران ديگرکه قابل بخشش و آمرزش اند، جداست.[9] در روايات نيز به اختصاص خلود به کفار تصريح شده است، در روايتي امام کاظم (ع) فرمودند: « لَا يُخَلِّدُ اللَّهُ فِي النَّارِ إِلَّا أَهْلَ الْكُفْرِ وَ الْجُحُودِ وَ أَهْلَ الضَّلَالِ وَ الشِّرْك»[10]‏ «خداوند فقط کفار، منکرين، گمراهان و مشرکين را در آتش عذاب دائمي مي کند.»

  ايرادات مربوط به جاودانگي عذاب
  کساني که مساله خلود را نمي پذيرند ايرادات و اشکالاتي را در مورد اين مساله مطرح کرده اند که برخي از آنها را همراه با پاسخ­اشان ذکر مي کنيم:
  1. بقاي فطرت الهي
  نهاد و سرشت هر آدمي اعم از کافر و مومن، با طينت توحيد به منصه ظهور و وجود رسيده است و تمام آدميان در عالم ذر به نداي «الست بربکم» الهي پاسخ موحدانه «قالوا بلي» سردادند. بنابراين طبيعت اصلي و ذاتي انسان بر محور توحيد و خداباوري است. از سوي ديگر چون حجاب کفر و شرک در مقابل فطرت توحيد، عرضي و غير ذاتي است خواه ناخواه بعد از مدتي به حسب ضعف و شدتش زايل خواهد شد زيرا که امر عرضي نمي تواند دائمي باشد.[11]بنابراين کفار بعد از تحمل عذاب دردناک جهنم، به فطرت اصلي خود برمي گردند و از اين طريق از عذاب ابدي رهايي مي يابند.[12]

  پاسخ
  درست است که انسان با فطرت الهي خلق شده ولي اگر خطاها و انحرافها به صورت عادت دربيايند و در دل و جان انسان رسوخ کنند به صورت طبيعت ثانوي درآمده و صورت جديدي به انسان مي دهند. همانگونه که در دنيا گروهي از جنايتکاران به مرحله اي از انحراف مي رسند که حتي از جنايات خود لذت مي برند و اموري که انسان به حسب فطرت و طبيعت از آن متنفر است مورد علاقه آنها قرار مي گيرد.اين طبيعت ثانوي در آخرت جايي براي بازگشت به فطرت باقي نگذاشته و موجب عذاب دائمي انسان مي شود.علامه طباطبايي در اين زمينه مي نويسد:
  «و أما الهيآت الردية التي رسخت في النفس حتى صارت صورا أو كالصور الجديدة تعطي للشي‏ء نوعية جديدة كالإنسان البخيل ... فمن المعلوم أن هذا النوع نوع مجرد في نفسه دائمي الوجود»[13]
  «حالات زشتي که در جان انسان رسوخ مي­کنند تبديل به صورت يا شبه صورت گشته و نوع جديدي را براي ايجاد مي کنند مثل انسان بخيل و اين نوع جديد، مجرد بوده و وجودش دائمي است.»
  2. جاودانه بودن کفار در جهنم نه جاودانه بودن عذاب جهنم
  محمود شلتوت رئيس دانشکاه الازهر مي گويد:« در قرآن عبارتي که به طور صريح و قاطع دلالت بر دوام عذاب جهنم داشته باشد، وجود ندارد. تنها چيزي که از قرآن به دست مي آيد اين است که کفار همواره در جهنم خواهند بود؛ بدين معنا که کافران مادامي که جهنم و عذاب آن باقي است از آن خارج نخواهند شد، اما اينکه جهنم پايان ندارد يا نه، موضوع ديگري است که در قرآن دليل قطعي بر آن نيست.»[14]

  پاسخ
  قرآن کريم جهنم را «دار الخلد»(فصلت28) و عذاب آن را «عذاب الخلد»(سجده14) معرفي مي­کند، نتيجه اين دو تعبير اين است که عذاب جهنم بطور دائمي شامل حال کفار و معاندين خواهد بود و هرگز از آن رهايي نمي يابند.[15]

  3. خلود نوعي است نه شخصي
  برخي خلود را «خلود نوعي» دانسته اند نه شخصي، به اين معني که اصل عذاب جهنم هميشگي و سرمدي است و هيچ­گاه عذاب آن قطع نخواهد شد ولي انسانهاي کافر و معاند بعد از تحمل عذاب متناسب با جرم خود، از آتش دوزخ رهايي خواهند يافت و جاي آنها را کفار ديگري خواهند گرفت.[16]

  پاسخ
  آياتي که با تعبيراتي همچون «يريدون ان يخرجوا من النار و ما هم بخارجين منها» (مائده37) دلالت بر عدم خروج برخي از جهنميان از جهنم مي کنند، کاملا مخالف اين نظريه هستند زيرا طبق اين آيات تک تک افرادي که وارد جهنم مي­شوند، به هيچ وجه از آن خارج نشده و عذاب دائمي آنها را فرا خواهد گرفت.

  4. تنافي خلود با عدل الهي
  مهمترين و اصلي ترين اشکالي که در مورد مساله خلود شده اين است که بايد ميان جرم و کيفر تناسب وجود داشته باشد و کيفر متناسب با جرم و گناه تعيين شود، در اين صورت چگونه عذاب ابدي قابل توجيه است با اينکه زمان جرم و گناه محدود بوده است؟ انساني که حداکثر صد سال در کفر و عناد زندگي کرده چگونه مي­توان او را در برابر يکصد سال گناه، عذاي بي­نهايت کرد؟ آيا اين کاري غير عادلانه نيست؟

  پاسخ
  منشا اين اشکال توجه نکردن به اين نکته است که نوع مجازات در آخرت با نوع مجازات در دنيا متفاوت است و پاسخ اشکال بي­تناسبي جرم و جنايت، بستگي به فهم اين تفاوت دارد. مجازات سه گونه است:
  1. مجازات قراردادي (تنبيه و عبرت)
  2. مجازاتي که با گناه، رابطه تکويني و طبيعي دارد. (مکافات دنيوي)
  3. مجازاتي که تجسم خود جرم است و چيزي جدا از آن نيست. (عذاب اخروي)
  نوع اول مجازات همان کيفرها و مقررات جزائي است که در جوامع بشري به وسيله مقننين الهي و غير الهي وضع مي­گردند. فائده اين مجازات يکي جلوگيري از تکرار جرم بوسيله خود مجرم و ديگري تشفي و تسلي خاطر ستمديده است در مواردي که از نوع جنايت و تجاوز به ديگران باشد.در چنين مجازاتهايي قطعا بايد تناسب جرم و جنايت در نظر گرفته شود.ولي بايد توجه داشت که اين گونه مجازاتها در جهان آخرت معقول نيست، زيرا نه آخرت جاي عمل است تا عقوبت کردن انسان به اين منظور باشد که دوباره مرتکب کردار زشت نشود و نه جاي تشفي و تسلي خاطر.
  نوع دوم مجازات، کيفر­هايي هستند که رابطه علي و معلولي با جرم دارند، يعني معلول جرم و نتيجه طبيعي آن هستند. اين کيفرها را «مکافات عمل» يا «اثر وضعي گناه» مي گويند. مثلا شرابخواري موجب اختلال اعصاب و تصلب شرائين و ناراحتيهاي کبدي مي­شود. يا تخلف از قوانين راهنمايي و رانندگي گاه موجب تصادفاتي مي شود که سبب زمين گير شدن انسان براي يک عمر مي شود.اين گونه مکافات ها نتيجه و لازمه خود عمل و جرم است و کيفر قانوني و قراردادي نيست تا گفته شود که بايد تناسب جرم و مجازات در آن رعايت شود.
  در نوع سوم مجازات که مخصوص مجازات اخروي است رابطه جرم و مجازات، نه قرارداري است و نه از نوع رابطه تکويني، بلکه يک رابطه قويتري است که در آن بين جرم و مجازات، رابطه «عينيت» و «اتحاد» حکمفرماست. يعني کيفر و مجازات در آخرت تجسم خود عمل است. عذاب اخروي صورت واقعي اعمال بد است که در آنجا خود را نشان داده و به صورت عذاب تمثل پيدا مي کند. قرآن کريم در اين زمينه مي فرمايد: «و بدا لهم سيئات ما عملوا» (جاثيه33) «اعمال بدشان در برابر آنان آشکار مي شود.»[17]
  ولي باز جاي اين سئوال است که چرا عملي محدود در دنيا، به صورت عذابي نامحدود تجسم مي يابد؟ در جواب اين سئوال، چنانچه قبلا گفته شد هر عمل زشت، عذاب هميشگي بدنبال ندارد، وقتي انسان يک عمل ناروا را به صورت مداوم انجام دهد و انجام اين عمل براي او عادت گردد در اين صورت اثر بد آن در نفس و جان انسان رسوخ کرده و طبيعت ثانوي او مي گردد و حقيقت جديدي را براي او شکل مي دهد و باعث مي شود فطرت انسان مستور و مدفون بماند و به حکم قاعده معروف «ذاتي الشيء لايختلف و لا يتخلف»؛ «چيزي که ذاتي و حقيقت چيزي به شما آيد، هرگز دستخش تغيير قرار نگرفته و تخلف پذير نيست.»اين حقيقت جديد آثار دائمي در پي داشته و در نتيجه مايه عقوبت و عذاب ابدي مي گردد.حکيم سبزواري به اين مطلب اشاره کرده و مي گويد:«تصير الكيفية الظلمانية جوهرية و العرضية السيئة ذاتية مثل مركب القوى فإن الفطرة الإنسانية ذاتية لا تزول و الفطرة الثانية أيضا ذاتية إذ صارت ملكة جوهرية إذ العادة طبيعة ثانوية»[18] «کيفيت ظلماني گناه، صورت جوهري مي يابد و آلودگي عرضي آن ذاتي مي گردد؛ زيرا فطرت اوليه انسان، ذاتي او است و زوال پذير نيست و فطرت ثانوي نيز، هرگاه به صورت ملکه جوهري مبدل شود، جنبه ذاتي به خود مي گيرد زيرا عادت، طبيعت ثانوي انسان به شمار مي رود.»







  [1] . مکارم شيرازي، ناصر، پيام قرآن، قم، مدسه امام علي بن ابي­طالب، چاپ چهارم، 1374، ج6، ص476

  [2] . مصطفوي، حسن، التحقيق في کلمات القرآن الکريم، ماده خلد

  [3] . محمد رشيد رضا، المنار، ج1، ص364 به نقل از پيام قرآن ج6، ص477. صاحب تقسير المنار اين نظريه را به مدعيان روشنفکري عصر خودش نسبت مي­دهد.

  [4] . قدردان قراملکي، محمدحسن، جهنم چرا؟ قم، موسسه بوستان کتاب، چاپ پنجم، 1387، ص166

  [5] . علامه طباطبايي، الميزان، قم، موسسه اسماعيليان، ج1، ص408

  [6] . علامه مجلسي، بحارالانوار، ج8، ص347

  [7] . همان، ص362

  [8] . پيام قرآن، همان، ص483-490 و سبحاني، جعفر، منشور جاويد، انتشارات موسسه سيدالشهداء، چاپ اول، 1369، ص384-385

  [9] . پيام قرآن، همان، ص491-494

  [10] . بحارالانوار، همان، ص351

  [11] . العرضي يزول و لايدوم

  [12] . جهنم چرا؟، همان، ص226-229

  [13] . الميزان، همان، ج1، ص413

  [14] . شلتوت، محمود، الاسلام عقيده و شريعه، دارالشروق، ص43و44 به نقل عبدالخالق کاظم، محمد، الخلود في جهنم، قم، مرکز جهاني علوم اسلامي، چاپ اول، 1383، ص171و172

  [15] . دانشنامه امام علي(ع)، همان، ص426و427

  [16] .شيرازي، صدرالدين، الحکمه المتعاليه في الاسفار العقليه الاربعه، ج9، ص348

  [17] . مطهري، مرتضي، مجموعه آثار، تهرا/ف انتشارات صدرا، چاپ دهم، 1380، ج1، ص225-235

  [18] . الحکمه المتعاليه في الاسفار العقليه الاربعه، همان، ج9، پاورقي ص 374

  بجز مواردی که در بالا ذکر شد سایر جهنمیان پس از پاکسازی در جهنم به بهشت میروند


title: بهشت و جهنم كجاست
text:
  بهشت و جهنم كجاست؟ 



  ●سوال:
  بهشت و جهنم كجاست ؟چطور مي توان به كسي كه تازه مي خواهد مسلمان شود پاسخ داد ؟



  ●پاسخ:
  انسانی که در جهان ماده زندگی می کند و بسیاری از داوری ها و انتظارات او هم صبغه عنصری و مادی دارد . او برای هر چیز، جا و مکان مادی تصور می کند و فرآیند همه امور را در راستای زمان و مکان طبیعی می نگرد . حال اگر از او پرسیده شود که جای مسئله 4=2+2 کجاست یا جای معادله 9 ایکس +4 کجاست، درپاسخ خواهد گفت: این مسئله ای ریاضی یا معادله ای جبری است و نمی تواند جایی داشته باشد . و امری است که جنبه متافیزیکی دارد و خارج از محدوده تاریخ و مکان است; بلکه اساسا علوم و دانش های بشری ذاتا مجرد ازماده است و زمان و مکان ندارد و از جان انسان بیرون نیست . از این رو با رفتن روح از بدن، علوم هم همراه او می شوند . بهشت و جهنم نیز از محدوده تاریخ دنیایی و زمان و مکان خارج است و قبل، بعد، کی و کجای دنیوی بر نمی دارند و چنانچه ما بخواهیم آنها را تصور کنیم، باید به تعبیرهای قرآن و احادیث معصومین (ع) رو آورده، بگوییم: بهشت نزد سدره المنتهی است .
  در احادیث فراوانی که به برخی از آنها اشاره شد، «سدر المنتهی » ، «جنه الماوی » ، «عرش » ، «کرسی » ، «معراج » و «ملکوت » همه کنار هم قرار گرفته است; یعنی همه در آسمان ها قرار گرفته است .
  بسیاری از احادیث اسلامی نیز این معنی را تایید و تاکید می کند که بهشت و دوزخ هم اکنون مخلوقند . یکی از اصحاب از امام علی بن موسی الرضا (ع) پرسید که آیا بهشت و دوزخ هم اکنون مخلوقند؟ امام (ع) فرمود: «و ان رسول الله قد دخل الجنه ورای النار لما عرج به الی السما; آری آفریده شده اند و پیامبر (ص) به هنگام معراج، وارد بهشت شد و دوزخ را نیز مشاهده کرد» .
  سؤال شد که برخی می گویند آنها مخلوق نیستند . امام (ع) فرمود: «ما اولئک منا و لا نحن منهم، من انکر خلق الجنة و النار فقد کذب النبی و کذبنا; آنها از ما نیستند و مااز آنها نیستیم; کسی که آفرینش بهشت و دوزخ را انکار کند، پیامبر را تکذیب کرده و ما را نیز تکذیب نموده است » . ()
  در بسیاری از روایات مربوط به معراج پیامبر (ص)، به مسئله بهشت و دوزخ و وجود فعلی آنها اشاره شده و اینها در حقیقت تاکیدی است بر آن چه درآیات فوق خواندیم و قرآن در سوره نجم در جریان معراج پیامبر (ص) نیز به این موضوع اشاره کرده است .
  در تفسیر علی بن ابراهیم در شرح آیه «و لقد رآه نزله اخری عند سدره المنتهی » ، چنین آمده است: «واما الرد علی من انکر خلق الجنة و النار فقوله عندها جنة الماوی، ای عند سدرة المنتهی فسدرة المنتهی فی السماء السابعة و جنة الماوی عندها; پاسخ کسانی که آفرینش بهشت و دوزخ را انکار می کنند، آیه «عندها جنة الماوی » است; یعنی در نزد سدرة المنتهی که در آسمان هفتم است، بهشت جاویدان قرار دارد» . ()
  روایات متعددی که در منابع شیعه و اهل سنت درباره تولد بانوی اسلام، فاطمه زهرا (س) آمده، نیز گواه بر این معنی است که می گوید: پیامبر اکرم (ص) در شب معراج وارد بهشت شد و از میوه درختان بهشتی تناول فرمود و از همان میوه، نطفه فاطمه زهرا (س) منعقد شد و لذا پیامبر (ص) او را می بوسید و می گفت: «از او بوی بهشت می شنوم » ()
  در تفسیر آیه «کلما دخل علیها زکریا المحراب وجد عندها رزقا ... ; () هر زمان زکریا وارد محراب مریم (س) می شد، غذای مخصوصی در آن جا می یافت » ، در بسیاری از منابع اسلامی اعم از شیعه واهل سنت آمده است که این غذا، میوه های بهشتی بود که در غیر فصل، خداوند در اختیار مریم می گذاشت .
  در حدیث دیگری از پیغمبر اکرم (ص) تعبیر لطیف تری در این زمینه دیده می شود و آن این که می فرماید: هنگامی که به معراج رفتم، وارد بهشت شدم; در آنجا فرشتگانی را دیدم که قصرهایی می سازند و گاه توقف می کنند، از علت این امر سؤال کردم، گفتند: ما منتظر مصالح هستیم! گفتم مصالح شما چیست؟ گفتند: ذکر «سبحان الله و الحمد لله و لا اله الا الله و الله اکبر» که مؤمن می گوید; هنگامی که ذکر می کند، بنا می کنیم و هنگامی که خودداری می کند، دست نگه می داریم . ()
  این بحث را با سخنی از مرحوم علامه مجلسی پایان می دهیم . او در بحارالانوار ذیل روایات مربوط به بهشت و دوزخ می گوید: «بدان ایمان به بهشت و دوزخ، آن گونه که در آیات و اخبار وارد شده، بدون تاویل کردن آن به معنای دیگر، از ضروریات دین است
  اما این که آنها هم اکنون مخلوقند یا نه، غالب علمای اسلام مگر گروه اندکی از معتزله معتقدند که هم اکنون مخلوق هستند و آیات و اخبار متواتره سخن آن گروه اندک را نفی می کند و مذهب آنها را تضعیف می نماید و ظاهر این است که احدی از علمای امامیه قائل به این مذهب نادرست نیست; مگر سخنی که به سید رضی نسبت می دهند . ()
  برای اطلاعات بیشتر به کتاب های تفسیر موضوعی قرآن و معاد درقرآن از آیت الله جوادی آملی و پیام قرآن از آیت الله مکارم شیرازی مراجعه کنید .
  پی نوشت:
  1 . مجلسی، بحار النوار، ج 8، ص 119 .
  2 . تفسیر علی بن ابراهیم، ج 2، ص 335 .
  3 . ذخایر العقبی، ص 36; مستدرک الصحیحین، ج 6، ص 156 .
  4 . آل عمران (3): 37 .
  5 . بحار النوار، ج 18، ص 375 .
  6 . همان، ج 8، ص 205 . 


title: آیا خلود در آتش جهنم با اصول عقلی سازگار است
text:
  آیا خلود در آتش جهنم با اصول عقلی سازگار است؟



  ●پاسخ:
  "خلود" یكی از مفاهیمی است كه بیش از 70 بار در قرآن كریم تكرار شده است. "خداوند پیوسته باقی نگاه داشته نعیم بهشت و عذاب دوزخ را و جاودان خواند، ناچار اهل آن هم جاودانند. جاودانی یعنی همیشگی؛ خالد آن است كه هرگز نابود نشود."(نثر طوبی، ابوالحسن شعرانی، ص225)
  بعضی از حكماء و متكلمین، و به خصوص در میان اهل سنت، خلود در جهنم را با اصول عقلی و برخی روایات ناسازگار می دانند. آنان می گویند: خلقت جهان از مبداء خیر و رو به خیر و كمال و صلاح است. آدمی كه مستعد و كوشای به سوی كمال و سرشت فطرتش بر خیر باشد در جهنم كه محیطی دور از حق و خیر است برای همیشه نمی پاید، زیرا دوری از خیر قسری است و پایدار و ابدی نیست، و ابدیت با وسعت رحمت سازگار نیست. اما بنابر آیات صریح قرآن كریم خلود در عذاب ثابت است؛ و از قضا موافق حكمت و قوانین آفرینش است، زیرا وقتی به سبب اختیار انسان، اخلاق و ملكات حیوانی و شر بر فطرت غالب بیاید، تبعات آن دیگر قسری نیست بلكه انتخابی می باشد؛ انسان به اختیار خود اعمالی انجام می دهد كه عوارض آن باعث حالت و عادت می شود، و لذا فاقد استعداد شمول رحمت واسعه الهی می گردد. قرآن خود به این مطلب اشاره دارد.
  "آری كسانی كه گناهی پیشه كنند و خطای آن، آنان را از هر سو احاطه نماید، پس این گروه یاران آتش هستند و در آن جاودانند"(بقره/28)
  در مقابل اینان نفوس درخشان باایمان و كوشا در انجام اعمال صالح قرار دارند كه یكسره رهسپار بهشت خواهند شد، و برای همیشه مخلد در نعمت های الهی.
  قرآن كریم مصادیق خلود در عذاب را كافران مطلق و مشركان، منافقان، متكبّران، نافرمانی كنندگان خدا و رسول او و كسانی كه بر خدا و رسولش سركشی می كنند، معرفی كرده است. برخی روایات نیز دشمنان اهل بیت پیامبر(ص) را شامل این آیات دانسته اند. معتزله نیز اهل كبایر را مخلّد می دانند.
  از طرف دیگر خلود در بهشت و نعمت های جاودان نیز در قرآن به مؤمنین و كسانی كه عمل صالح انجام می دهند، اطاعت كنندگان از خدا و رسولش، و همچنین به متّقین و پرهیزكاران وعده داده شده است.
  آیات خلود در عذاب 36 بار و خلود در نعمت نیز 36 بار تكرار شده است؛ كه برای اطلاع بیشتر می توانید به كتب تفسیر، ذیل همین آیات مراجعه نمایید.


title: بررسی عقلانیت خلود در آتش جهنم
text:
  بررسی عقلانیت خلود در آتش جهنم 


  ●پاسخ:
  پاسخ به این سؤال مستلزم توجه به چند نکته است:

  ●اولاً: تناسب میان جرم و جریمه هر چند یک امر عقلی و عقلایی است اما باید توجه داشت که در اندازه گیری اهمیت جرم نمی توان تنها به کمیت و تعداد آن و مقدار زمانی که در انجام آن به کار رفته نگاه کرد بلکه باید به ماهیت و کیفیت جرم نیز توجه داشت. گاه یک جرم که در یک دقیقه و یا کمتر از آن انجام می گیرد از صدها و هزارها جرم دیگر که روزها و هفته ها در انجام آن صرف شده است، اهمیت بیشتری دارد. آیا می توان جرم کسی که در یک دقیقه با بمبی هزاران نفر را قتل عام می کند نسبت به جرم کسی که در چندین فقره دزدی که ماهها طول کشیده و چند کالای نه چندان مهم را از افراد مختلف به سرقت برده کمتر و یا حتی برابر دانست؟ آیا در این گونه موارد در مقام مجازات به تعداد و کمیت گناه و جرم نگاه می کنند؟

  در مجازات اخروی یقینا تناسب میان جرم و جریمه منظور می شود اما این که چه جرمی از اهمیت بیشتری برخوردار است و چه جریمه ای متناسب با جرمی که شخص مرتکب شده است می باشد از حد درک و معرفت ما خارج است و خداوند بر اساس علم و احاطه کامل خود عمل خواهد کرد.

  ●ثانیاً: مجازات اخروی از نوع مجازات تکوینی و حقیقی و از نوع تجسم صورتهای غیبی و ملکوتی و اعمال و اخلاق و نیتهای ماست و ربطی به مجازاتهای قراردادی و اعتباری دنیوی ندارد. در مجازاتهای قراردادی جای این است که مجازاتی که برای شخص مجرم مقرّر می شود مورد سؤال و یا اعتراض قرار گیرد اما در مجازاتهای تکوینی جایی برای این گونه اعتراضها نیست. در این گونه موارد گاهی یک لحظه بی احتیاطی، عواقب سنگین و غیرقابل جبرانی دارد؛ مثلاً یک لحظه خواب رفتن در موقع رانندگی ممکن است باعث افتادن شخص به اعماق دره و نابودی و هلاکت دائمی شود و یا یک غفلت و بی توجهی باعث افتادن از ارتفاع بالا و یا خوردن سم کشنده به جای آب گردد که نابودی و یا معلولیت دائمی را به همراه دارد.

  شهید مطهری در این رابطه می گوید:

  «پاسخ اشکال «تناسب کیفر و گناه» به این صورت خلاصه می شود که رعایت تناسب بحثی است که در مورد کیفرهای اجتماعی و قراردادی قابل طرح است. البته در اینگونه کیفرها، قانونگذار باید متناسب بودن کیفر را با جرم در نظر بگیرد. اما در کیفرهایی که رابطه تکوینی با عمل دارد؛ یعنی معلول واقعی و اثر حقیقی کردار است یا کیفری که با گناه رابطه عینیت و وحدت دارد؛ یعنی در حقیقت خود عمل است، دیگر مجالی از برای بحث تناسب داشتن و نداشتن نیست. کسی که می گوید چگونه ممکن است خدایی باشد و ما را در برابر جرمهای بسیار کوچک مجازاتهای بسیار بزرگ بکند این معنا را درک نکرده است که رابطه آخرت با دنیا از قبیل روابط قراردادی اجتماعی نیست...»(1)

  از آنجائیکه مثالها مطالب عقلی را به ذهن نزدیک کرده، و برای گرفتن نتیجه نهائی و استدلالی آماده می کند شاید این مثال تا حدودی عقلانی بودن خلود را برای ما روشن سازد: فرض کنید چند گرم بذر خار مغیلان را بر سر راه خود می پاشیم و پس از چند ماه یا چند سال، خود را با یک صحرای وسیع خار می بینیم که دائما مزاحم ماست و ما را آزار می دهد...و یا اینکه چند گرم بذل گل آگاهانه می پاشیم و چیزی نمی گذرد که آنها تکثیر مثل می کنند، و خود را با صحرائی از زیباترین و معطرترین گلها رو به رو می بینیم که همواره مشام از جان ما را معطر، و دیده و دل ما را نوازش می دهد.(2)

  در ارتباط با مسأله خلود در جهنم باید گفت که مسأله از همین قبیل است. زیرا خلود در آتش، کیفر همه کسانی نیست که در دنیا مرتکب گناه شده اند. شاید بتوان گفت اکثریت اهل نار مشمول کیفر خلود نیستند. اصحاب آتش به حسب مقدار و مرتبه گناه و جرمی که مرتکب شده اند در صورتی که مشمول مغفرت واقع نشوند و صلاحیت شفاعت را از همان آغاز نداشته باشند پس از مدتی هر چند بسیار طولانی از آتش خارج خواهند شد. خلود در آتش شامل حال عده ای از گنهکاران و کیفر برخی از گناهان است.

  اینکه خلود در آتش، جزای چه کسانی است بحث مفصلی است اما اجمالاً می توان گفت:

  طبق نظر امامیه خلود در آتش از ویژگیهای کافران است و گنهکاران مسلمان پس از مدتی از آتش خارج می‌شوند قرآن نیز بر این مطلب گواهی می‌دهد آنجا که می‌فرماید: «إِنَّ اللَّهَ لا یَغْفِرُ أَن یُشرَک بِهِ وَ یَغْفِرُ مَا دُونَ ذَلِک لِمَن یَشاءُ وَ مَن یُشرِک بِاللَّهِ فَقَدِ افْترَی إِثْماً عَظِیما؛(3) خداوند (هرگز) شرک را نمی‏بخشد! و پایین‏تر از آن را برای هر کس (بخواهد و شایسته بداند) می‏بخشد. و آن کسی که برای خدا، شریکی قرار دهد، گناه بزرگی مرتکب شده است.»


  پاورقی____________________

  1.مرتضی مطهری، مجموعه آثار، پیشین، ص 237.
  2.بنقل از مقالۀ خلود، دانشنامۀ معاد حوزه نت.
  3.سوره نساء، آیه 48.


title: کدامیک به بهشت وارد میشوند
text:
  کدامیک به بهشت وارد میشوند؟ روح، بدن یا هردو؟


  ●پاسخ:
  درباره روح این بحث مطرح است که روح انسان، مستقل است؛ یعنی بعد از مرگ جسم و متلاشى شدن آن، می‌تواند به بقاى خود ادامه دهد؟ یا علاوه بر استقلال داراى حالت تجرّد از ماده نیز می‌باشد؛ یعنى خواصّ عمومى ماده را که عبارت است از زمان و مکان و اجزا ندارد.
  گروهى از فلاسفه اصرار دارند "روح داراى تجرد است و هیچ گونه کیفیات مادی براى آن معنا ندارد".
  برخى دیگر، روح را نوعى مادة لطیف می‌دانند و به تعبیر دیگر آنرا "نیمه مجرّد" مى دانند، مثلاً ما یقین داریم نور، خواه به صورت امواج دراترباشد یا به صورت ذرّات (فنون)، نوعى جسم است، ولى مسلّماً حساب آن از اجسام معمولى جدا است و قوانینى که بر اجسام معمولى حاکم است، بر آن حاکم نیست. به همین دلیل از اجسام شفّاف عبور می‌کند و خلاء و ملاء براى آن یکسان است.
  خواه بگوییم روح مجرّد صرف است و هیچ گونه کیفیات مادى ندارد یا بگوییم: روح نوعى مادة لطیف است، در مباحث مربوط به معاد تأثیر چندانى ندارد. آن چه مهم است، استقلال روح و بقاى آن بعد از متلاشى شدن جسم است که می‌تواند بعد از فناى جسم، باقى و فعّال باشد.[1]
  دربارة این که پس از مرگ، آیا معاد و حیات، جسمانى خواهد بود یا روحانی؟ چند نظریه وجود دارد:



  ●از بین این سه نظریه، نظریة دو و سه بیش تر مورد توجه دانشمندان است. نظریة اوّل که فقط معاد، روحانى صرف باشد و اصلاً جسم زنده نشود، با صدها آیه منافات دارد.
  نظریة شمارة دو با ظاهر آیات سازش دارد. از آیات فراوان در مورد حشر و نشر و بهشت و دوزخ استفاده می‌شودکه در جهان آخرت روح انسان وارد جسم مادى که در دنیا داشت مى شود، یعنى همان جسم دنیوى زنده می‌شود .
  در این جا اشکال شما وارد می‌شودکه اجزاى انسان‌هاى قبلى که جزء انسان‌هاى دیگر شده باشد، چگونه با این نظریه قابل جمع است؟
  این شبهه معروف به شبهة آکل و مأکول است و از قدیم مطرح بوده است. از این شبهه جواب هایى داده‌اند:



  ●از آیات در زمینة معاد جسمانى استفاده می‌شود آخرین بدن انسان به فرمان خدا زنده می‌شود و آمادة حساب و جزا می‌شود . از طرفى یک بدن ممکن نیست به تمام معنا متّحد با بدن دیگرى شود و تمام بدن اوّل، تمام بدن دوم گردد، بلکه بدن اوّل تنها می‌تواند جزئى از بدن دوم را تشکیل دهد، زیرا بدن دوم باید قبلاً وجود داشته باشد تا همه یا قسمتى از بدن اوّل را از طریق تجزیه، جزء خود سازد.[2]
  امّا نظریة سوم این بود که روح به بدم مثالى (نیمه جسم، یا جسم لطیف) بر می‌گردد و روح انسانى به بدنى که با قوانین آن دنیا سازش داشته باشد بر می‌گردد، چون این بدن عنصرى با خصوصیاتى که در دنیا دارد، قابلیت براى همیشه زیستن ندارد و متغیر و زوال پذیر است.
  بنابراین بدن انسان در آن دنیا در قالبى ریخته می‌شودکه هر کس آن را ببیند، این همان شخص است که در دنیا بود. این امام حسین است یا این عمر سعد است یا این یزید می‌باشد و این معاویه.
  در این صورت بحث آکل و مأکول و آن شبهات وارد نمى شود، همان‌طور که حورالعین بهشتى و میوه‌هاى آن، مسلّماً مانند زن ها و میوه‌هاى دنیا نخواهد بود.
  بنابراین وقتى انسان از آن دنیا سر بر مى آورد، با قوانین حاکم بر آن دنیا زنده می‌شودو داراى جسمى که قابلیت انطباق با قوانین آن دنیا را داشته باشد، خواهد داشت.
  آیاتى از قبیل "ما قادریم حتى سر انگشتان شما را دوباره جمع‌آورى کنیم"در مقابلة استبعادى است که منکران معاد داشتند. آنان می‌گفتند اصلاً نمی‌شود انسان دوباره زنده شود. قرآن می‌فرماید"نمی‌شود و هیچ استبعادى ندارد، همان‌طور که خداوند زمین مرده را زنده می‌کند؛ درختان را سبز می‌کند؛ شما را از هیچ (عدم) به‌وجود آورد".
  این ها همه براى رفع استبعاد منکران معاد است. بنابراین عقیده داریم معاد روحانى و جسمانى است و مراد از جسمانى بودن، جسمانى است که منطبق با قوانین آن جهان باشد، یعنى قابلیت جاودانگى داشته باشد؛ پوسیده و خراب نشود؛ ضعیف و زشت و پیر نشود.
  البته کیفیت جسمانى بودن را نمی‌فهمیم. این که بعضى گفته‌اند جسمى شبیه به اتر یا نور یا جسم لطیفى که از نظر زمان و مکان فعّال است و حتّى قادر به عبور از موانع می‌باشد یا شبیه امواج است،1[3] صحیح به‌نظر نمی‌رسد.
  بنابراین نظریه هیچ کدام از اشکالات، بر معاد جسمانى و روحانى وارد نمی‌شود. نه معاد تنها روحانى است و نه فقط جسمانی، و نه روحانى و نیمه جسمانى است، بلکه جسمانى است که قابل انطباق با قوانین آن عالم باشد، و منافاتى با آیات ندارد؛ آیاتى مانند:"حور مقصورات فى الخیام... متّکئین على رفرف خُضر و عبقرى حسان؛ زن ها و مردهاى آن جا هیچ‌یک از زشتی‌ها و بدى هاى اخلاقى و جسمانى را که در این جا داشته‌اند، نخواهند داشت و کیفیت مکان و تخت و قصر و خیمه و فرش و یا آن چه در دنیا است، متفاوت است".
  براى آگاهى بیش تر به "معاد در نگاه عقل و دین" مراجعه کنید. 1ـ تنها روحانى خواهد بود. 2ـ هم جسمانى و هم روحانى خواهد بود؛ یعنى هم جسم زنده خواهد شد و هم روح. 3ـ معاد جنبة روحانى و نیمه جسمانى دارد؛ یعنى روح و جسم هر دو باز می‌گردند، امّا نه این جسم مادى عنصری، بلکه جسم لطیفى که عصارة جسم است، زنده می‌شود . 1ـ اجزاى اصلى انسان بر مى گردد، زیرا اجزاى اصلى بعد از مرگ همواره باقى می‌ماند و اگر خاک شود، جزء بدن موجود دیگرى نمی‌گردد و در قیامت همین اجزا پرورش می‌یابد و بدن اصلى را می‌سازد و روح به آن ملحق می‌شود. 2ـ بعضى گفته‌اند لزومى ندارد که اجزاى سابق برگردد، زیرا شخصیت انسان به روح او است و روح به هر جسمى تعلق گیرد، انسان اوّل خواهد بود. از این رو دگرگونى های جسم در طول عمر انسان و عوض شدن اجزا و جانشین شدن اجزاى دیگر، هرگز به وحدت شخصیت انسان زیانى نمی‌رساند. 3ـ بهترین جوابى که داده اند، این است که آخرین اجزاى بدن هر انسانى که پس از مرگ مبدّل به خاک مى شود، داراى مجموعة صفاتى است که در طول عمر کسب کرده و تاریخ گویایى از سرگذشت جسم انسان در تمام عمر است.
  -----------------------------------------
  پاورقی:
  [1] ناصر مکارم، پیام قرآن، ج 5، ص 304، با تلخیص.
  [2] همان، ص 355.
  [3] ناصر مکارم، معاد و جهان پس از مرگ، ص 311.


title: راستي بهشت آدمها کجاست
text:
  راستي بهشت آدمها کجاست؟ 



  ●پاسخ:
  اين سوال را اگر از ما بپرسيد خواهيم گفت: بهشت در چند قدمي شماست.

  مگر نه اينکه در بهشت دروغ روا نيست؛ مگر نه اينکه در بهشت تعدّي و جور نيست؛ مگرنه اينکه در بهشت حرف اول و آخر را عشق به خدا مي زند و بس؛ و مگر نه اينکه...

  در همين دنيا عده اي هستند که حتي براي يک بار هم حاضر نيستند ولو به شوخي و گزاف، لب به دروغ باز کنند، يا اينکه سر سوزني به کسي ستم ورزند؛ عده اي که جز براي رضايت خدا قدم بر نمي دارند و جز براي خدا سخن نمي گويند.

  مي نشينند براي رضايت خدا؛ برمي خيزند براي رضايت خدا؛ دوست مي دارند براي رضايت خدا؛ دشمن مي دارند براي رضايت خدا ...

  مگر بهشت معهود چيزي جز رضايت محبوب و لذتي جز انس و تقرب با معشوق است.

  پس چرا ما آدمها نقد را رها کرديم و دل در گرو نسيه داديم.

  آري در اينجا هم مي توان بهشتي ساخت دنيايي و دنيايي ساخت بهشتي.

  مي توان در دار دنيا به ديدار دلدار اميد داشت و دنيا را روزنه اي به سوي بهشت انگاشت.

  پس در دنيا باشيد ولي با دنيا نباشيد؛ در دنيا زندگي کنيد و لي از دنيا بگذريد تا به بهشت درآييد.


title: پیرایشگاه امام رضا در بهشت
text:
  پیرایشگاه امام رضا در بهشت 


  بهشتیان در ابتدای ورود به بهشت از هر یک از 14 معصوم هدیه ای ویژه دریافت میکنند.
  هدیه امام رضا به بهشتیان گذشتن از آرایشگاه است

  در این آرایشگاه به هر بهشتی 4 چیز هدیه داده میشود.

  1- علم پیامبر خاتم ( که به روایتی در دنیا اگر علم همه مخلوقات از انس و جن را روی هم بگذارند "یک در مقابل بی نهایت" از علم پیامبر هم نمیشود)

  2- زیبایی یوسف (که قابل وصف نیست)

  3- صفای حضرت عیسی ( هر کسی که از کنار حضرت عیسی گذر میکردند مجذوب حال و رفتار ایشان میشدند)

  4- هیبت حضرت موسی 


title: اعتقاد به بهشت و جهنم
text:
  اعتقاد به بهشت و جهنم



  باید اعتقاد داشت که کفار و نواصب در عذاب جهنم مخلدند و هرگز عذاب از آنها برطرف نمی شود. و دیگر فرقه های باطل که مخالف شیعه اثنی عشری هستند - اگر در مذهب خود متعصب و راسخ بوده و عقلشان کامل باشد و حجت بر آنها تمام شده باشد - آنها نیز در جهنم مخلد خواهند بود. ولی اگر عقل ایشان ضعیف باشد مانند زنان و جمعی که ضعیف العقل اند و نمی توانند حق را از باطل تشخیص بدهند - یا در مذهب باطل خود راسخ نباشند و محبت اهل بیت (ع ) در دل آنها باشد - تکلیف آنها به امر خدا بستگی دارد که ممکن است حق تعالی با فضل خود این عده را از جهنم نجات دهد .
  اما صاحبان گناهان کبیره و فساقی که شیعه اثنی عشری هستند - در جهنم مستحق رحمت و شفاعت می باشند که ممکن است حق تعالی با فضل کامل خود ایشان را بیامرزد و به جهنم نبرد - که البته اگر هم به جهنم بروند مخلد نخواهند بود و نجات می یابند و داخل بهشت می شوند.
  شخصی به نام عمروبن یزید می گوید : به حضرت صادق (ع ) عرض کردم از شما شنیدم که فرمودید : تمام شیعیان ما با هر گناهی که داشته باشند در بهشتند ؟!
  حضرت فرمودند : به خدا قسم راست گفتم . تمامی آنها در بهشتند.
  گفتم :فدایت شوم -بدرستی که گناهان زیاد و بزرگ است .
  حضرت فرمودند : اما در قیامت ! پس تمام شما به شفاعت پیغمبر یا وصی او در بهشت خواهید بود . لکن به خدا قسم در برزخ برای شما می ترسم .

  گفتم : برزخ چیست ؟
  حضرت فرمود : برزخ - قبر است از هنگام مرگ تا روز قیامت .( اصول کافی )
  کسی که منکر اصلی ضروری از ضروریات دین باشد - مثل وجوب نماز و روزه و حج و زکات و بهشت و دوزخ و معاد جسمانی و دیگر اموری که ضروری دین است ( که انکار آنها لزوم انکار مذهب تشیع می باشد ) - چنین شخصی کافر و مرتد است و در آتش جهنم مخلد می باشد. هرچند بر حسب ظاهر اظهار اسلام کند .
  اعتقاد به معاد جسمانی از ضروریات دین اسلام است و منکر آن کافر و مخلد در جهنم می باشد. و حشر جسمانی آن است که حق تعالی اجزای بدنهای مکلفین را بعذ از مردن - در قیامت جمع می کند و ارواح ایشان بعد از جدایی از بدنها -باقی می ماند و در قیامت ایشان را به جزای عقاید و اعمال نیک و بدشان می رساند و اکثر آیات کریمه قرآن - صریح این معانی صریح هستند و قابل تاویل نیستند . و آنچه در آیات و اخبار متواتره از احوال قیامت - مثل حساب و میزان و صراط و حوض وکوثر و شفاعت و دادن نامه های اعمال به دست راست و چپ و برطرف شدن نورکواکب و ریختن آنها از آسمان و شق شدن و پیچیدن آسمانها - به همه اینها باید اعتقاد داشته باشیم .و همچنین اعتقاد به بهشت و دوزخ جسمانی واجب است و از ضروریات دین اسلام است و انکار آنها یا تاویل کردن به بهشت و دوزخ روحانی کفر است و کسی از فرق مسلمانان انکار این امور نکرده است مگر عده قلیلی از ملاحده فلاسفه و حکماء که ایشان حشر جسمانی را انکار کرده اند ...البته- بعضی از مومنین را با لذتهای جسمانی - لذتهای روحانی نیز می باشد که از آن اعظم و بزرگتر است - و بعضی از کافران را با عقابهای جسمانی عقوبات روحانی نیز می باشد که از آنها شدیدتر هستند ! (رساله بهشت و دوزخ )

  بر گرفته از کتاب جهنم و عذابهای جهنمی -تهیه و تنظیم : سید محمد جواد حسینی -ناشر انتشارات مکتب اهل بیت (علیهم السلام )


title: مقدمه
text:
  منازل الآخرة 
  (حكايات و روايات مرگ و عالم پس از مرگ )

  نام مؤلف :
   خاتم المحدثين حاج شيخ عباس قمى (ره )


  خواندن كتابهايي كه تذكرات اخلاقي دارند لازم است مانند كتاب منازل الآخره مرحوم شيخ عباس قمي ، شنيده ام كه آيت الله العظمي خوانساري كه مرجع تقليد بودند هر چند يك بار اين كتاب را (منازل الآخره) مطالعه مي كردند.
  نقل از حجةالاسلام والمسلمين آقاي قرائتي


title: مقدمه مؤلّف
text:
  مقدمه مؤلّف


  الحمد لله رب العالمين و الصلاة والسلام على محمد و آله الطاهرين .
  و بعد چنين گويد اين فقير بى بضاعت و متمسك به احاديث اهل بيت رسالت عليهم السلام عباس بن محمد رضا القمى - ختم الله له بالحسنى و السعادة - كه عقل و نقل حكم مى كند شخصى كه عزم سفرى نمود بايست زاد و توشه اى براى سفر خود مهيا كند به قدرى كه در آن سفر بكار است ، آن وقت سفر كند پس بنابراين سفر آخرت كه ما را در پيش است و به هيچ وجه چاره و گزيرى از آن نيست به زاد و توشه سزاوارتر است ؛ چنانكه روايت شده وقتى حضرت ابوذر غفارى رضى الله عنه به مكه معظمه مشرف شده نزد در كعبه ايستاد و به مردمى كه براى حج از اطراف عالم آمده بودند و در مسجد الحرام جمع گشته بودند فرمود:
  ايها الناس منم جندب بن سكن غفارى ، منم خير خواه شما و مهربان بر شما، به سوى من آييد و به مردمى كه دور او جمع شدند فرمود: اى مردم هر گاه يكى از شما اراده كند به سفرى برود هر آينه از زاد و توشه براى خود به حدى كه در آن سفر لازم دارد بردارد و چاره اى از آن ندارد، پس هر گاه چنين است ، سفر آخرت سزاوارتر است به زاد و توشه براى آن ، پس مردى برخاست و گفت : پس ما را راهنمايى كن اى ابوذر. فرمود: حج حجة لعظائم الاءمور، و صم يوما لزجرة النشور و صل ركعتين فى سواد الليل لوحشة القبور. الخبر(1)
  و حضرت امام حسن مجتبى (ع) در موقع ارتحال خود به جنادة بن ابى اميه فرمود: استعد لسفرك و حصل زادك قبل حلول اءجلك يعنى : مهياى سفر آخرت شو و توشه آن سفر را پيش از رسيدن اجل تحصيل نما بلكه چون سفرت آخرت سفرى است بعيد و هولناك و منزلهاى سخت و عقبات شديده و جاهاى دشوار دارد محتاج است به زاد و توشه بسيارى كه بايد آنى از آن غفلت ننمود و شب و روز در فكر آن بود. چنانكه روايت شده كه حضرت اميرالمؤ منين (ع) در هر شب هنگامى كه مردم به خوابگاه خود مى رفتند صداى نازنينش به حدى بلند مى شد كه صداى آن حضرت را تمام اهل مسجد و كسانى كه همسايه مسجد بودند مى شنيدند و مى فرمود: تجهزوا رحمكم الله فقد نودى فيكم بالرحيل ؛ يعنى آماده شويد و اسباب سفر خود را مهيا كنيد، خدا شما را رحمت كند، همانا منادى مرگ نداى ((الرحيل )) در ميان شما بلند كرده پس توقف خود را در دنيا و بيرون از دنيا در حالى كه با خود زاد و توشه اى از اعمال صالحه داريد كم كنيد به درستى كه در جلو شما گردنه هاى ناهموارى است يعنى جاهاى بسيار دشوار و منزلهاى هولناك است كه بايد از آنها عبور كنيد و چاره اى هم نداريد.
  اينك ما به بعضى از آن عقبه هاى سخت و منزلهاى هولناك اشاره مى كنيم و بعضى از چيزها كه براى سختى ، و هول آن محل سودمند است بطور اختصار در ضمن چند فصل ذكر مى كنيم ؛ و اگر حق تعالى مرا توفيق داد و مهلتى در اجل حاصل شد شايد انشاء الله كتابى مفصل در اين باب تصنيف كنم و اگر چه در اين زمان اشخاصى را نمى بينم كه از روى جد و حقيقت طالب اين نحو مطالب باشند و به همين ملاحظه اين مختصر را نيز با حال افسردگى و كم رغبتى نوشتم و از حق تعالى تاءييد و توفيق خود را مسئلت مى نمايم ؛ انه قريب مجيب .


title: مرگ
text:
  مرگ


  ●اول منزل اين سفر، مرگ است

  اين منزل پيچ و خمهاى دشوار دارد، اينك ما به دو نمونه از آن اشاره مى كنيم :

  مرحله اول مرگ ، شدت جان كندن است ؛ و جاءت سكرة الموت بالحق ذلك ما كنت منه تحيد(2) اين مرحله اى است بسيار دشوار كه شدائد و سختيها از هر طرف به محتضر رو مى كند؛ از طرفى شدت مرض ‍ و درد و بسته شدن زبان و رفتن قوا از اندام ، از طرف ديگر گريستن اهل و عيال و وداع آنها با او و غم يتيمى و بى كس شدن بچه هاى خود، از طرف ديگر غم جدا شدن از مال و منزل و املاك و اندوخته ها و چيزهاى نفيس ‍ خود كه عمر عزيز خود را صرف به دست آوردن آنها كرده و چه بسا كه بسيارى از آنها مال مردم بود كه با ظلم و غصب ، آنها را مالك شده و چقدر حقوق بر اموال او تعلق گرفته و نداده ، حال ملتفت خرابيهاى كار خود شده كه كار گذشته و راه اصلاح آنها بسته شده ؛ فكان كما قال اءمير المومنين (ع) يتذكر اءموالا جمعها اغمض فى مطالبها و اخذها من مصر حاتها و مشتبهاتها قد لزمته تبعات جمعها و اءشرف على فراقها تبقى لمن وراءه ينعمون بها فيكون المهناء لغيره و العب ء على ظهر(3) و از طرفى ترس ورود به جائى كه غير از اين دنيا است و چشمش چيزهايى را مى بيند كه پيش از اين نمى ديد فكشفنا عنك غطائك فبصرك اليوم حديد(4) حضرت رسول و اهل بيت او و ملائكه رحمت و ملائكه غضب را حاضر مى بيند تا درباره او چه حكم شود و چه سفارشى نمايند، و از طرف ديگر، شيطان و يارانش براى آنكه او را به شك اندازند جمع شده اند و مى خواهند كارى كنند كه بى ايمان از دنيا برود، و از طرفى وحشت از آمدن ملك الموت دارد كه آيا به چه هيئت خواهد بود، و به چه نحو جان او را خواهد گرفت الى غير ذلك . قال أميرالمؤ منين (ع): فاجتمعت عليه سكرات الموت فغير موصوف ما نزل به .
  شيخ كلينى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه حضرت اميرالمؤ منين (ع) را درد چشمى عارض شد حضرت رسول صلى الله عليه و آله به عيادت آن حضرت تشريف برد او را ديد كه صيحه و فرياد مى كشد، فرمود كه آيا اين صيحه جزع و بيتابى است يا از شدت درد است ؟ اميرالمؤ منين (ع) عرض ‍ كرد يا رسول الله من هنوز دردى نكشيده ام كه سخت تر از اين درد باشد. فرمود يا على چون ملك الموت براى گرفتن روح كافر نازل شود سيخى از آتش را با خود بياورد و با آن سيخ روح او را بيرون كشد پس صيحه كشد! حضرت اميرالمؤ منين چون اين را شنيد برخاست و نشست و گفت : يا رسول الله دوباره حديث را بر من بخوان سپس گفت آيا از امت شما كسى به اين نحو قبض روح مى شود؟ فرمود بلى حاكمى كه جور كند و كسى كه مال يتيم را به ظلم و ستم بخورد و كسى كه شهادت دروغ دهد.


title: چيزهائى كه سبب آسانى سكرات موت است از جمله
text:
  ●چيزهائى كه سبب آسانى سكرات موت است از جمله :


  شيخ صدوق از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه فرمود هر كه بخواهد كه حق تعالى بر او سكرات مرگ را آسان كند بايد صله ارحام و خويشان خود كند، و به پدر و مادر خود نيكى و احسان نمايد، پس هر گاه چنين كند خداوند دشواريهاى مرگ را، بر او آسان كند و در حيات خود فقر به او نرسد.
  و روايت شده كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله نزد جوانى بهنگام وفات او حاضر شد پس به او فرمود: بگو: لا اله الا الله ، آنگاه زبان آن جوان بسته شد و نتوانست بگويد، و هر چه حضرت تكرار كرد باز نتوانست بگويد؛ پس حضرت به آن زنى كه كنار جوان بود گفت : آيا اين جوان مادر دارد؟ عرض كرد: بلى من مادر او مى باشم فرمود: آيا تو بر او خشمناكى ؟ گفت : بلى و الان شش سال است كه با او سخن نگفته ام حضرت فرمود كه از او راضى شو. آن زن گفت رضى الله عنه برضاك يا رسول الله (5) و چون اين كلمه را كه مُشعِر بر رضايت او بود از پسرش گفت ، زبان آن جوان باز شد. حضرت به او فرمود بگو: لا اله الا الله گفت : لا اله الا الله حضرت فرمود چه مى بينى ؟ عرض كرد: مرد سياه قبيح المنظر با جامه هاى چركين و بدبو كه نزد من آمده و گلو و راه نفس مرا گرفته . حضرت فرمود: بگو: يا من يقبل اليسير و يعفو عن الكثير اقبل منى اليسير واعف عنى الكثير انك انت الغفور الرحيم (6) آن جوان اين كلمات را گفت آن وقت حضرت به او فرمود: نگاه كن چه مى بينى ؟ گفت : مردى سفيد رنگ ، نيكو صورت ، خوشبو با جامه هاى خوب را مى بينم كه به نزدم آمده و آن سياه پشت كرده و مى خواهد برود؛ حضرت فرمود: اين كلمات را تكرار كن ، تكرار كرد، حضرت فرمود: چه مى بينى ؟ عرض كرد: ديگر آن سياه را نمى بينم و آن شخص نورانى نزد من است ، پس در آن حال آن جوان وفات كرد.

  مؤ لف مى گويد: خوب در اين حديث تاءمل كن ببين اثر عاق پدر و مادر چه اندازه است كه اين جوان با آنكه از صحابه است و شخصى مانند پيغمبر به عيادت او آمده و به بالين او نشسته و خود آن جناب كلمه شهادت به او تلقين فرموده ولى نتوانست آن كلمه را تلفظ كند مگر وقتى كه مادرش از او راضى شد آن وقت زبانش باز شد و كلمه شهادت گفت .

  و ديگر از حضرت صادق (ع) مروى است كه هر كس جامه زمستانى يا تابستانى را بر برادر خود بپوشاند، خداوند او را از جامه هاى بهشتى مى پوشاند و سكرات مرگ را بر او آسان مى كند و قبرش را گشاد مى سازد.

  و از حضرت رسول صلى الله عليه و آله منقول است كه هر كه برادر خود را حلوائى بخوراند حق تعالى تلخى مرگ را از او برطرف مى كند.

  و از چيزهائى كه براى محتضر سودمند است خواندن سوره يس ، و الصافات و كلمات فرج (7) است .

  و شيخ صدوق از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه هر كه يك روز از آخر ماه رجب روزه بگيرد، حق تعالى او را ايمن گرداند از شدت سكرات مرگ و از ترس بعد از مرگ و از عذاب قبر ايمن گرداند و بدان كه از براى روزه گرفتن بيست و چهار روز از رجب ثواب زيادى رسيده ؛ از جمله آنكه ، ملك الموت به صورت جوانى با لباس خوب با قدحى از شراب بهشت ، وقت قبض روح او حاضر مى شود، و آن شراب را به او بدهد تا سكرات مرگ بر او آسان شود.

  و از حضرت رسول صلى الله عليه و آله مرويست كه هر كس در شب هفتم رجب چهار ركعت نماز بخواند در هر ركعت حمد را يك مرتبه و توحيد را سه مرتبه و سوره فلق و ناس را و بعد از فراغ ده مرتبه صلوات بفرستد و ده مرتبه تسبيحات اربعه بخواند حق تعالى او را در سايه عرش جاى مى دهد و به او ثواب روزه دار ماه رمضان عطا مى كند و برايش ملائكه استغفار مى كند تا از اين نماز فارغ شود و جان دادن و فشار قبر را بر او آسان گرداند و از دنيا بيرون نرود مگر اينكه جاى خود را در بهشت ببيند و حق تعالى او را از فزع اكبر ايمن گرداند.

  و شيخ كفعمى از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت كرده است كس ‍ هر كه هر روزه ده مرتبه اين دعا را بخواند حق تعالى چهار هزار گناه كبيره او را بيامرزد و او را از سكرات مرگ و فشار قبر و هول قيامت نجات دهد و از شر شيطان و لشكرهاى او محفوظش بدارد و دينش ادا شود، و غم و همش ‍ زايل گردد اين دعا اين است :

  اعددت لكل هول لا اله الا الله ، و لكل هم و غم ما شاء الله ، و لكل نعمة الحمد لله ، و لكل رخاء الشكر لله ، و لكل اعجوبة سبحان الله ، و لكل ذنب استغفر الله ، و لكل مصيبة انا لله و انا اليه راجعون ، و لكل ضيق حسبى الله و لكل قضاء و قدر توكلت على الله ، و لكل عدو اعتصمت بالله ، و لكل طاعة و معصية لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم .

  و بدان نيز كه از براى اين ذكر شريف ، هفتاد مرتبه فضل عظيم است از جمله آنكه وقت مردن او را مژده و بشارت دهند و آن ذكر اين است : يا اسمع السامعين و يا ابصر الناظرين و يا اسرع الحاسبين و يا احكم الحاكمين .

  شيخ كلينى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه فرمود: از قرائت اذا زلزلت الاءرض زلزالها ملول نشويد زيرا كه هر كه اين سوره را در نوافل خود بخواند حق تعالى زلزله بر او وارد نسازد و او را به زلزله و صاعقه و به آفتى از آفات دنيا نميراند، و در وقت مردن او ملكى كريم از نزد حق تعالى بر او نازل شود و بالاى سر او بنشيند و بگويد: اى ملك الموت ، نسبت به ولى خدا مدارا كن زيرا كه او مرا بسيار ياد مى كرد.


title: عديله عند الموت
text:
  ●عقبه دوم عديله عند الموت است


  يعنى عدول كردن از حق به باطل در وقت مردن و آن چنانست كه شيطان نزد محتضر حاضر شود و او را وسوسه كند و به شك اندازد تا او را از ايمان بيرون برد و از اين جهت است كه در دعاها استعاذه از آن شده و جناب فخر المحققين ، رحمة الله فرموده كه هر كس بخواهد از آن سالم بماند استحضار كند ادله ايمان و اصول خمسه را با ادله قطعيه و صفاى خاطر و بسپرد آنرا به حق تعالى كه در وقت حضور موت به او رد فرمايد به اين طريق و بعد از ذكر عقايد حقه بگويد:
  اللهم يا ارحم الراحمين انى قد اءودعتك يقينى هذا و ثبات دينى و اءنت خير مستودع و قد اءمرتنا بحفظ الودايع فرده على وقت حضور موتى . پس بر حسب فرمايش آن بزرگوار خواندن دعاى عديله معروف و استحضار معنى آن در خاطر براى سلامت جستن از خطر عديله عندالموت نافع است .

  و شيخ طوسى رحمة الله از محمد بن سليمان ديلمى روايت كرده است كه به خدمت حضرت صادق صلى الله عليه و آله عرض كردم كه شيعيان تو مى گويند: كه ايمان بر دو قسم است : يكى مستقر و ثابت و ديگر آنكه به امانت سپرده شده است و زايل مى گردد، پس مرا دعائى بياموز كه هر گاه آنرا بخوانم ايمانم كامل گردد و زايل نشود. فرمود كه بعد از هر نماز بگو: رضيت بالله ربا و بمحمد صلى الله عليه و آله نبيا و بالاسلام دينا و بالقرآن كتابا و بالكعبة قبلة و بعلى وليا و اماما و بالحسن و الحسين و على بن الحسين و محمد بن على و جعفر بن محمد و موسى بن جعفر و على بن موسى و محمد بن على و على بن محمد والحسن بن على و الحجه بن الحسن صلوات الله عليهم اءئمة ، الله انى رضيت بهم اءئمة فارضنى لهم انك على كل شى ء قدير.
  و از چيزهائى كه براى اين عقبه سودمند است مواظبت به اوقات نمازهاى واجب است .

  و در حديثى است كه در مشرق و مغرب عالم اهل بيتى نيست مگر آنكه ملك الموت در هر شبانه روز در اوقات نماز پنج مرتبه به ايشان نظر مى كند پس هر گاه كسى را كه مى خواهد قبض روح كند از كسانى باشد كه مواظب اوقات نماز است پس ملك الموت به او شهادتين را تلقين كند و شيطان را از او دور سازد.

  و روايت شده كه حضرت صادق (ع) براى شخصى نوشت كه اگر بخواهى كارت بخوبى پايان پذيرد و بخوبى جانت گرفته شود پس حق خدا را بزرگ شمار و نعمتهاى او را در راه گناه مصرف مكن و از حلم خدا مغرور مشو و هر كس كه مرا ياد كند و اظهار دوستى ما كند چه راست گويد يا دروغ گرامى بدار زيرا اگر دروغ گويد ضررش به خود او مى رسد.

  حقير گويد: كه براى عاقبت بخير شدن و از شقاوت به سعادت رسيدن خواندن دعاى يازدهم صحيفه كامله : يا من ذكره شرف للذاكرين تا آخر، و خواندن دعاى تمجيد كه در كافى و غيره نقل شده سودمند است و حقير در كتاب باقيات الصالحات ساعات آن را نقل كرده ام ، و همينطور خواندن نمازى كه در يكشنبه ذى القعده وارد شده ، و مداومت به اين ذكر شريف خوب است : ربنا لا تزغ قلوبنا بعد اذ هديتنا و هب لنا من لدنك رحمة انك انت الوهاب (8) و تسبيح حضرت زهراء را ادامه دهد و انگشتر عقيق در دست كند به ويژه اگر بر آن نقش محمد نبى الله و على ولى الله باشد و خواندن سوره قد افلح المؤ منون در هر جمعه ، و خواندن هفت مرتبه بعد از نماز صبح و نماز مغرب : بسم الله الرحمن الرحيم لا حول و لا قوة الا بالله العلى العظيم ، و آنكه در شب بيست و دوم رجب هشت ركعت نماز گزارد و در هر ركعت حمد يك مرتبه و قل يا ايها الكافرون هفت مرتبه بخواند و بعد از فراغ ده مرتبه صلوات بفرستد و ده مرتبه استغفار كند.
  و سيد بن طاووس از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت كرده كه هر كه در شب ششم شعبان چهار ركعت نماز گزارد و در هر ركعت حمد يك مرتبه و پنجاه مرتبه توحيد بخواند روح او را با سعادت بگيرد و قبرش را وسيع گرداند و از قبر خود بيرون شود در حاليكه صورتش مثل ماه باشد. و مى گويد اشهد اءن لا اله الا الله و اءشهد اءن محمدا عبده و رسوله .


title: حكايت اول
text:
  ((حكايت اول :))

  مؤلف گويد: كه اين نماز بعينه نماز حضرت اءميرالمؤ منين (ع) است كه فضيلت بسيار دارد و من در اين مقام شايسته و مناسب ديدم دو حكايت ذكر كنم :


  نقل است كه فضيل بن عياض كه يكى از رجال طريقت است شاگردى داشت كه اءعلم شاگردان او محسوب مى شده ، وقتى ناخوش شد، هنگام احتضار، فضيل به بالين او آمد و نزدش نشست و شروع به خواندن يس كرد، آن شاگرد محتضر گفت : اى استاد اين سوره را مخوان پس فضيل ساكت شد و به او گفت : بگو لا اله الا الله گفت : نمى گويم چون از آن بيزارم پس با اين حال مرد. فضيل از مشاهده اين حال بسى درهم شد، و به منزل خود رفت و بيرون نيامد؛ پس در خواب ديد كه او را به سوى جهنم مى كشند. فضيل از او پرسيد كه تو اءعلم شاگردان من بودى چه شد كه خداوند معرفت را از تو گرفت و به عاقبت بد مردى ؟ گفت : براى سه چيز كه در من بود اول نمامى و سخن چينى دوم حسد سوم آنكه من بيمارى داشتم كه به طبيبى مراجعه كرده بودم ، او به من گفته بود كه در هر سال يك قدح شراب بخور كه اگر نخورى اين بيمارى در تو باقى خواهد ماند. پس من به دستور آن طبيب شراب مى خوردم . به خاطر اين سه چيز پايان كار من بد شد و به آن حال مردم .
  مؤ لف گويد: كه در ذيل اين حكايت مناسب ديدم اين خبر را ذكر كنم :
  شيخ كلينى از ابوبصير روايت كرده كه گفت : ام خالد معبديه بر حضرت صادق (ع) وارد شد و من در خدمت آن حضرت بودم ، عرض كرد فدايت گردم مرا درد شكم مى گيرد به طبيبان عراق مراجعه كردم آنها مرا سفارش به خوردن آبجو كردند ولى من از خوردن آن خوددارى كردم چون مى دانستم از آن كراهت داريد، پس دوست داشتم كه از خود شما سوال كنم ، آن حضرت فرمود چه عاملى تو را از خوردن آن باز داشت ؟ گفتم من تا روز قيامت مطيع شما هستم . حضرت رو به ابى بصير كرد و فرمود: اى ابا محمد آيا گوش نمى دهى به حرف اين زن و مسائل او؟ سپس به آن زن فرمود تو را در خوردن حتى يك قطره از آن اذن نمى دهم ، همانا هنگام جان دادن از خوردن آن پشيمان خواهى شد. پس فرمود: آيا فهميدى چه گفتم ؟


title: حكايت دوم
text:
  ((حكايت دوم :))


  مؤلف گويد: كه اين نماز بعينه نماز حضرت اءميرالمؤ منين (ع) است كه فضيلت بسيار دارد و من در اين مقام شايسته و مناسب ديدم دو حكايت ذكر كنم :


  شيخ بهائى (ره ) در كشكول ذكر نموده كه مرگ شخصى از ثروتمندان فرا رسيد، در حال احتضار به او شهادتين تلقين كردند، او در عوض ، اين شعر را خواند:
  يا رب قائلة و قد تعبت 		اءين الطريق الى حمام منجاب

  و سبب خواندن او اين شعر را عوض كلمه شهادت آن بود، كه روزى زن عفيفه خوش صورتى از منزل خود در آمد كه به حمام معروف منجاب برود پس راه حمام را پيدا نكرد و از راه رفتن خسته شد، مردى را بر در منزلى ديد از او پرسيد كه حمام منجاب كجا است ؟ او اشاره كرد به منزل خود و گفت حمام اين است آن زن به خيال حمام داخل خانه آن مرد شد. آن مرد فورا در را بر روى او بست و خواست كه با او زنا كند. آن زن بيچاره دانست كه گرفتار شده و چاره ندارد جز آنكه به تدبير، خود را از چنگ او خلاص كند. لاجرم اظهار كرد كمال رغبت و سرور خود را به اين كار و آنكه من چون بدنم كثيف و بدبوست كه مى خواستم به حمام بروم ، خوبست كه يك مقدار عطر و بوى خوش براى من بگيرى كه من خود را براى تو خوشبو كنم و قدرى هم غذا بگيرى كه با هم بخوريم ، و زود بيا كه من مشتاق تو هستم . آن مرد چون كثرت رغبت آن زن را به خود ديد مطمئن شد. او را در خانه گذاشت و براى گرفتن عطر و غذا از خانه بيرون رفت . چون آن مرد پا از خانه بيرون گذاشت آن زن از خانه بيرون رفت و خود را خلاص كرد. چون مرد برگشت زن را نديد و به جز حسرت چيزى عايدش نشد؛ الحال كه آن مرد در حال احتضار است در فكر آن زن افتاده و قصه آن روز را در شعر عوض كلمه شهادت مى خواند.
  اى برادر در اين حكايت تاءمل كن و ببين چگونه اراده يك گناه اين مرد را به هنگام مرگ ، از شهادتين منع كرد در حالى كه كارى جز قصد زنا به آن زن نداشت .
  و بدان كه شيخ كلينى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه فرموده : هر كس ‍ يك قيراط از زكوة را ندهد پس وقت مردن مى خواهد يا به مذهب يهود بميرد يا نصارى . فقير گويد: قيراط بيست و يك دينار است ، و قريب به همين مضمون در حق كسى كه مستطيع باشد و حج نرود تا وفات كند وارد شده است .


  ((لطيفه :))
  از عارفى نقل شده كه نزد محتضرى حاضر شد. حاضرين از او خواستند كه محتضر را تلقين كند. او اين رباعى را تلقين او كرد:
  گر من گنه جمله جهان كردستم گوئى كه به وقت عجز دستت گيرم 		لطف تو اميد است كه گيرد دستم عاجزتر از اين مخواه كه اكنون هستم 


title: قبر
text:
  قبر


  يكى از منازل هولناك سفر آخرت ، قبر است كه در هر روز مى گويد: اءنا بيت الغربة ، اءنا بيت الوحشة ، اءنا بيت الدود (يعنى ) منم خانه غربت ، منم خانه وحشت ، منم خانه كِرم .


title: عقبه اول وحشت قبر است
text:
  ●عقبه اول وحشت قبر است :


  در كتاب من لا يحضره الفقيه است كه چون ميت را به نزديك قبر آورند فورا او را داخل قبر نكنند زيرا براى قبر هولهاى بزرگ است ، و حامل آن به خداوند از هول مطَّلَع پناه برد و ميت را نزديك قبر بگذارند و اندكى صبر كند تا آماده دخول شود؛ پس اندكى او را پيشتر برند و اندكى صبر كند. آنگاه او را به كنار قبر برند.
  مجلسى اول در شرح آن فرمود: هر چند روح از بدن مفارقت كرده است و روح حيوانى مرده است اما نفس ناطقه زنده است و تعلق او از بدن كاملا زايل نشده است ، و خوف ضغطه قبر و سؤ ال منكر و نكير و رومان فتّان قبور، و عذاب برزخ هست تا آنكه براى ديگران عبرت باشد و بينديشد كه چنين حادثه اى در پيش دارند...

  و در حديث حسن ، از يونس منقول است كه گفت حديثى از حضرت امام موسى كاظم (ع) شنيدم كه فرمودند: چون ميت را به كنار قبر مى برى ساعتى او را مهلت ده تا استعداد سؤ ال منكر و نكير بيابد.

  و روايت شده از براء بن عازب كه يكى از معروفين صحابه است كه ما در خدمت حضرت رسول صلى الله عليه و آله بوديم كه نظرش به جماعتى افتاد كه در محلى جمع گشته بودند. پرسيد براى چه مردم اجتماع كرده اند؟ گفتند براى كندن قبر جمع شده اند. براء گفت : چون حضرت اسم قبر را شنيد در رفتن به سوى آن شتاب كرد تا خود را به قبر رسانيد پس كنار قبر به زانو نشست . من به طرف ديگر مقابل روى آن حضرت رفتم تا ببينم چه كار مى كند، ديدم بشدت گريست آنگاه رو به ما كرد و فرمود: اخوانى لمثل هذا فاءعدوا يعنى اى برادران ما، براى خود چنين جائى تهيه كنيد و آماده شويد.

  شيخ بهائى نقل كرده كه بعضى از حكما را ديدند كه در وقت مرگ خود دريغ و حسرت مى خورد. به او گفتند كه اين چه حالى است كه از تو مشاهده مى شود؟ گفت چه گمان مى بريد به كسى كه به سفرى طولانى مى رود و بدون مونس به قبر وحشتناكى وارد مى شود و به حضور حاكم عادلى مى رود كه حجتى ندارد؟

  و قطب راوندى روايت كرده كه حضرت عيسى (ع) پس از مرگ مادر خود مريم را صدا زد و گفت : اى مادر! با من سخن بگو؛ آيا مى خواهى كه به دنيا برگردى ؟ گفت : بلى براى آنكه در شب بسيار سرد، براى خدا نماز گزارم و در روز بسيار گرم ، روزه بگيرم . اى پسر جان ! اين راه بسيار خطرناك است .

  و روايت شده كه حضرت فاطمه صلوات الله عليها در وصيت خود به اميرالمؤ منين صلوات الله عليه گفت : چون من وفات كردم خودت مرا غسل بده و تجهيز كن و نماز گزار و مرا داخل قبر كن و در لحد بسپار و خاك بر روى من بريز و نزد سر من مقابل صورتم بنشين ، و قرآن و دعا براى من بسيار بخوان ؛ زيرا كه آن سعادت وقتى است كه مرده محتاج به اءنس گرفتن با زنده است .

  و سيد بن طاووس (رحمة الله عليه ) از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت كرده كه فرمود: ساعتى سخت تر از شب اول قبر بر ميت نمى گذرد پس با صدقه دادن ، به مرده خود رحم كنيد و اگر چيزى نيافتى كه صدقه بدهى يكى از شما دو ركعت نماز گذارد و در ركعت اول فاتحة الكتاب را يك مرتبه بخواند و قل هو الله دو مرتبه و در ركعت دوم فاتحه را يك مرتبه اءلهيكم التكاثر را ده مرتبه و سلام دهد و بگويد: اللهم صل على محمد و آل محمد وابعث ثوابها الى قبر ذلك الميت فلان بن فلان پس حق تعالى همان ساعت هزار ملك به سوى قبر آن ميت مى فرستد و با هر ملكى جامه اى و حله اى ، و تنگى قبر او را وسعت مى دهد تا روز نفخ صور و به نمازگزار به عدد آنچه در آفتاب بر آن مى تابد حسنات مى دهد و چهل درجه مقامش را بالا مى برد.


  ((نماز ديگر:))
  براى برطرف كردن وحشت قبر از ميت مستحب است نمازگزار دو ركعت نماز گزارد در ركعت اول حمد و آية الكرسى و در ركعت دوم حمد و ده مرتبه انا انزلناه را بخواند و چون سلام دهد بگويد: اللهم صل على محمد و آل محمد و ابعث ثوابها الى قبر فلان به جان فلان ، نام ميت را بگويد.


title: حكايت
text:
  ((حكايت ))


  شيخ ما ثقه الاسلام نورى (نَوَّرَ الله مرقده ) در دارالسلام از استاد خود مولانا الحاج ملا فتحعلى سلطان آبادى عطر الله مضجعه نقل كرده كه فرمود: عادت و طريقه من بر آن بود كه هر كس از دوستان اهل بيت عليهم السلام كه خبر فوتش را مى شنيدم در شب دفن او برايش دو ركعت نماز مى خواندم ، چه ميت را بشناسم يا نشناسم و هيچ كس بر اين كار من مطلع نبود تا آنكه روزى يكى از دوستان ، مرا در راهى ملاقات كرد و گفت : ديشب خواب ديدم فلان شخص را كه در اين ايام وفات كرده و از حال او و آنچه بعد از مرگ بر او گذشته پرسيدم گفت : من در سختى و بلا بودم تا آنكه فلانى برايم دو ركعت نماز خواند - و اسم شما را برد - آن دو ركعت نماز، مرا از عذاب نجات داد؛ به خاطر اين احسانى كه به من كرد خدا پدرش را رحمت كند. مرحوم حاج ملا فتحعلى فرمود آن شخص از من پرسيد كه آن نماز چه نمازى بود؟ پس من ، او را از كار دائمى خود براى اموات خبر دادم .

  و نيز از كارهائى كه براى وحشت قبر سودمند است مانند آنكه ركوع نماز را كامل كند چنانكه از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت شده كه كسى كه ركوع نماز خود را تمام كند گرفتار وحشت قبر نمى شود.

  و نيز آنكه در هر روزى صد مرتبه بگويد: لا اله الا الله الملك الحق المبين تا بوده باشد براى او امانى از فقر و از وحشت قبر باشد و به سوى خود توانگرى را بكشد و گشوده شود درهاى بهشت چنانكه در خبر وارد شده است .

  و نيز آنكه بخواند سوره يس را پيش از آنكه بخوابد، و آنكه بخواند نماز ليلة الرغائب را؛ و من آن نماز را با بعضى از فضايل آن در مفاتيح الجنان در اعمال ماه رجب ذكر كردم .

  و هر كه عيادت كند مريضى را حق تعالى بر او ملكى مى گمارد كه او را در قبر تا روز ورودش به محشر عيادت كند.

  و از ابوسعيد خدرى منقول است كه گفت : شنيدم كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله به على مى فرمود: يا على شاد شود و مژده بده كه براى شيعه تو وقت مردن نه حسرتى است و نه وحشت قبر و نه اندوهى در روز نشور.


title: ضَغطَه و فشار قبر
text:
  ●عقبه دوم ، ضَغطَه و فشار قبر است


  و آن عقبه اى است بسيار دشوار كه تصورش دنيا را بر انسان تنگ مى كند.


  قال اميرالمؤ منين (ع): يا عباد الله ما بعد الموت لمن لا يغفر له اشد من الموت القبر فاحذروا ضيقه و ضنكه و ظلمته و غربته ؛ ان القبر يقول كل يوم انا بيت الوحشة انا بيت الدود، و القبر روضة من رياض الجنة او حفرة من حفر النار - الى ان قال - و ان معيشة الضنك التى حذر الله منها عدوه عذاب القبر؛ انه يسلط على الكافر فى قبره تسعة و تسعين تنينا فينهشن لحمه و يكسرن عظمه يترددن عليه كذلك الى يوم يبعث ؛ لو ان تنينا منها نفخ فى الارض لم تنبت زرعا. يا عباد الله ان انفسكم الضعيفة و اجسادكم الناعمة الرقيقة التى يكفيها اليسير تضعف عن هذا.(9)

  و روايت شده است كه حضرت صادق (ع) در آخر شب كه از خواب بر مى خاست صدا را بلند مى نمود به حدى كه اهل خانه بشنوند و مى گفت : اللهم اعنى على هول المطلع و وسع على ضيق المضجع و ارزقنى خير ما قبل الموت و ارزقنى خير ما بعد الموت .

  و از دعاهاى آن حضرت است : اللهم بارك لى فى الموت ، اللهم اعنى على سكرات الموت ، اللهم اعنى على غم القبر، اللهم اعنى على ضيق القبر، اللهم اعنى على ظلمة القبر اللهم اعنى على وحشة القبر، اللهم زوجنى من الحور العين .

  بدان كه عمده عذاب قبر از بى توجهى به نجاسات و نمامى و سخن چينى و غيبت و دور شدن مرد از خانواده خود است . و از روايت سعد معاذ استفاده مى شود كه بدخلقى مرد با خانواده خود و درشت گوئى با آنها، سبب فشار قبر مى شود.

  و در روايتى از حضرت صادق (ع) مرويست كه هيچ مؤ منى نيست مگر آنكه از براى او فشار قبر است . و در روايت ديگر است كه از كفاره آن ، نعمتى است كه آن مؤ من تضييع كرده .

  و شيخ صدوق (رحمة الله عليه ) از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه مردى از علماى يهود را در قبرش نشاندند و گفتند: ما صد تازيانه به تو مى زنيم ، گفت : من طاقت ندارم . پس كم كردند تا رساندند به يكى و گفتند چاره اى از يك تازيانه نيست . گفت : به چه سبب مرا مى زنيد؟ گفتند به سبب آنكه روزى نماز را بدون وضوء خواندى و بر ناتوانى گذشتى و او را يارى نكردى پس او را يك تازيانه از عذاب الهى زدند كه قبرش پر از آتش شد.

  و نيز از آن حضرت روايت كرده كه هر مؤ منى كه برادر مؤ منش از او چيزى بخواهد و او توانايى داشته باشد كه خواسته او را بر آورد ولى چنين نكند خداوند در قبر مار بزرگى را بر او مسلط مى كند تا هميشه انگشتان او را بگزد و در روايت ديگر است كه تا روز قيامت انگشتان او را بگزد.


title: چيزهايى كه باعث نجات از فشار قبر است
text:
  ●چيزهايى كه باعث نجات از فشار قبر است :


  و اما چيزهايى كه سبب نجات از فشار قبر و عذاب آن است بسيار است و ما در اينجا به چند مورد اكتفا مى كنيم .

  اول : از حضرت اميرالمؤ منين (ع) روايت شده كه هر كه در هر جمعه سوره نساء بخواند از فشار قبر ايمن مى شود.

  دوم : روايت شده كه هر كه به خواندن سوره زخرف ادامه دهد حق تعالى او را در قبرش از جانوران زمين و از فشار قبر ايمن گرداند.

  سوم : از حضرت صادق (ع) منقول است كه هر كه بميرد ما بين زوال روز پنج شنبه تا زوال روز جمعه حق تعالى او را از فشار قبر پناه دهد.

  چهارم : از حضرت امام رضا (ع) منقول است كه فرمود بر شما باد به نماز شب ، نيست بنده اى كه آخر شب برخيزد و بجا آورد هشت ركعت نماز شب و دو ركعت نماز شفع و يك ركعت وتر و در قنوت وتر هفتاد مرتبه استغفار كند تا آنكه او را از عذاب جهنم و قبر پناه داده شود و عمرش ‍ طولانى و زندگيش وسيع گردد.

  پنجم : از حضرت رسول صلى الله عليه و آله مرويست : هر كه (الهيكم التكاثر) را در وقت خواب بخواند، از عذاب قبر نگه داشته شود.

  ششم : آنكه در هر روزى ده مرتبه ((اعددت لكل هول لا اله الا الله )) (تا آخر) بخواند، از عذاب قبر نگه داشته شود.

  هفتم : آنكه در نجف اشرف دفن شود، زيرا از خواص تربت شريف آن است كه عذاب قبر و حساب منكر و نكير از كسى كه در آن مدفون شود ساقط مى شود.

  هشتم : از چيزهايى كه نافعست براى رفع عذاب قبر، گذاشتن جريدتين يعنى دو چوب تر است با ميت . و روايت شده كه عذاب از ميت مادامى كه آن چوب تَر است برطرف مى شود. و نيز روايت شده كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله بر قبرى گذشتند كه صاحب آن عذاب مى شد. پس ‍ حضرت طلبيدند جريده يعنى شاخ درختى كه برگش را كنده بودند دو نصف كرد، نصفى را زير سر ميت گذاشت و نصف ديگر را زير پاهاى او. و نيز آب پاشيدن بر قبر سودمند است زيرا مادامى كه ترى در خاك قبر باشد عذاب از صاحب آن برداشته مى شود.

  نهم : آنكه روز اول رجب ده ركعت نماز بخواند در هر ركعت يك مرتبه حمد و سه مرتبه توحيد تا از فتنه قبر و عذاب روز قيامت محفوظ بماند. و در شب اول ماه رجب بعد از نماز مغرب ، بيست ركعت با حمد و توحيد خواندن براى رفع عذاب قبر نافع است .

  دهم : آنكه چهار روز از ماه رجب روزه بگيرد، و همچنين است روزه گرفتن دوازده روز از شعبان .

  يازدهم : از چيزهائى كه سبب نجات از عذاب قبر است خواندن سوره (تبارك الملك ) است بالاى قبر ميت ؛ چنانكه قطب راوندى از ابن عباس ‍ نقل كرده كه مردى خيمه اى روبروى قبرى بر پا كرد و ندانست كه آن ، قبر است ؛ پس خواند سوره (تبارك الذى بيده الملك ) را. آنگاه شنيد صيحه زننده اى كه گفت : اين سوره نجات بخش است . پس اين مطلب را به حضرت رسول صلى الله عليه و آله عرض كرد. آن حضرت فرمود: آن سوره نجات دهنده از عذاب قبر است . و شيخ كلينى از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده كه فرمود: سوره ملك مانعه است ، يعنى از عذاب قبر منع مى كند.

  دوازدهم : از دعوات راوندى نقل شده كه حضرت رسول خدا فرمود: هر كس نزد قبر ميتى كه دفن شده بايستد و سه مرتبه بگويد: اللهم انى اساءلك بحق محمد و آل محمد ان لا تعذب هذا الميت خداوند تا روز دميدن در صور عذاب از ميت را بر مى دارد.

  سيزدهم : شيخ طوسى در ((مصباح المتهجد)) از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت كرده كه هر كه در شب جمعه دو ركعت نماز بخواند و در هر ركعت حمد و پانزده مرتبه ((اذا زلزلت )) را بخواند حق تعالى او را از عذاب قبر و از هولهاى روز قيامت ايمن بدارد.

  چهاردهم : و نيز از براى رفع عذاب قبر خواندن سى ركعت نماز در شب نيمه رجب نافع است كه در هر ركعت حمد يك مرتبه و توحيد ده مرتبه ، بخواند و همچنين است در شب شانزدهم و شب هفدهم رجب ، و نيز آنكه در شب اول شعبان صد حمد و توحيد و صد ركعت نماز بخواند و چون از نماز فارغ شود پنجاه مرتبه توحيد را بخواند و آنكه در شب بيست و چهارم شعبان دو ركعت نماز بخواند و در هر ركعت حمد يك مرتبه ((اذا جاء نصر الله )) ده مرتبه بخواند، و براى روز نيمه رجب پنجاه ركعت به حمد و توحيد و فلق و ناس وارد است كه براى رفع عذاب قبر نيز نافع است مانند صد ركعت نماز شب عاشورا.


title: سؤ ال منكر و نكير در قبر
text:
  ●عقبه سوم سؤ ال منكر و نكير است در قبر


  از حضرت صادق (ع) روايت شده كه فرمود: 
  كسى كه سه چيز را انكار كند از شيعيان ما نيست . آن سه چيز عبارتند از: معراج ، سؤ ال در قبر و شفاعت .

  و روايت شده كه آن دو ملك به هيئت هولناك بيايند، صداى ايشان مثل رعد غرنده و چشمهايشان مثل برق خيره كننده باشد؛ سؤ ال كنند كه پروردگارت كيست ؟ و پيغمبرت كيست ؟ و دينت چيست ؟ و نيز سؤ ال كنند از ولى و امام او، پس در آن حال چون جواب دادن بر ميت سخت و محتاج است به كمك ، لاجرم براى مرده دو جا تلقين ذكر كرده اند: يكى وقتى كه او را در قبر مى گذارند و بهتر آنست كه ، به دست راست ، دوش راست ، و به دست چپ ، دوش چپ او را بگيرند و حركت دهند و تلقين كنند. و ديگر وقتى كه او را دفن كردند، مستحب است كه ولى ميت يعنى نزديكترين خويشان او بعد از آنكه مردم از سر قبر او برگردند نزد سر ميت بنشيند و با صداى بلند او را تلقين كند و بهتر است كه دو كف دست را روى قبر گذارد و دهان را نزديك قبر برد، و اگر ديگرى را نائب كند نيز خوب است ؛ و وارد شده است كه چون اين تلقين را كند منكر به نكير مى گويد: بيا برويم تلقين حجتش كردند احتياج به پرسيدن نيست پس برمى گردند و سؤ ال نمى كنند.


  و در كتاب من لا يحضره الفقيه است كه چون پسر جناب ابوذر غفارى (رضى الله عنه ) وفات كرد ابوذر بر سر قبر او ايستاده و دست بر قبر ماليد و گفت : خداى ، تو را رحمت كند اى ذر. به خدا سوگند كه تو نسبت به من نيكوكار بودى و شرط فرزندى را بجا مى آوردى ، والحال كه تو را از من گرفته اند من از تو خشنودم . به خدا سوگند كه از رفتن تو مرا بر من باكى نيست و نقصانى به من نرسيد، و ما لى الى اءحد سوى الله من حاجة ((يعنى بغير از حق تعالى به احدى حاجت ندارم )) و اگر نبود هول مطلع ((يعنى جاهاى هولناك آن عالم كه بعد از مرگ ديده مى شود)) هر آينه خوشحال مى شدم كه به جاى تو رفته باشم ولكن مى خواهم چند روزى تلافى مافات كنم و تهيه آن عالم را ببينم و هر آينه اندوه از تو مرا مشغول ساخته كه كارى كه برايت سودمند باشد انجام دهم سوگند به خدا كه براى مرگ تو گريه نمى كنم و غم مردنت را ندارم تنها غم من حال فرداى تو است . فليت شعرى ما قلت و ما قيل لك پس ‍ كاش مى دانستم كه تو چه گفتى و به تو چه گفتند؟ خداوندا حقوقى را كه براى من بر او واجب كرده بودى بر او بخشيدم پس تو هم حقوق خود را كه بر او واجب كرده بودى ببخش چه آنكه تو به جود و كرم از من سزاوارترى .
  و از حضرت صادق (ع) منقولست كه چون مؤ من را داخل در قبر كنند نماز در طرف راست و زكوة در طرف چپ او و بِر يعنى نيكويى و احسان مسلط بر او شود و صبر او در ناحيه اى قرار گيرد، پس وقتيكه دو ملك سؤ ال بيايند صبر به نماز و زكوة و بِر گويد: صاحب خود را دريابيد يعنى ميت را نگاهدارى كنيد پس هر گاه از آن ناتوان شديد من نزد آن هستم .

  علامه مجلسى در محاسن به سند صحيح از امام صادق يا امام باقر عليهم السلام روايت كرده است كه چون مؤ من مى ميرد با او در قبرش شش ‍ صورت داخل مى شود يكى از آنها خوشروتر و خوشبوتر و پاكيزه تر از باقى صورتهاست ، پس يكى در جانب راست و يكى در جانب چپ و يكى در پيش رو و يكى در پشت سر و يكى در پائين پا مى ايستند و آنكه خوش ‍ صورت تر است در بالاى سر؛ پس سؤ ال يا عذاب از هر جهت كه مى آيد آنكه در آن جهت ايستاده است مانع مى شود پس آنكه از همه خوش ‍ صورت تر است به ساير صورتها مى گويد: شما كيستيد؟ خدا از جانب من شما را جزاى خير دهد. صاحب طرف راست مى گويد: من نمازم . صاحب جانب چپ مى گويد: من زكاتم . آنكه در پيش روى است مى گويد: من روزه ام . آنكه در عقب سر است مى گويد: من حج و عمره ام . و آنكه در پايين پا است مى گويد: من بِر و احسان به برادران مؤ منم . پس آنها به او مى گويند: تو كيستى كه از همه ما بهتر و خوشروتر و خوشبوترى ؟ مى گويد: من ولايت آل محمد صلوات الله عليهم اجمعين (هستم ).
  و شيخ صدوق در فضيلت روزه شعبان روايت كرده كه هر كه نُه روز از آنرا روزه بگيرد منكر و نكير وقت سئوال به او مهربانى مى كنند.
  و از حضرت باقر (ع) روايت شده كه براى كسى كه شب بيست و سوم ماه رمضان احياء بدارد و صد ركعت نماز بخواند خداوند هول و هراس از نكير و منكر را از او برطرف مى كند. و از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت شده كه در خضاب ، چهارده خصلت است كه يكى از آنها آن است كه منكر و نكير از او حيا مى كنند. و دانستى كه اين ، از خواص تربت پاك نجف آنست كه حساب منكر و نكير از كسى كه در آن مدفون است ؛ ساقط است و براى تاءييد آن حكايت زير را مى گويم .


title: حكايت اول
text:
  ((حكايت اول:))


  علامه مجلسى (رحمه الله عليه ) در تحفه از ارشاد القلوب و فرحة الغرى نقل كرده كه مرد صالحى از اهل كوفه گفت : من در يك شب بارانى در مسجد كوفه بودم . ناگاه درى را كه جانب قبر مسلم (ع) است كوبيدند؛ چون در را گشودند جنازه اى را داخل كردند و در صفه اى كه در جانب قبر مسلم است گذاشتند. يكى از ايشان را خواب ربود. در خواب ديد كه دو شخص ‍ نزد جنازه حاضر شدند، و يكى به ديگر گفت كه ببين ما را با او حسابى هست تا پيش از آنكه از رصافه بگذرد از او بگيريم زيرا پس از آن به نزديك او نتوانيم رفت . پس بيدار شد و خواب را براى رفيقان خود نقل كرد و در همان ساعت آن جنازه را برداشتند و داخل نجف كردند كه از حساب و عذاب نجات يابد.


  قلت ولله در من قال :
  اذا مت فادفنى الى جنب حيدر فلست اخاف النار عند جواره فعار على حامى الحمى و هو فى الحمى 		ابى شبر اكرم به و شبير و لا اتقى من منكر و نكير اذا ضل البيدا عقال بعير


title: حكايت دوم
text:
  ((حكايت دوم :))


  از استاد اكبر، محقق بهبهانى (رحمه الله عليه ) نقل است كه فرمود: 

  در خواب حضرت امام حسين را ديدم گفتم اى سيد و مولاى من آيا از كسى كه در جوار شما دفن شده سئوال مى كنند؟ فرمود: كدام ملك است كه جراءت اين كار را داشته باشد؟
  مؤ لف مى گويد: كه در امثال عرب است كه مى گويند احمى من مجير الجراد يعنى فلانى حمايت كردنش از كسى كه در پناه او است ، بيشتر است از پناه دهنده ملخها؛ و قصه آن چنان است كه مردى باديه نشين از قبيله طى كه نامش ((مدلج بن سويد)) بود روزى در خيمه خود نشسته بود ديد جماعتى از طايفه ((طى )) آمدند و جوال و ظرفهائى با خود دارند پرسيد چه خبر است ؟ گفتند: ملخهاى بسيار در اطراف خيمه شما فرود آمده اند. آمده ايم آنها را بگيريم . ((مدلج )) كه اين را شنيد برخاست و سوار بر اسب خود شد. نيزه خود را بر دست گرفت و گفت : بخدا سوگند هر كس مزاحم اين ملخها شود من او را خواهم كشت . اءيكون الجراد فى جوارى ثم تريدون اخذه ؟ يعنى آيا اين ملخها در جوار و پناه من باشند و شما آنها را بگيريد؟ چنين چيزى نخواهد شد و پيوسته از آنها حمايت كرد تا آفتاب گرم شد و ملخها پريدند و رفتند. آن وقت گفت : ملخها از كنار خانه من رفتند ديگر هر كارى كه مى خواهيد بكنيد.


title: حكايت سوم
text:
  ((حكايت سوم:))



  از كتاب حبل المتين نقل است كه ((مير معين الدين اشرف )) كه يكى از صلحاء خدام روضه رضويه بود نقل كرده كه در خواب ديدم كه در دارالحفّاظ يا كشيك خانه مباركه هستم و به جهت تجديد وضو بيرون آمدم پس چون به صفه امير على شير رسيدم ، جماعت بسيارى را ديدم كه داخل در صحن مطهر شدند و در جلو آنها شخص نورانى ، خوش صورت و عظيم الشاءنى بود و در دست جماعتى كه پشت سر او بودند كلنگها بود، پس ‍ همينكه به وسط صحن مقدس رسيدند آن شخص بزرگوار كه در جلو آن جماعت بود به آنها گفت اين قبر را بشكافيد، و اين خبيث را بيرون بياوريد و اشاره كرد به قبر مخصوصى پس چون شروع كردند به كندن قبرش ، از شخصى پرسيدم كه اين شخص بزرگوار كه امر مى فرمايد كيست ؟ گفت : حضرت اميرالمؤ منين (ع) است .
  پس در اين حال ديدم كه امام هشتم حضرت رضا (ع) از روضه مباركه بيرون آمد و خدمت حضرت اميرالمؤ منين رسيد و سلام كرد. آن حضرت پاسخ داد.

  پس امام رضا (ع) عرض كرد يا جداه از شما خواهش مى كنم كه شخصى را كه مدفون است ببخشيد و عفو فرمائيد. فرمود: كه مى دانى كه اين فاسق فاجر شرب خمر مى كرد؟ عرض كرد: بلى لكن وصيت كرد در وقت مرگ خويش كه او را در جوار من دفن كنند. پس ما اميدواريم كه شما عفو بفرمائيد فرمود: او را به خاطر تو بخشيدم . پس آن حضرت تشريف برد و من از وحشت بيدار شدم و بعضى از خدام آستانه را بيدار كردم و آمديم به همان موضع كه در خواب ديدم . ديدم كه قبر تازه اى است كه مقدارى از خاك آن بيرون ريخته شد.

  پس پرسيدم كه صاحب اين قبر كيست ؟ گفتند: مردى از اتراك است كه ديروز در اينجا دفن شده است .
  فقير گويد كه در حكايت تشرف حاج على بغدادى به خدمت امام عصر ارواحنا فداه و سؤ الات او از آن حضرت نقل شده كه گفت : به آن حضرت گفتم : سيدنا! صحيح است كه مى گويند: هر كس امام حسين (ع) را در شب جمعه زيارت كند در امان است ؟ فرمود: آرى والله ، و اشك از چشمان مباركش جارى شد و گريست .

  گفتم : سيدنا! مساءلة .
  فرمود: بپرس .
  گفتم : سنه 1269 ه‍ق حضرت امام رضا (ع) را زيارت كرديم و در ورود، يكى از عربهاى شروقيه كه از باديه نشينان طرف شرقى نجف اشرف بود ملاقات كرديم و او را مهمانى نموديم و از او پرسيديم كه چگونه است ولايت حضرت رضا (ع)؟ گفت : بهشت است ؛ امروز پانزده روز است كه من از مال مولاى خود حضرت رضا (ع) خورده ام منكر و نكير چه حق دارند كه در قبر نزد من بيايند؛ گوشت و خون من از طعام حضرت رسيده است . آيا صحيح است ، كه على بن موسى الرضا مى آيد و او را از منكر و نكير خلاص ‍ مى كند؟ فرمود: آرى والله ؛ جد من ضامن آنست .


title: منزل هولناك برزخ
text:
  منزل هولناك برزخ


  و از منازله مهوله برزخ است كه حق تعالى درباره آن در سوره مؤ منون مى فرمايد: و من ورائهم برزخ الى يوم يبعثون (11)
  و حضرت صادق (ع) در جزء حديثى فرمود... به خدا سوگند كه بر شما از برزخ مى ترسم . راوى گفت : چيست برزخ ؟ فرمود: قبر است از زمان مردن تا روز قيامت .

  از لب اللباب قطب راوندى نقل شده كه در خبر است كه مردگان در هر شب جمعه از ماه رمضان مى آيند پس هر يك از ايشان به آواز گريان فرياد مى زند: اى فرزندان من اى خويشان ! با خيرات خود به ما محبت كنيد خدا شما را رحمت كند، ما را به خاطر بياوريد و ما را فراموشمان مكنيد بر غربت ما رحم كنيد ما در زندان تنگ و تاريك مانده ايم به ما رحم كنيد و دعا و صدقه از ما دريغ نكنيد شايد پيش از آنكه شما مثل ما شويد به شما رحم فرمايد، اى بندگان خدا! سخن ما را بشنويد و ما را فراموش مكنيد اين ثروتى كه در دست شما است روزى در دست ما بود، ما آنها را در راه خدا خرج نكرديم ، پس آنها براى ما وبال شد و منفعت براى ديگران . به ما مهربانى كنيد ولو به يك درهم يا قرص نانى يا پاره اى از چيزى . پس فرياد مى كنند: چقدر نزديك است كه بر نفسهاى خود گريه كنيد و به شما نفعى ندهد چنانكه ما گريه مى كنيم و سودى براى ما ندارد؛ پس كوشش كنيد پيش از آن كه مثل ما شويد.

  و در جامع الاخبار نقل شده كه بعضى از صحابه پيامبر از آن حضرت نقل كرده كه فرمودند: براى مردگان خود هديه فرستيد؛ ارواح مؤ منين هر جمعه به آسمان دنيا مقابل خانه ها و منزلهاى خود مى آيند و هر يك از ايشان به آواز حزين با گريه فرياد مى كند: اى اهل من و اى پدر من و مادر من و خويشان خود را صدا مى زنند كه با خيرات و يا قرص نانى يا جامه اى بر ما مهربانى كنيد كه خداوند شما را از جامه بهشت بپوشاند پس رسول خدا گريست و ما هم گريه كرديم سپس فرمود اينها برادران دينى شمايند كه زير خاك پوسيده شده اند كه همه آنها در ناز و نعمت بودند پس بر عذاب خود ندا مى كنند و مى گويند: واى بر ما؛ اگر به آنچه كه در دست ما بود انفاق مى كرديم در رضاى خداوند، به شما محتاج نبوديم پس با حسرت و پشيمانى بر مى گردند و فرياد مى كنند: صدقه مردگان را زود بفرستيد.

  و نيز در آن كتاب از آن حضرت مروى است كه فرمود: هر صدقه كه براى ميتى بدهى آنرا ملكى در طبقى از نور قرار مى دهد كه شعاع آن درخشان است و مى رسد به هفت آسمان پس بر لب قبر، مى ايستد و فرياد مى كند: السلام عليكم يا اهل القبور، اهل شما اين هديه را به سوى شما فرستادند. پس ميت مى گريد و آن را داخل در قبر خود مى كند و بدان خوابگاهش فراخ مى شود. پس فرمود: آگاه شويد هر كس با صدقه به مرده مهربانى كند براى او اجر و ثواب ((احد)) منظور شود.

  و حكايت شده كه امير خراسان را در خواب ديدند كه مى گفت : براى من آنچه را كه نزد سگان خود مى اندازيد برايم بفرستيد چون به آن محتاجم .

  علامه مجلسى (رحمه الله عليه ) در زادالمعاد فرمود: وارثان نبايد مردگان را فراموش كنند زيرا كه دست ايشان از اعمال خير كوتاه گرديده و به فرزندان و خويشان و برادران مؤ من اميدوارند و به احسان ايشان چشم به راهند خصوصا در دعا كردن در نماز شب و بعد از نمازهاى فريضه و در مشاهد مشرفه پدر و مادر را زياده از ديگران بايد دعا كرد و اعمال خير براى ايشان به عمل آورد.

  و در خبر است كه بسا فرزندى كه در حال حيات پدر و مادر عاق ايشان باشد و بعد از فوت ايشان نيكوكار گردد به سبب اعمال خيرى كه براى ايشان به عمل آورد و مورد عفو خداوند قرار خواهد گرفت . و در حديث صحيح منقولست كه حضرت صادق (ع) در هر شب از براى فرزند خود و در هر روز براى پدر و مادر خود دو ركعت نماز مى كردند و در ركعت اول ((انا انزلناه )) و در ركعت دوم ((انا اعطيناك )) مى خواندند.

  و به سند صحيح از حضرت صادق (ع) منقول است كه بسا باشد كه ميت در تنگى و شدتى بوده باشد و حق تعالى به او وسعت دهد و تنگى را از او بردارد، پس به او مى گويند كه اين خوشحالى كه به تو روى آورد به سبب نمازيست كه فلان برادر مؤ من براى تو خواند راوى پرسيد: دو ميت را در دو ركعت نماز شريك مى توانم كرد؟ فرمود: بلى . و فرمود كه ميت به خاطر دعا و استغفارى كه براى او مى كنند شاد مى شود چنانچه زنده به خاطر هديه اى كه براى او مى برند شاد مى شود و فرمود: كه در قبر ميت ، نماز و روزه و حج و تصدق و ساير اعمال خير و دعا داخل مى شود، و ثواب آن اعمال براى كسى كه كرده و براى مرده هر دو نوشته مى شود.

  و در حديث ديگر فرمود: كه هر كه از مسلمانان براى ميتى عمل صالحى انجام دهد خدا ثواب او را چند برابر گرداند و ميت از آن عمل سود برد. و در روايتى وارد شده است كه هر گاه شخصى به نيت ميتى تصدقى بكند حق تعالى جبرائيل را امر مى فرمايد كه با هفتاد هزار ملك به نزد قبر او روند و هر يك طبقى از نعمتهاى الهيه در دست دارند و به او مى گويند: السلام عليك اى دوست خدا، اين هديه فلان مؤ من است براى تو پس قبر او روشن مى شود و حق تعالى هزار شهر در بهشت به او كرامت فرمايد و هزار حورى به او تزويج فرمايد و هزار حله به او پوشاند و هزار حاجت او را روا كند.

  مؤ لف مى گويد: شايسته است كه چند حكايت سودمند از خوابهاى صادقانه در اينجا نقل كنم ، حكايت نافعه از منامات صادقه و مبادا كه اعتنايى ننمايى به آنها و مبادا به آنها توجهى نكنى و خيال كنى كه آنها خوابى از خوابهاى پريشان يا افسانه اى است كه براى كودكان نقل مى كنند، بلكه خوب در آنها بنگر كه هوش از سر ربايد و خار از چشمان .

  فسانه ها همه خواب آورد فسانه من 		ز چشم ، خواب ربايد فسانه عجبى است 


title: حكايت اول
text:
  ((حكايت اول :))


  شيخ ما ثقة الاسلام نورى در دارالسلام نقل فرموده كه برايم نقل كرد عالم جليل و فقيه نبيل سيد حسن الحسينى الاصفهانى كه : چون پدرم وفات كرد من در نجف اشرف مقيم و مشغول تحصيل بودم و كارهاى آن مرحوم به دست بعضى از برادران من بود، و من به تفصيل ، علم به آن نداشتم ، و چون هفتم ماه از وفات آن بزرگوار گذشت والده ام به رحمت الهى پيوست . جنازه آن مرحوم را به نجف آوردند و دفن كردند.
  در يكى از روزها در خواب ديدم كه گويا در اطاق خود نشسته ام كه ناگاه مرحوم والدم وارد شد.
   من برخاستم و سلام كردم پس در صدر مجلس ‍ نشست و مرا نوازش كرد و در آن وقت بر من معلوم شد كه مرده است ؛ پس ‍ استدلال نموده و به او گفتم كه شما در اصفهان وفات كرديد چگونه شد كه شما را در اينجا مى بينم ؟ فرمود: بلى ، لكن بعد از وفات ، ما را در نجف منزل دادند مكان ما الآن در نجف است . گفتم : كه والده نزد شما است ؟ 

  فرمود: نه . وحشت كردم از آنكه گفت نه . فرمود: او در نجف است لكن در مكان ديگر است ؛ آنوقت فهميدم كه پدرم عالم است و محل عالم بالاتر است از محل جاهل ؛ پس سؤ ال كردم از حال آن مرحوم ؛ فرمود: من در ضيق و تنگى بودم و الآن الحمد لله حالم خوب است ، و از آن شدت و تنگى گشايش و فرجى براى من حاصل شد.
  من از روى تعجب گفتم كه آيا شما هم در ضيق و شدت واقع شديد؟
   فرمود: بلى ؛ حاج رضا پسر آقا بابا مشهور به نعلبند، از من طلبى داشت ، از جهت طلب او حال من بد بود كه اصلاح شد پس تعجب من زياد شد و از خواب بيدار شدم با حال ترس و تعجب ، صورت خواب را براى برادرم كه وصى آن مرحوم بود نوشتم و از او درخواست نمودم كه براى من بنويسد كه آيا حاج رضاى مذكور از مرحوم والد طلب دارد يا نه ؟ برادرم براى من نوشت كه من در دفترى كه اسامى طلبكاران بود مراجعه كردم هر چه تفحص كردم اسم اين مرد در آنجا نبود. من دوباره نوشتم كه از خود آن شخص سؤ ال كند. برادرم بعد از آن براى من نوشت كه من از او سئوال كردم گفت : بلى من هيجده تومان از آن مرحوم طلبكارم و غير از خدا هيچكس بر آن آگاه نيست ، و بعد از فوت ايشان از شما پرسيدم كه اسم من در دفتر طلبكاران آن مرحوم هست ؟ شما گفتيد: نه . پس من با خود گفتم كه اگر ادعاى طلب خود كنم قدرت بر اثبات ندارم ؛ چون حجت و بينه نداشتم و اعتماد به آن مرحوم بود كه در دفتر خود ثبت مى كند. معلوم شد كه مسامحه نموده ؛ پس ‍ من از وصول طلب خود ماءيوس شدم و اظهار نكردم . پس من صورت خواب شما را براى او نقل كردم و خواستم كه وجه او را بدهم ، گفت : من ذمّه او را برى نمودم و طلب خود را بخشيدم .


title: حكايت دوم
text:
  ((حكايت دوم :))


  و نيز محدث متبحر، ثقة الاسلام نورى در دارالسلام از عالم فاضل ، حاج ملا ابوالحسن مازندرانى نقل كرده كه گفت : من دوستى داشتم از اهل فضل و تقوا، مسمى به ملا جعفر فرزند عالم صالح ملا محمد حسين طبرستانى از اهل قريه اى كه آنرا ((تيلك )) مى گويند، وقتيكه طاعون آمد و تمام بلاد را گرفت ، جماعت بسيارى پيش از او وفات كردند در حالى كه او را وصى خود قرار داده بودند و او بر حسب وصيت آنها اموال ايشان را جمع نموده و هنوز به محل و مصرف نرسانده ، او نيز به طاعون هلاك شد و آن مالها ضايع شد و به مصارفى كه بايد برسد نرسيد و چون حق تعالى بر من منت نهاد زيارت عتبات عاليات روزيم كرد و سعادت مجاورت قبر امام حسين يافتم ، شبى در كربلا در خواب ديدم كه مردى در گردنش زنجيرى است كه آتش از آن شعله مى كشد و دو طرف آن به دست دو نفر است و آن شخصى كه زنجير به گردنش است زبانش بلند است و تا سينه اش آويخته شده ؛ چون مرا ديد به سوى من آمد و چون نزديك شد ديدم رفيقم ملا جعفر است . از حال او تعجب كردم خواست با من سخن گويد كه آن دو شخص زنجيرش را كشيدند و او را از عقب برگرداندند و نگذاشتند كه سخن گويد دوباره ملا جعفر نزديك من آمد و خواست حرف بزند، باز او را كشيدند و نگذاشتند، تا سه دفعه .
  من از مشاهده آن حال و آن صورت هولناك سخت ترسيدم و صيحه بزرگى كشيدم و بيدار شدم و از فرياد من يك نفر از علماء كه در نزديك من خوابيده بود بيدار شد پس من قصه خواب را براى او نقل كردم ، و اتفاقا اين وقتى كه من از خواب برخاستم وقت باز كردن درهاى صحن مطهر و حرم شريف بود پس من به رفيقم گفتم خوب است به حرم مشرف شويم و زيارت كنيم و براى ملا جعفر استغفار كنيم شايد حق تعالى بر او ترحم فرمايد.


  پس به حرم مشرف شديم و آنچه را قصد داشتيم به عمل آورديم و از اين جريان قريب بيست سال گذشت و از حال او چيزى به دستم نيامد، و من به گمان خود فهميدم كه اين عذاب براى او به سبب تقصير او در اموال مردم باشد و بالجمله چون حق تعالى بر من به زيارت خانه اش منت گذاشت و از اعمال حج فارغ شديم ، و به مدينه رفتم دچار بيمارى سخت شدم و از حركت باز ماندم پس من به رفقاى خود التماس كردم كه مرا شست و شو دهيد و لباسهايم را عوض كنيد و مرا دوش گيريد و به روضه مطهره حضرت رسول صلى الله عليه و آله ببريد پيش از آنكه مرگ مرا دريابد؛ پس رفقا آنچه را كه گفته بودم انجام دادند و چون داخل روضه مطهره شدم بيهوش ‍ افتادم و رفقا مرا گذاشتند و پى شغل خود رفتند؛
  چون به هوش آمدم مرا دوش گرفتند و بردند نزديك شبكه ضريح مقدس تا زيارت كردم ، آنگاه مرا بردند 

  به طرف پشت نزديك بيت حضرت فاطمه زهرا صلوات الله عليها كه محل زيارت آن مظلومه است ، پس نشستم و زيارت كردم آن حضرت را و طلب شفا براى خود نمودم و به آن بى بى خطاب كردم كه به ما رسيده از اخبار، كثرت محبت شما به فرزندت امام حسين (ع) و من همسايه قبر شريف آن حضرتم پس به حق آن بزرگوار كه شفاى مرا از خداوند تعالى بخواهيد؛
  پس به جانب رسول صلى الله عليه و آله توجه كردم و آنچه حاجت داشتم عرض كردم ،
   از جمله طلب شفاعت آن حضرت را براى جماعتى از رفقايم كه وفات كرده اند و اسمهاى آنها را يك يك ذكر كردم تا رسيدم به اسم ملا جعفر، در اين حال يادم آمد خوابى كه از او ديده بودم ، حالم منقلب شد، پس الحاح كردم در طلب مغفرت و سؤ ال شفاعت براى او و عرض كردم كه من بيست سال پيش از اين ، او را به حال بد ديدم و نمى دانم خوابم راست بوده يا از خوابهاى پريشان به هر جهت آنچه ممكنم بود از تضرع و دعا در حق او به جا آوردم ، پس در حال خود خفتى ديدم ، برخاستم تنها بدون اعانت رفيق به منزل آمدم و مرضم به بركت حضرت زهراء صلوات الله عليها بر طرف شد و چون خواستم از مدينه حركت كنيم در احد منزل كرديم ، و چون وارد احد شدم و شهداء آنجا را زيارت كردم خوابيدم ، در خواب ملا جعفر رفيق خود را به هيئت خوبى ديدم جامه هاى سفيد در تن دارد و عمامه با حنك بر سر دارد و عصائى در دست گرفته نزد من آمد و بر من سلام كرد و گفت : مرحبا بالاخوة و الصداقة ؛ شايسته است كه رفيق با رفيق خود چنين كند كه تو با من كردى .

  من در اين مدت در تنگى و بلا و شدت و محنت بودم پس تو از روضه مطهره بيرون نيامدى مگر آنكه مرا از آن گرفتاريها خلاص كردى و الآن دو روز يا سه روز است كه مرا به حمام فرستادند و از قذارت و كثافات ، پاكيزه ام كردند، و حضرت رسول صلى الله عليه و آله اين جامه ها را براى من فرستاده و حضرت صديقه صلوات الله عليها اين عبا را براى من مرحمت فرموده و امر من به حمد الله به خوبى و عافيت منجر شد، و من براى مشايعت تو آمدم تا آن كه تو را بشارت دهم ، پس خوشحال باش كه به سوى اهل خود سلامت برمى گردى و آنها هم سالم مى باشند. پس بيدار شدم شكر گويان و خوشحال .
  شيخ مرحوم فرموده كه شايسته است براى شخص زيرك خبير كه تاءمل كند در دقائق اين رؤ يا؛
   زيرا كه آن مشتمل است بر چيزهايى كه برطرف مى كند كورى دل و خاشاك در چشم را.


title: حكايت سوم
text:
  ((حكايت سوم :))


  و نيز در دارالسلام است كه شيخ اجل جناب حاج ملا على از والد ماجدش
   ‍ جناب حاج ميرزا خليل تهرانى (رحمه الله عليه ) نقل فرموده كه من در كربلاى معلى بودم و مادرم در طهران ؛ پس شبى در خواب ديدم كه مادرم به نزد من آمد و گفت اى پسر! پس از مرگ مرا با بينى شكسته به سوى تو آوردند پس من ترسان از خواب بيدار شدم و از اين خواب چندى نگذشت كه كاغذى از بعضى برادران رسيد كه نوشته بود: والده ات وفات كرد، جنازه اش را به نزد شما فرستاديم . چون جنازه كشها آمدند گفتند جنازه والده شما را در كاروانسراى نزديك ذى الكفل گذاشتيم چون گمان كرديم كه شما در نجف مى باشيد.
  پس من صدق خواب را فهميدم ولكن متحير ماندم در معناى كلام آن مرحومه كه گفته بود: 

  بينيم را شكستند، تا اينكه جنازه اش را آوردند. كفن را از روى او گشودم ديدم بينى او شكسته شده سبب آن را از حاملين آن پرسيدم گفتند ما سببش را نمى دانيم جز آنكه در يكى از كاروانسراها تابوت آن مرحومه را روى تابوتهاى ديگر گذاشته بوديم مالها با هم لگدكارى كردند و جنازه را به زمين افكندند شايد، در آن وقت اين آسيب به آن مرحومه رسيده ، ديگر غير از اين ما سببى براى آن نمى دانيم . پس من جنازه مادرم را آوردم حرم حضرت اباالفضل (ع) و مقابل آن جناب گذاشتم و عرض كردم : اى اباالفضل ! مادر من نماز و روزه اش را نيكو بجا نياورده ، الحال دخيل تو است پس از او اذيت و عذاب را برطرف كن و بر من است كه پنجاه سال براى او روزه و نماز بدهم . پس او را دفن كردم و در دادن نماز و روزه براى او مسامحه شد. مدتى گذشت كه شبى در خواب ديدم كه شور و غوغائى بر در خانه من است . از خانه بيرون شدم ببينم چيست ؟ ديدم مادرم را بر درختى بسته اند و به او تازيانه مى زنند. گفتم : براى چه او را مى زنيد، چه گناهى كرده ؟ گفتند: ما از جانب حضرت ابوالفضل ماءموريم كه او را بزنيم تا فلان مبلغ پول بدهد. من داخل خانه شدم و پول را آوردم و به ايشان دادم و مادرم را از درخت باز كردم و به منزل بردم و مشغول به خدمت او شدم . پس چون بيدار شدم حساب كردم آن مقدار پولى را كه در خواب از من گرفتند موافق بود با پول پنجاه سال عبادت ؛ پس من آن مبلغ را برداشتم و بردم خدمت سيد اجل ميرزا سيد على ، صاحب كتاب ((رياض )) و گفتم : اين پول پنجاه سال عبادت است ، مستدعيم لطف فرموده براى مادرم بدهيد.
  قال شيخنا الاجل صاحب دارالسلام ((احله الله دارالسلام )): 

  و فى هذا الرؤ يا من عظم الامر و خطر العاقبة و عدم جواز التهاون بما عاهد الله على نفسه و علو مقام اوليائه المخبتين ما لا يخفى على من تاءملها بعين البصيرة و نظر الاعتبار.


title: حكايت چهارم
text:
  ((حكايت چهارم:))


  و نيز آن بزرگوار از والد صالح خود نقل فرمود كه در طهران ، در يكى از حمامها، در سر حمام آن خادمى بود 
  كه او را پادو مى گوئيم و او نماز و روزه را بجا نمى آورد. روزى آمد نزد يكى از معمارها و گفت مى خواهم 
  براى من حمامى بنا كنى . معمار گفت تو از كجا پول مى آورى ؟ گفت تو چه كار دارى پول بگير و حمام بساز، 
  پس آن معمار، حمامى براى او ساخت معروف به اسم و اسمش على طالب بود. مرحوم حاج ملا خليل مى گويد كه وقتى در نجف اشرف بودم كه خواب ديدم على طالب آمد به نجف اشرف در وادى السلام ، پس من تعجب كردم و گفتم : تو چگونه به اين مكان شريف آمدى حال آنكه تو نه نماز مى كردى و نه روزه مى گرفتى ؟ گفت : اى فلان ! من مردم و مرا گرفتند با غل و زنجيرها كه ببرند بسوى عذاب كه حاج ملا محمد كرمانشاهى - جزاه الله خيرا - فلانى را نائب گرفت كه براى من حج بجا آورد و فلانى را اجير كرد براى روزه و نماز من و از براى من زكاة و مظالم داد به فلانى و فلان و چيزى بر ذمه من نگذاشت مگر آنكه ادا كرد و مرا از عذاب خلاص نمود؛ خداوند جزاى خير به او بدهد. پس من ترسان از خواب بيدار شدم و از آن خواب تعجب داشتم تا آنكه بعد از مدتى جماعتى از طهران آمدند احوال على طالب را از ايشان پرسيدم پس مرا خبر دادند به همان نحو كه در خواب ديده بودم حتى اشخاصى كه نائب شده بودند براى حج و نماز و روزه او مطابق بودند با آنچه در خواب به من گفته و نام برده بود؛ پس من از صدق رؤ ياى خود و مطابق بودنش با واقع تعجب كردم .
  مخفى نماند كه اين خواب تصديق مى كند اخبارى را كه وارد شده كه ثواب روزه و نماز و حج و ساير خيرات به ميت مى رسد و آنكه گاهى كه مرده در تنگى و شدت است به واسطه آن اعمال فرجى براى او حاصل مى شود؛ و نيز تصديق مى كند اخبارى را كه فرمودند هيچ مؤ منى نيست كه در شرق و غرب عالم بميرد مگر آنكه روحش را به وادى السلام مى برند؛ و در بعض ‍ اخبار است كه گويا مى بينيم ايشان را كه حلقه حلقه نشسته اند و با هم حديث مى گويند. و حاج ملا محمد كرمانشاهى مذكور از علماى اخيار و صلحاى ابرار تهران بوده .


title: حكايت پنجم
text:
  ((حكايت پنجم:))


  از ((اربعينيات )) عالم فاضل و عارف كامل ، قاضى سعيد قمى رحمه الله عليه نقل شده كه فرمود: از كسى كه ثقه و محل اعتماد است از استاد ما شيخ بهائى چنين رسيده كه روزى به زيارت شخصى از ارباب حال رفت كه در مقبره اى از مقابر اصفهان ماءوى گزيده بود. آن شخص عارف به شيخ گفت : من در اين قبرستان قبل از اين روز امر غريبى مشاهده كردم و آن امر اين است كه ديدم جماعتى جنازه اى را در اين قبرستان آوردند و در فلان جا دفن كردند و رفتند؛ پس چون ساعتى گذشت بوى خوشى شنيدم كه از بوهاى اين نشاءه نبود؛ متحير ماندم ؛ به راست و چپ خود نظر كردم تا بدانم كه اين بوى خوش از كجا آمد كه ناگاه ديدم جوان خوش صورتى در لباس ‍ پادشاهان به نزد آن قبر رفت پس چون نزد آن قبر نشست ديدم مفقود شد، گويا داخل در قبر شد پس بسيار تعجب كردم . پس از اين واقعه زمانى نگذشت كه ناگاه بوى بدى به دماغم رسيد كه از هر بوى بدى پليدتر بود پس نگاه كردم سگى را ديدم كه بدنبال او مى رود، تا رسيد به آن قبر و پنهان شد؛ پس من تعجب كردم و در آن حال بودم كه ناگاه آن جوان بدحال و بد هيئت با بدن مجروح بيرون آمد و از همان راهى كه آمده بود برگشت . من عقب او رفتم و از او خواهش كردم كه حقيقت حال را براى من بگويد، گفت : من عمل صالح اين ميت بودم و ماءمور بودم كه در قبر با او باشم . كه ناگاه اين سگى كه ديدى آمد و او عمل غير صالح او بود. من خواستم او را از قبر بيرون كنم تا در كنار او باشم ، آن سگ مرا دندان گرفت و گوشت مرا كند و مرا مجروح كرد چنانچه مى بينى و مرا نگذاشت كه با او باشم ، ديگر نتوانستم در قبر با او بمانم بيرون آمدم و او را وا گذاشتم . چون عارف مكاشف اين حكايت را براى شيخ نقل كرد شيخ فرمود راست گفتى فنحن قائلون بتجسد الاعمال و تصورها بالصورة المناسبة بحسب الاحوال (12)
  مؤ لف گويد اين حكايت را اين خبر كه شيخ صدوق در اول امالى روايت كرده تصديق مى كند و خلاصه اش آن است كه
   ((قيص بن عاصم منقرى )) با جماعتى از ((بنى تميم )) خدمت حضرت رسول رسيدند و از آن حضرت نصيحتهاى سودمند خواستند آن حضرت ايشان را به كلمات خويش موعظه فرمود از جمله فرمود: اى قيس چاره اى نيست كه بايد همنشينى در قبر داشته باشى تو مرده اى و او زنده است .
  پس اگر او كريم باشد تو را گرامى خواهد داشت و اگر لئيم و پست باشد تو را رها خواهد كرد و محشور نخواهى شد 
  مگر با او، مبعوث نشوى مگر با او، و سؤ ال نخواهى شد مگر از او؛ پس قرار مده آن را مگر صالح ، زيرا كه اگر صالح باشد با او انس خواهى گرفت و اگر فاسد باشد وحشت نخواهى نمود مگر از او و او عمل تست . قيس عرض كرد: يا نبى الله ! دوست داشتم كه اين موعظه به نظم آورده شود تا ما بر آن افتخار كنيم و بصورت يك سند براى ما بماند. آن جناب نزد حسان بن ثابت شاعر فرستاد تا اين جريان را به شعر در آورد ولى چون ((صلصال بن دلهمس )) در مجلس حاضر بود پيش از آنكه حسان بيايد آن را به نظم كشيد:
  تخير خليطا من فعالك انما و لابد بعد الموت من ان تعده فان كنت مشغولا بشيى ء فلا تكن فلن يصحب الانسان من بعد موته الا انما الانسان ضيف لاهله 		قرين الفتى فى القبر ما كان يفعل ليوم ينادى المرء فيه فيقبل بغير الذى يرضى به الله تشغل و من قبله الا الذى كان يعمل يقيم قليلا بينهم ثم يرحل
  شيخ صدوق رحمه الله عليه از حضرت صادق (ع)
   روايت كرده كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود: روزى حضرت عيسى بن مريم (ع) بر قبرى گذشت كه صاحب آن را عذاب مى كردند پس از يكسال بار ديگر حضرت عيسى از آن جا عبور كرد، ديد عذاب از صاحب آن قبر برداشته شده ؛ پس گفت اى پروردگار من ؛ من بر اين قبر در سال گذشته عبور كردم ديدم صاحب آن در عذاب بود و امسال كه بر او گذشتم مى بينم عذاب از او برداشته شده است ؟ پس وحى رسيد به عيسى (ع) كه يا روح الله ، از براى صاحب اين قبر فرزند صالحى بود كه به حد بلوغ رسيد، پس راهى را اصلاح و درست كرد و يتيمى را پناه و جاى داد پس من او را به خاطر اين عمل كه فرزندش بجا آورد بخشيدم .


title: قيامت
text:
  قيامت


  يكى از منازل هولناك آخرت ، قيامت است كه هولش عظيم ، بلكه از هر هول اعظم و فزعش فزع اكبر است و خداوند در وصف آن مى فرمايد: ثقلت فى السموات و الارض لا تاءتيكم الا بغتة سنگين و گران و عظيم است قيامت از حيث شدائد و هولهاى آن ، در آسمانها و زمين يعنى بر اهل آنها از ملائكه و جن و انس ، نيايد شما را مگر ناگهان .

  قطب راوندى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه حضرت عيسى (ع) از جبرئيل پرسيد: كى قيامت بر پا خواهد شد؟ جبرئيل چون اسم قيامت شنيد به لرزه افتاد و غش كرد؛ پس چون به حال آمد گفت يا روح الله ، مسئول به امر قيامت اعلم از سائل نيست ، سپس آيه شريفه را كه ذكر شد خواند.

  و شيخ جليل على بن ابراهيم قمى (رحمة الله ) از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده كه وقتى حضرت رسول صلى الله عليه و آله نشسته بود و جبرئيل نزد آن حضرت بود كه ناگاه نظر جبرئيل به جانب آسمان افتاد و از ترس ، رنگش مانند زعفران زرد شد؛ پس خود را به رسول خدا چسبانيد و به حضرت پناه برد. پس حضرت رسول به آنجا كه جبرئيل نظرش افتاده بود، نظر افكند ملكى را ديد كه مشرق و مغرب را پر كرده بود. پس آن ملك رو به پيغمبر كرد و گفت يا محمد! من فرستاده خدايم تا تو را خبر دهم كه يا پادشاهى را اختيار كنى يا پيامبرى را؟ پس حضرت به سوى جبرئيل توجه كرد، ديد رنگش به حال اول برگشته و به حال آمده .


  جبرئيل عرض كرد: بهتر است كه رسول و بنده باشيد. پس پيغمبر گفت : مى خواهم بنده و رسول باشم . پس آن ملك پاى راست را بلند كرد و گذاشت در ميان آسمان دنيا و پاى چپ را بلند كرد و گذاشت در آسمان دوم ، بعد از آن پاى راست را گذاشت در آسمان سوم ؛ به همين نحو رفت تا آسمان هفتم .

  هر آسمان را يك گام خود كرد و هر چه بالا رفت كوچك تر شد تا آنكه به اندازه مرغ كوچكى شد. پس حضرت به جبرئيل فرمود: ديدم طورى ترسيده بودى كه رنگت تغيير كرده بود. جبرئيل گفت : يا رسول الله مرا ملامت مفرما. آيا دانستيد كه اين ملك كى بود؟ اين اسرافيل حاجب الرب بود و از زمانيكه حق تعالى آسمانها و زمين را خلق فرموده از مكان خود پائين نيامده .

  من او را ديدم كه به سوى زمين مى آيد، گمان كردم كه براى بر پا كردن قيامت آمده است پس از ترس قيامت ، رنگم چنان تغيير كرد كه مشاهده فرموديد. پس چون ديدم كه براى امر قيامت نيامده بلكه حق تعالى چون شما را برگزيده و به خاطر عظمت شما او را به نزد شما فرستاده ، رنگم به حال اول برگشت و نفسم به سوى من برگشت .

  و در روايتى است كه نيست ملك مقربى و نه آسمانى و نه زمينى و نه بادى و نه كوهى و نه صحرايى و نه دريائى مگر اينكه بترسند از روز جمعه براى آنكه قيامت در آن بر پا مى شود.

  فقير گويد: شايد ترسيدن آسمان و زمين و ساير چيزها كه ذكر شد ترسيدن اهل آنها و موكلين آنها باشد چنانچه مفسرين در معنى آيه ثقلت فى السماوات و الارض (13) گفته اند.

  و روايت شده كه چون حضرت رسول صلى الله عليه و آله قيامت را ذكر مى نمود، صداى آن حضرت شديد و رخسار آن حضرت سرخ مى شد.

  و شيخ مفيد در ارشاد نقل كرده كه چون حضرت رسول صلى الله عليه و آله از غزوه تبوك به مدين مراجعت فرمود، ((عمرو بن معدى كرب )) به خدمت آنحضرت رسيد. حضرت به او فرمود: اسلام بياور اى عمرو تا خدا تو را از فزع اكبر ايمن گرداند يعنى ترسى كه بزرگترين ترسهاست . عمرو گفت : اى محمد صلى الله عليه و آله فزع اكبر كدام است ؛ من كسى هستم كه نمى ترسم .

  مؤ لف گويد كه از اين كلام معلوم مى شود دليرى و قوت قلب عمرو؛ نقل شده كه او از شَجعان نامى روزگار بوده و بسيارى از فتوحات عجم به دست او واقع شده و شمشير او به صمصامه معروف بود، كه با آن ، به يك ضربت ، پاهاى شتر را از هم جدا مى كرد.

  و عمر بن الخطاب در زمان خلافت خود از او خواهش كرد كه آن شمشير را نشان او دهد، عمرو آن را حاضر كرد. عمر آن را كشيد و بر محلى زد كه تيزى آنرا امتحان كند ابدا اثر نكرد. عمر آن را دور افكند و گفت : اين چيزى نيست . عمرو گفت : اى امير شما از من شمشير طلبيديد نه بازويى كه آن شمشير را مى زد. عمر از سخن عمرو بدش آمد و او را سرزنش كرد و به قولى او را بزد.

  و بالجمله چون عمرو گفت من از فزع اكبر نمى ترسم ، حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود: اى عمرو چنين نيست كه گمان كرده اى ؛ همانا صيحه اى بلند خواهد شد كه ميتى نماند مگر آنكه زنده شود و نماند زنده اى مگر آنكه بميرد، مگر آنها كه خدا خواسته نميرند. پس يك صيحه ديگر برايشان زده مى شود كه همه زنده مى شوند و صف مى كشند و آسمان شكافته مى شود و كوهها متلاشى و پراكنده مى شوند و پاره ها از آتش جهنم جدا شود و مانند كوه ها افكنده شود؛ پس نماند صاحب روحى مگر آنكه دلش كنده شود و گناهش را ياد كند و مشغول به خود شود مگر كسانى كه خدا خواسته باشد؛ پس كجايى تو اى عمرو و اين ؟ عمرو گفت : همانا من مى شنوم امرى را كه عظيم و بزرگ است . و به حدى قيامت هولناك است كه اموات و مردگان در عالم برزخ و قبر نيز هول و وحشت آن را دارند به نحوى كه بعضى از مردگان كه به دعاى اولياء خدا زنده شده اند موهايشان تمام سفيد بوده . سبب سپيدى موى آنها را پرسيدند، گفتند وقتى كه ما را به زنده شدن امر كردند گمان كرديم كه قيامت بر پا شده و از وحشت و هول قيامت تمامى موهاى ما سپيد شد.


title: چيزهائى كه سبب خلاصى از سختيهاى قيامت است
text:
  اينك ما در اينجا چيزهائى كه سبب خلاصى از سختيهاى قيامت است ذكر مى كنيم شايد آن را به كار بنديد.


  1- روايت شده است كه هر كه سوره يوسف (ع) را در هر روز يا در هر شب بخواند، روز قيامت كه مبعوث مى شود جمالش مانند جمال يوسف باشد، و به او فزع و ترسى از روز قيامت نرسد.
  و از حضرت امام محمد باقر (ع) مرويست كه هر كه سوره دخان را در نمازهاى فريضه و نافله ، بخواند حق تعالى او را در جمله آنهائى كه امين و بى ترسند مبعوث فرمايد.
  و از حضرت امام جعفر صادق (ع) مروى است كه هر كه سوره احقاف را در هر شب يا در هر جمعه بخواند، به او ترسى در دنيا نرسد و حق تعالى او را از ترس روز قيامت ايمن گرداند.
  و نيز از آن حضرت منقولست كه هر كه سوره والعصر را در نمازهاى نافله خود بخواند روز قيامت با صورت سفيد و روشن مبعوث مى شود، و دهانش به خنده گشوده باشد و چشمش روشن باشد تا داخل بهشت شود.


  2- شيخ كلينى از حضرت امام جعفر صادق (ع) نقل كرده كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود: هر كه احترام و تعظيم كند كسى را كه در اسلام موى خود را سپيد كرده حق تعالى او را از فزع و ترس روز قيامت ايمن گرداند.


  3- و نيز از آن حضرت روايت كرده كه فرمود: هر كه بميرد در راه مكه ، خواه در وقت رفتن باشد يا در وقت برگشتن ، از ترس بزرگ روز قيامت ايمن باشد. و شيخ صدوق از آن حضرت روايت كرده كه فرمود هر كه در يكى از دو حرم ، يعنى حرم مكه و حرم مدينه بميرد خداوند او را از جمله آنهائيكه امين و بى ترسند قرار مى دهد.


  4- شيخ كلينى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه فرمود: هر كه در حرم مكه معظمه دفن شود از فزع اكبر ايمن گردد.


  5- شيخ صدوق از حضرت رسول صلى الله عليه و آله نقل كرده كه هر كس ‍ از زنا و يا زشتى ديگر به خاطر خداوند بپرهيزد خداوند آتش جهنم را بر او حرام گرداند و او را از ترس بزرگ روز قيامت ايمن گرداند.


  6- كسى كه نفس اماره را دشمن خويش شمرد خداوند او را از ترس روز قيامت ايمن گرداند.


  7- شيخ اجل على بن ابراهيم قمى از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده كه هر كس خشم خود را فرو برد خداوند دل او را از امن و ايمان روز قيامت پر گرداند.


  8- حق تعالى در سوره نمل فرمود: من جاء بالحسنة فله خير منها و هم من فزع يومئذ آمنون (14) يعنى هر كه آورد در روز قيامت حسنه را پس از براى اوست بهتر از آن و ايشان از فزع آن روز ايمنند. از حضرت اميرالمؤ منين روايت شده كه فرمود: حسنه در اين آيه ، معرفت و ولايت و محبت ما اهل بيت است .


  9- شيخ صدوق از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه فرمود: هر كس كه برادر مؤ من اندوهگين و تشنه را كمك كند و اندوهش را از بين ببرد و يا خواسته اش را بر آورده سازد براى او از طرف خداوند هفتاد و دو رحمت است كه يكى از آنها را حق تعالى در دنيا به او مرحمت فرمايد كه با آن زندگى خود را اصلاح نمايد و هفتاد و يك رحمت ديگر براى 

  جلوگيرى از ترسهاى روز قيامت او باشد.
  مؤ لف گويد كه در خصوص قضاء حوائج برادران دينى روايات بسيار نقل شده ؛ از جمله از حضرت امام محمد باقر (ع) مروى است كه كسى كه دنبال كار برادر مسلمان خود برود حق تعالى او را در حمايت هفتاد و پنج هزار فرشته قرار دهد كه براى او در هر قدمى حسنه اى بنويسد و زشتى را از او بردارد و درجه بالاتر را به او دهد. و چون فارغ شود 

  از حاجت او بنويسد براى او اجر كسيكه حج و عمره را بجا آورده باشد. و از حضرت صادق (ع) منقول است كه قضاء حاجت مرد مؤ من افضل است از حجّه و حجّه و حجّه و شمرد تا ده حج .
  و روايت شده كه در بنى اسرائيل هر گاه عابدى به نهايت عبادت مى رسيد از ميان همه عبادات سعى و كوشش در بر آوردن حاجات مردم اختيار مى كرد.

  و شيخ جليل ، شاذان بن جبرئيل قمى از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت كرده كه حضرت در شب معراج اين كلمات را ديد كه بر در دوم بهشت نوشته شده : لا اله الا الله محمد رسول الله على ولى الله ، از براى هر چيزى 

  حيله ايست و حيله سرور در آخرت چهار خصلت است : دست ماليدن بر سر يتيمان و مهربانى بر بيوه زنان و رفتن پى حاجت مؤ منان و تعهد و پرستارى از فقيران و مسكينان لهذا علما و بزرگان دين خيلى اهتمام در قضاء حوائج مؤ منين داشتند و حكاياتى از ايشان در اين باب نقل شده كه جاى نقلش نيست .


  10- شيخ كلينى از حضرت امام رضا (ع) نقل كرده كه هر كه نزد قبر برادر خود بيابد و دست خود را بر قبر بگذارد و انا انزلناه فى ليلة القدر را هفت مرتبه بخواند خداوند او را از فزع اكبر ايمن گرداند.
  (مؤ لف گويد كه در روايت ديگر است كه رو به قبله كند و دست بر روى قبر بگذارد) و اين ايمن بودن از ترس بزرگ روز قيامت ، ممكن است براى خواننده باشد چنانچه ظاهر خبر است ، و محتمل است براى ميت باشد چنانچه از بعضى روايات ظاهر مى شود.

  و اين فقير ديدم در مجموعه اى كه شيخ اجل افقه ، ابو عبدالله محمد بن مكى عاملى معروف به شيخ شهيد، به 
  زيارت قبر استاد خود شيخ اجل عالم فخر المحققين نجل آية الله علامه حلى (رضوان الله عليهم اجمعين ) آمد و گفت : نقل مى كنم از صاحب اين قبر و او نقل كرد از والد ماجدش به سند خود از امام رضا (ع) كه هر كه زيارت
   كند قبر برادر مؤ من خود را و بخواند نزد او سوره قدر را و بگويد: اللهم جاف الارض عن جنوبهم و صاعد اليك ارواحهم 
  و زدهم منك رضوانا و اءسكن اليهم من رحمتك ما تصل به وحدتهم و تونس وحشتهم ، انك على كل شى ء قدير 

  ايمن شود خواننده و ميت از فزع اكبر.
  مؤ لف گويد كه قبر فخر المحققين بنابر آنچه از كلام مجلسى اول در شرح فقيه ظاهر مى شود در نجف اشرف است و شايد نزديك قبر والدش علامه (رحمه الله عليه ) در ايوان مطهر باشد.


title: بيرون آمدن از قبر
text:
  بيرون آمدن از قبر


  يكى از مواقع هولناك قيامت ساعتى است كه انسان از قبر خود بيرون مى آيد و اين ساعت يكى از آن سه ساعتى است كه سخت ترين ساعات و وحشتناكترين آنها براى فرزندان آدم است .
  حق تعالى در سوره معارج فرمود: فذرهم يخوضوا و يلعبوا - الى آخر السورة (15) ؛ ((يعنى ايشان كه در باطل خود 

  فرو رفته اند بحال خود واگذار تا بازى كنند و روز خود را ملاقات كنند روزى كه از آنها دعوت شده و روزى كه از قبرهاى خود با شتاب بيرون مى آيند. تا بسوى پرچمى كه بر افراشته شده بسرعت روان شوند، چنانكه لشكر 

  پراكنده كه علم را برپا ببينند به جانب آن شتاب كنان مى روند، در حاليكه چشمانشان فرو افتاده كه نمى توانند از هول نظر كنند، و خوارى بر ايشان چيره شده و اين است آن روزيكه وعده داده مى شدند.))


  از ابن مسعود روايت شده كه گفت : من در خدمت حضرت اميرالمؤ منين (ع) نشسته بودم كه آن جناب فرمود: همانا در قيامت پنجاه موقف است هر موقفى هزار سال ؛ موقف اول بيرون آمدن از قبر است كه هزار سال با بدن برهنه و پاى برهنه با حال گرسنگى و تشنگى در جائى نگهدارى مى شوند، پس هر كه از قبر خود با ايمان بخدا و به بهشت و دوزخ و بعث و حساب و قيامت بيرون آيد و بخدا و پيامبر اقرار كند از تشنگى و گرسنگى نجات خواهد يافت .

  و حضرت اميرالمؤ منين (ع) در نهج البلاغه فرموده : و ذلك يوم يجمع الله فيه الاولين و الآخرين لنقاش الحساب و جزاء الاعمال خضوعا قياما قد الجمهم العرق و رجفت بهم الاءرض و احسنهم حالا من وجد لقدميه موضعا و لنفسه متسعا(16)
  ((روزى كه خداوند خلق اول و آخرين را براى رسيدگى به حساب و اعمالشان در يك جا جمع فرمايد و حال مردم در آن روز به اين نحو است كه خاضع و فروتن ايستاده اند، و عرقهاى ايشان تا دهنهاى ايشان رسيده و زمين ايشان را به سختى و شدت مى جنباند و از ميان مردم حال آن كسى خوب است كه براى قدمهاى او جايى باشد و به قدر كافى توان نفس ‍ كشيدن را داشته باشد.
  و شيخ كلينى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه مثل مردم هنگام ايستادن در روز قيامت مانند تير است در تركش ؛ يعنى همچنانكه تيرها را دسته كرده در تركش جاى مى دهند به حدى كه از تنگى تكان نمى خورند، همين طور جاى آدمى در آن روز به حدى تنگ است كه توان حركت از جاى خود ندارد.
  و بالجمله اين موقف ، موقفى عظيم و شايسته است . در اينجا مطالبى را پيرامون اشخاصى كه از قبر بيرون مى آيند بيان مى كنيم .


  1- شيخ صدوق روايت كرده از ابن عباس از حضرت رسول صلى الله عليه و آله كه آن حضرت فرمود: كسى كه در ولايت و امامت على شك دارد روز قيامت در حالى برانگيخته مى شود كه در گردنش طوقى از آتش باشد كه داراى سيصد شعبه است كه بر هر شعبه اى از آن ، شيطانى باشد كه روترش ‍ كند در روى او و آب دهن افكند در صورت او.(17)


  2- شيخ كلينى از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده كه خداوند تبارك و تعالى روز قيامت مردمانى را از قبرهايشان برمى انگيزد كه دستهايشان به گردنهايشان بسته شده بحدى كه توان كوچكترين چيزى را ندارند و فرشتگان با ملامت و سرزنش به آنها مى گويند اينها مردمى هستند كه حق خداوند را در اموالشان ندادند.

  3- شيخ صدوق از حضرت رسول صلى الله عليه و آله در حديث طولانى روايت كرده كه هر كس بين دو نفر نمامى و سخن چينى كند خداوند در قبر آتشى بر او مسلط مى سازد كه بسوزاند او را تا روز قيامت ؛ پس چون از قبر خود بيرون آيد مسلط فرمايد حق تعالى بر او چهار مار سياه بزرگى كه گوشت او را با دندان بكند تا داخل جهنم شود.(18)

  4- و نيز از آن حضرت روايت كرده كه هر چشم خود را از نگاه كردن به زن نامحرم پر كند حق تعالى او را روز قيامت در حالى محشور مى سازد كه او را به ميخهاى آتشين كشيده باشند و سپس امر شود كه او را به سمت آتش ‍ برند.


  5 - و نيز از آن حضرت صلوات الله عليه روايت كرده كه فرمود: خداوند روز قيامت شرابخوار را با روى سياه و چشمهاى كبود و دهان كج محشور مى گرداند در حالى كه آب از دهانش مى ريزد و زبان او را از قفايش بيرون كرده اند.
  و در علم اليقين محدث فيض است كه روايت شده در ((صحيح )) كه شارب الخمر محشور مى شود روز قيامت در حالى كه كوزه اى در گردنش ‍ است و قدح در دستش و بويش گنديده تر است از هر مردارى كه بر زمين است ، لعنت مى كند او را هر كه مى گذرد بر او از خلايق .(19)


  6- شيخ صدوق از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت كرده كه فرمود: روز قيامت شخص دو رو و دو رنگ را مى آورند در حالى كه زبانش از پشت سرش بيرون آمده و زبان ديگر از جلو رويش در حالى آتش از دهانش ‍ شعله ور است و مى گويند اين مجازات دو روئى و دو زبانى است .
  و بدان كه چيزهايى كه براى اين موقف سودمند است ، بسيار است و ما به چند نمونه از آن اشاره مى كنيم :


  1- در حديثى وارد شده كه هر كه جنازه اى را تشييع كند، حق تعالى بر او ملائكه اى موكل فرمايد كه با ايشان راياتى باشد و تشييع كنند او را از قبرش ‍ تا محشرش .

  2- شيخ صدوق از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه هر كس از مؤ منى اندوهى را برطرف كند، حق تعالى بر طرف كند از او اندوه هاى آخرت را و بيرون آيد از قبر خود در حاليكه دلش خنك و سرد باشد.

  3- شيخ ((كلينى )) و ((صدوق )) از ((سُدير صيرفى )) روايت كرده اند در خبر طولانى كه گفت : حضرت صادق (ع) فرمود: كه چون حق تعالى مؤ من را از قبرش بيرون آورد، بيرون شود با او مثالى يعنى قالبى و كالبدى كه پيش روى او باشد، پس مؤ من هر چه بيند، هولى از هولهاى روز قيامت ، آن مثال به او مى گويد: اندوهناك مشو و مترس و مژده باد تو را به سرور و كرامت از حق تعالى . و پيوسته او را بشارت دهد تا در مقام حساب ؛ پس حق تعالى حساب آسانى از او بگيرد و او را به بهشت فرمان دهد و آن مثال در جلو او باشد.
  پس مؤ من به او گويد: خدا رحمت كند تو را خوب رفيقى براى من بودى ؛ از قبر با من بيرون آمدى و پيوسته مرا به سرور و كرامت از حق تعالى بشارت دادى تا ديدم من آن را. پس تو كيستى ؟ گويد: من آن سرور و شادى هستم كه بر قلب برادر مؤ من خود در دنيا وارد كردى ؛ حق تعالى مرا خلق فرموده تا تو را بشارت دهم .


  4- و نيز شيخ كلينى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه فرمود: هر كه برادر مؤ من خود را لباس زمستانى يا تابستانى بپوشاند، و آنكه بر او سختيهاى مرگ را آسان كند، و گشاد كند قبر او را و آنكه وقتى كه از قبر خود بيرون آيد فرشتگان را با مژده ملاقات كند؛ يعنى ملائكه او را بشارت دهند و اشاره به همين است آيه شريفه : و تتلقيهم الملائكه هذا يومكم الذى كنتم توعدون .

  5- سيد بن طاووس در كتاب اقبال از حضرت رسول صلى الله عليه و آله روايت كرده كه هر كسى كه در ماه شعبان هزار مرتبه بگويد: لا اله الا الله و لا نعبد الا اياه مخلصين له الدين و لو كره المشركون حق تعالى براى او عبادت سال را بنويسد و گناه او را محو كند و روز قيامت از قبرش بيرون بيايد در حالى كه چهره اش مانند ماه شب چهارده درخشان باشد.

  6- خواندن دعاى جوشن كبير در اول ماه رمضان است .
  شايسته است كه ما در اينجا چيزى كه مناسب مقام است نقل كنيم : شيخ اجل امين الدين طبرسى (رحمه الله عليه ) در مجمع البيان از ((براء بن عازب )) نقل كرده كه ((معاذ بن جبل )) نشسته بود نزديك حضرت رسول صلى الله عليه و آله در منزل ((ابى ايوب انصارى )). پس معاذ گفت : يا رسول الله خبر ده مرا از قول حق تعالى ((يوم ينفخ 

  فى الصور فتاءتون افواجا))(20) يعنى روزى كه دميده شود در صور پس فوج فوج بيائيد. حضرت فرمود: اى معاذ سؤ ال كردى از امر عظيمى ، بعد فرمود: ده صنف از امت من متفرق و پراكنده محشور مى شوند كه خداوند ايشان را از مسلمانان جدا كرده و تغيير صورتشان را به اين صورتها تغيير داده است بعضى به صورت بوزينه باشند، بعضى به صورت خوكها، بعضى نگونسار باشند، به اين طريق كه پاهايشان از بالا و صوتهايشان از زير و ايشان را با 

  صورتهايشان به محشر بكشند، بعضى كور باشند كه رفت و آمد كنند، بعضى كران و گنگان باشند كه چيزى نفهمند، بعضى زبانهايشان بمكند در حالى كه چرك و خون از دهانشان جارى باشد بعضى با دستها و پاهاى بريده محشور شوند، بعضى به تنه هاى درخت آتشين آويخته باشند بعضى از مردار، گنديده تر باشند بعضى پوشيده باشند از قطران كه تمام اندام ايشان را گرفته و پيراهنها به پوستهاى ايشان چسبيده باشد پس آنهائى كه به صورت بوزينه اند اشخاصى هستند كه سخن چينى و نمامى مى كردند. و آنهائى كه به صورت خوكها باشند كسبهاى حرام 

  داشتند و اما آنان كه نگونسارند پس خورندگان ربا مى باشند. و آنان كه كورند كسانى اند كه با ستم داورى كرده اند و آنان كه كر و گنگ مى باشند اشخاصى هستند كه دچار عجب و خودبينى اند آنان كه زبانهايشان را مى مكند علما و قاضيانند كه اعمالشان مخالف با گفتارشان مى باشد و آنان كه دستها و پاهايشان بريده شده كسانى اند كه همسايگان خود را آزار داده اند و آنان كه به دار آتشين آويخته شده اند كسانى هستند كه سعايت و سخن چينى مى كنند و آنان كه از مردار گنديده ترند اشخاصى اند كه حق خدا را كه در اموالشان بوده نداده اند و آنان كه جبه هائى از قطران بر تن دارند مردم خودخواه و مغرورند.


title: ميزان
text:
  ميزان



  يكى از مواقف هولناك قيامت ، موقف ميزان و سنجش اعمال است و خداوند در اين باره مى فرمايد:
  و الوزن يومئذ الحق فمن ثقلت موازينه فاولئك هم المفلحون . و من خفت موازينه فاولئك الذين خسروا انفسهم بما كانوا بآياتنا يظلمون (21) ((يعنى وزن و سنجيدن اعمال در روز قيامت حق است پس هر كس ترازوى حسنات و خوبيهاى او سنگين باشد از رستگاران و هر كس سبك باشد از زيانكاران خواهد بود و آنها به خاطر انكار آيات ما از ستمكارانند.))
  و در سوره قارعه فرموده : القارعة ما القارعة (تا آخر سوره ) قارعه يعنى قيامت به جهت آنكه دلها را به ترس و فزع مى كوبد؛

   پس معنى چنين است : 
  ((قيامت و چيست قيامت ؟ و چه دانا كرد تو را كه چيست آن ؟ روزى كه مردم مانند پروانه پراكنده اند، و كوهها مانند پشم حلاجى شده ؛ پس آنكس كه حسناتش سنگين باشد در عيش و خوشى پسنديده است و آنكس كه حسناتش سبك باشد جايگاهش هاويه است و تو چه مى دانى هاويه چيست ؟ آتشى است بسيار سوزنده .))
  بدان كه براى سنگين كردن ميزان حسنات شايد هيچ عملى مثل صلوات بر حضرت رسول و آل او و مثل حسن خلق نباشد، و من در اينجا به ذكر چند خبر در فضيلت صلوات و سه روايت با چند حكايت در حسن خلق بيان مى كنم .


title: اخبارى درباره فضائل صلوات
text:
  اخبارى درباره فضائل صلوات :


  1- شيخ كلينى (رحمه الله عليه ) به سند معتبر روايت كرده كه حضرت امام محمد باقر (ع) يا امام صادق (ع) فرمودند: هيچ ميزانى سنگين تر از صلوات بر محمد و آل محمد - صلوات الله و سلامه عليهم اجمعين - نيست . وقتى ميزان اعمال انسان سبك باشد در آن صلوات گذارند و سنگين مى شود.


  2- از حضرت رسول (ص) مرويست كه فرمود: من روز قيامت نزد ميزانم ، پس هر كه گناهانش بسيار باشد كه كفه سيئاتش سنگين باشد صلواتى را كه براى من فرستاده بياورم تا كفه حسناتش سنگين شود.


  3- و نيز شيخ صدوق از حضرت امام رضا (ع) نقل كرده كه فرمود: هر كه قدرت نداشته باشد بر چيزى كه گناهانش را برطرف كند پس بسيار صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد كه آن ، گناهان را خراب و ويران مى كند.


  4- از دعوات راوندى نقل است كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود كه هر كس به من هر روز سه مرتبه و در هر شب سه مرتبه از روى حب و شوق بر من صلوات فرستد بر خداوند سزاوار است گناهان او را كه در آن شب و آن روز كرده است بيامرزد.


  5 - و نيز از آن حضرت مروى است كه در رؤ يا ديدم عمويم حمزة بن عبدالمطلب و برادرم جعفر بن ابى طالب را كه در پيش آنها طبقى است از سدر؛ پس يك ساعتى از آن ميل كردند پس از آن ، سدر مبدل شد به انگور، پس يك ساعتى از آن خوردند پس از آن ، انگور رطب شد، پس يك ساعتى از آن ميل كردند. من نزديك ايشان رفتم و گفتم : پدرم فداى شما باد چه عملى يافتيد كه از همه اعمال افضل باشد؟ گفتند: پدران و مادران ما فداى تو باد، ما بهترين اعمال را صلوات بر تو، و سقايت آب ، و محبت على بن ابى طالب (ع) يافتيم .


  6- و نيز از آن حضرت مرويست كه هر كس بر من صلوات بفرستد پيوسته ملائكه براى او استغفار مى كنند.


  7- شيخ كلينى از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه فرمود: هر گاه نام پيامبر برده شود پس بر او صلوات بسيار فرستيد.
  زيرا هر كس بر پيامبر صلوات بفرستد خداوند هزار صلوات بر او فرستد و فرشتگان و مخلوقات الهى بر او صلوات فرستند.
  فقير گويد كه شيخ صدوق در معانى الاخبار روايت كرده از حضرت صادق (ع) در معنى ان الله و ملائكته يصلون على النبى الآية . كه آن حضرت فرمود: صلوات از خداوند عز و جل رحمت است و از ملائكة تزكيه است و از مردم دعاست .
  و در همان كتاب روايت است كه راوى گفت : ما چگونه بر محمد و آل محمد (عليهم السلام ) صلوات بفرستيم ؟ فرمود: مى گوئيد: صلوات الله و صلوات ملائكته و انبيائه و رسله و جميع خلقه على محمد و آل محمد والسلام عليه و عليهم و رحمه الله و بركاته . گفت : گفتم : چقدر ثواب است براى كسى كه اين صلوات را بر پيغمبر بفرستد؟ فرمود: آنچنان از گناه آزاد خواهد شد مثل روزى كه از مادر متولد شده است .


  8 - شيخ ابوالفتوح رازى روايت كرده از حضرت رسول صلى الله عليه و آله كه فرمود: در شب معراج چون به آسمان رسيدم ملكى را ديدم كه هزار دست داشت در هر دستى هزار انگشت و مشغول حساب و شماره كردن با انگشتان بود از جبرئيل پرسيدم كه اين ملك كيست و چه چيزى را حساب مى كند؟ جبرئيل گفت : اين ملكى است موكل بر دانه هاى باران ، حفظ مى كند كه چند قطره از آسمان به زمين نازل شده . پس من به آن ملك گفتم كه تو ميدانى از زمانيكه حق تعالى دنيا را خلق كرده است چند قطره باران از آسمان به زمين آمده است ؟ گفت : يا 

  رسول الله قسم به آن خدايى كه تو را به حق فرستاده به سوى خلق ، غير از آنكه من مى دانم چند قطره باران از آسمان به زمين نازل شده ، به تفصيل هم مى دانم چند قطره به دريا فرود آمده و چند قطره در بيابان و چند قطره در معموره و چند قطره در بستان و چند قطره در شوره زار و چند قطره در قبرستان .
  حضرت فرمود: من تعجب كردم از حفظ و تذكر او در حساب خود. پس ‍ گفت : يا رسول الله ، با اين حفظ و تذكر و دستها و انگشتان كه دارم حساب كردن يك چيزى را قدرت ندارم . گفتم : آن چيست ؟ گفت : قومى از امت تو كه در جايى حاضر مى شوند و اسم تو نزد ايشان برده مى شود پس بر تو صلوات مى فرستند من قدرت ندارم ثواب آنها را شماره و حساب كنم .


  9- شيخ كلينى در ذيل صلوات عصر جمعه روايت كرده : اللهم صل على محمد و آل محمد الاءوصياء المرضيين بافضل صلواتك و بارك عليهم بافضل بركاتك و السلام عليه و عليهم و رحمه الله و بركاته . هر كه اين صلوات را هفت مرتبه بگويد خداوند بر او به عدد هر بنده ، حسنه اى را رد مى كند و عملش در آن روز مقبول باشد و در روز قيامت كه مى آيد نورى مابين ديدگان اوست .


  10 - روايت شده كه هر كه بعد از نماز صبح و نماز ظهر بگويد: ((اللهم صل على محمد و آل محمد و عجل فرجهم )) نميرد تا امام قائم (ع) را درك نمايد.


title: رواياتى درباره حسن خلق قسمت اول
text:
  رواياتى درباره حسن خلق قسمت اول :


  1- از ((انس بن مالك )) منقول است كه گفت : وقتى در خدمت حضرت رسول صلى الله عليه و آله بودم بر تن شريف آن جناب بردى بود كه حاشيه و كنار آن غليظ و زبر بود، كه ناگاه عربى بيابانى نزديك آمد و رداى آن حضرت را گرفت و بشدت كشيد به نحوى كه حاشيه ردا در بن گردن آن جناب اثر كرد؛ پس گفت : اى محمد بر اين دو شتر من از مالى كه نزد تست ، بارش كن زيرا كه آن مال خدا است نه مال تو و نه مال پدر تو. حضرت در جواب او سكوت نمود، آنگاه فرمود: مال ، مال خدا است و من بنده خدا هستم ؛ پس فرمود: اى اعرابى آيا از تو قصاص كنم ؟ گفت : نه . حضرت فرمود: چرا؟ گفت : زيرا كه شيوه و خلق تو آنست كه بدى را به بدى مكافات نمى كنى . حضرت خنديد و امر فرمود كه بر يك شتر او جو بار كردند و بر شتر ديگرش خرما.
  مؤ لف گويد: كه ذكر اين روايت در اين مقام به خاطر تبرك و تيمن است نه براى بيان حسن خلق حضرت رسول صلى الله عليه و آله يا ائمه هدى (عليهم السلام )، زيرا كه شخصى را كه حق تعالى در قرآن كريم به خلق عظيم ياد مى فرمايد و علماى فريقين در سيرت و خصال حميده اش كتابها نوشته اند يك دهم آنچه را كه در حضرت وجود داشته بيان نكرده اند.
  و لقد اجاد من قال :


  محمد سيد الكونين و الثقلين فاق النبيين فى خَلق و فى خُلق و كلهم من رسول الله ملتمس و هو الذى تم معناه و صورته منزه عن شريك فى محاسنه فمبلغ العلم فيه انه بشر 		و الفريقين من عرب و من عجم و لم يدانوه فى علم و لا كرم غرفا من البحر او رشفا من الديم ثم اصطفاه حبيبا بارء النسم فجوهر الحسن فيه غير منقسم و انه خير خلق الله كلهم


  2- از عصام بن المصطلق شامى نقل شده كه گفت : وقتى داخل مدينه معظمه شدم حسين بن على (ع) را ديدم كه با روش نيكو و اخلاق پسنديده اش ، مرا به شگفتى انداخت پس مرا واداشت كه كينه درونى خود را كه از پدرش داشتم ظاهر كنم پس نزديك شدم و گفتم : توئى پسر ابوتراب ؟ فرمود: بلى . فبالغت فى شتمه و شتم ابيه يعنى هر چه توانستم به آن حضرت و پدرش دشنام گفتم . فنظر الى نظرة عاطف رؤ وف ، پس نظرى از روى عطوفت و مهربانى به من كرد و فرمود: اعوذ بالله من الشيطان الرجيم ، بسم الله الرحمن الرحيم خذ العفو و اءمر بالعرف و اءعرض عن الجاهين - الى قوله تعالى - ثم لا يقصرون (22) - و اين آيات اشارت است به مكارم اخلاق كه حق تعالى پيغمبرش را به آن آراست ؛ از جمله آنكه به حداقل از اخلاق مردم اكتفا كند و متوقع زيادتر نباشد و بدى را به بدى مكافات ندهد. و از نادانان روى گرداند، و در مقام وسوسه شيطان به خدا پناه برد ثم قال خفض عليك استغفر الله لى و لك (يعنى ) پس به من فرمود: بر خود كار را سبك بشمار و از خدا آمرزش خود و مرا بخواه ؛ همانا اگر از ما طلب يارى كنى تو را يارى مى كنيم و اگر طلب بخشش كنى تو را عطا مى كنيم ، و اگر طلب ارشاد كنى تو را ارشاد كنيم عصام گفت من از جسارتهاى خود پشيمان شدم . آن حضرت با فراست پشيمانى مرا متوجه شد و فرمود: لا تثريب عليكم اليوم يغفر الله لكم و هو ارحم الراحمين (23) - و اين آيه شريفه حكايت كلام حضرت يوسف پيغمبر (ع) است به برادران خود كه در مقام عفو از تقصير آنها فرمود كه عتاب و ملامتى بر شما نيست ؛ خداوند شماها را بيامرزد و اوست ارحم الراحمين - پس آن جناب به من فرمود كه تو از اهل شامى ؟ عرض كردم : بلى . فرمود: شنشنة اعرفها من اخزم - و اين مثلى است كه حضرت به آن تمثل جست - حاصل آنكه اين دشنام و ناسزا گفتن به ما عادت و خوى اهل شام است كه معاويه در ميان آنها سنت قرار داده پس فرمود: حيانا الله و اياك هر حاجتى كه دارى با گشاده رويى از ماه بخواه تا به تو بدهم . عصام گفت : اين اخلاق شريفه آن حضرت در مقابل آن جسارتها و دشنامها كه از من سر زد چنان زمين بر من تنگ شد كه دوست داشتم كه به زمين فرو مى رفتم لاجرم از نزد آن حضرت آهسته بيرون شدم در حالى كه به مردم پناه مى بردم به نحوى كه آن جناب ملتفت من نشود و مرا نبيند، ولى بعد از آن مجلس هيچ كس مانند او و پدرش محبوب تر نزد من نبودند.
  مؤ لف گويد كه صاحب كشاف در ذيل آيه شريفه لا تثريب عليكم اليوم كه حضرت سيدالشهداء به آن تمثل جست روايتى از حسن خلق يوسف صديق نقل كرده كه ذكرش در اينجا مناسب است و آن روايت اين است كه برادران يوسف (ع) پس از آنكه يوسف را شناختند، براى آن جناب پيغام دادند كه تو ما را صبح و شام در سر سفره خود، مى خوانى ما از تو به خاطر آن بلاهائى كه سر تو آورديم خجالت مى كشيم يوسف (ع) فرمود: چرا حيا مى كنيد و حال آنكه شما سبب عزت و شرف من هستيد؟ زيرا كه اگر چه من بر اهل مصر سلطنت دارم لكن ايشان به همان چشم اول به من نگاه مى كنند و مى گويند: سبحان من بلغ عبدا بيع بعشرين درهما ما بلغ يعنى منزه است خداوندى كه بنده اى را كه بيست درهم خريده شده به اين مرتبه رسانيد من الآن به واسطه شما شرف پيدا كردم و در چشمها بزرگ شدم ، زيرا كه دانستند شما برادران من هستيد و من بنده نبودم بلكه نواده ابراهيم خليلم .
  و نيز روايت شده كه چون حضرت يعقوب و يوسف به هم رسيدند يعقوب پرسيد: پسر جان برايم بگو كه چه بر سرت آمد؟ گفت : بابا مپرس از من كه برادرانم با من چه كردند بلكه بپرس كه حق تعالى با من چه كرد.
  3- شيخ مفيد و ديگران روايت كرده اند كه در مدينه طيبه مردى از اولاد خليفه دوم بود كه پيوسته حضرت امام موسى (ع) را اذيت مى كرد و به آن جناب ناسزا مى گفت و هر وقت كه آن حضرت را مى ديد به اميرالمومنين دشنام مى داد تا آنكه روزى بعضى از كسان آن حضرت عرض كردند كه بگذار تا اين فاجر را بكشيم ، حضرت ايشان را نهى كرد و پرسيد كه آن مرد كجاست ؟ عرض كردند در يكى از نواحى مدينه مشغول زراعت است . حضرت به قصد ديدار او از مدينه بيرون رفت . حضرت وقتى به مزرعه او رسيد و همانطور كه سوار بر الاغ خود بود به داخل مزرعه اش رفت . آن مرد صدا زد كه زراعت ما را نمال ؛ از آنجا نيا. حضرت همانطور كه مى رفت ، ادامه داد تا به او رسيد و نزد او نشست و با او به گشاده روئى و خنده سخن گفت ، و از او سؤ الى كرد كه چه مقدار خرج زراعت كرده اى ؟ گفت : صد اشرفى . فرمود: چه مقدار اميد دارى از آن بهره ببرى ؟ گفت : غيب نمى دانم . حضرت فرمود: من گفتم چه اندازه اميد دارى عايدت بشود؟ گفت : اميدوارم كه دويست اشرفى عايدم شود. پس حضرت كيسه زرى بيرون آوردند كه در آن سيصد اشرفى بود، به او مرحمت كرد و فرمود: اين را بگير و زراعت نيز برايت باقى بماند و خداوند به تو به آن مقدار كه اميد دارى بدهد. عمرى برخاست و سر آن حضرت را بوسيد و از آن جناب درخواست كه از تقصيرات او بگذرد و او را عفو فرمايد. حضرت تبسمى فرمود و برگشت و پس از اين عمرى را در مسجد ديدند نشسته چون نگاهش به آن حضرت افتاد گفت : الله اعلم حيث يجعل رسالته . اصحابش با وى گفتند كه قصه تو چيست ، تو پيش از اين غير اين مى گفتى ؟ گفت : شنيديد آنچه گفتم باز بشنويد، پس شروع كرد به آن حضرت دعا كردن . اصحابش با او نزاع كردند او نيز با ايشان به نزاع برخاست ، پس ‍ حضرت به كسان خود فرمود كداميك بهتر بود آنچه شما اراده كرده بوديد يا آنچه من اراده كردم ؟ همانا من كار او را اصلاح كردم و با پول شر او را برگرداندم .


title: رواياتى درباره حسن خلق قسمت دوم
text:
  حكاياتى درباره حسن خلق :


  1- نقل است كه روزى مالك اشتر از بازار كوفه مى گذشت و بر تن او پيراهن و عمامه اى از خام بود. يكى از بازاريان كه او را نمى شناخت به نظر حقارت به او نگاه كرد و از روى استهزاء و استخاف گلوله گلى به طرفش پرتاب كرد. مالك از او بگذشت و چيزى به او نگفت . پس به آن مرد گفتند كه آيا مى دانى به چه كسى اين اهانت و استهزاء نمودى ؟ گفت : نه . گفتند: اين شخص مالك اشتر، يار اميرالمؤ منين (ع) بود. آن مرد ترس و لرزه گرفت و عقب مالك برفت تا او را دريابد و عذر خواهى نمايد؛ مالك را در مسجد يافت كه به نماز ايستاده . چون از نماز فارغ شد، آن مرد روى پاهاى مالك افتاد كه ببوسد، مالك فرمود: چرا چنين مى كنى ؟ گفت از آن كارى كه كرده ام عذر مى خواهم مالك فرمود: كه بر تو باكى نيست به خدا سوگند كه من داخل مسجد نشدم مگر براى آنكه براى تو استغفار كنم .

  مؤ لف گويد ملاحظه كن كه چگونه اين مرد از حضرت اميرالمؤ منين (ع) كسب اخلاق كرده است ، با آنكه از امراء لشكر آن حضرت است و شجاع و شديد الشوكة است و شجاعتش به مرتبه اى است كه ابن ابى الحديد گفته كه اگر كسى قسم بخورد كه در عرب و عجم شجاعتر از اشتر نيست مگر استادش اميرالمومنين (ع)، گمان مى كنم كه قسمش راست باشد. چه بگويم در حق كسى كه لشكريان معاويه را درهم كوبيد و شكست داد و اميرالمؤ منين (ع) در حق او فرمود كه اشتر براى من چنان بود كه من براى رسول خدا صلى الله عليه و آله ، بودم و به اصحاب خود فرمود كه كاش در ميان شما مثل او دو نفر بود بلكه كاش يك نفر مثل او داشتم و شدت شوكتش بر دشمن از تاءمل در اين اشعار كه از آن بزرگوار است معلوم مى شود:
  ب
  قيت وفرى و انحرفت عن العلى ان لم اشن على ابن هند غارة خيلا كامثال السعالى شزبا حمى الحديد عليهم فكانه 		و لقيت اضيافى بوجه عبوس لم تخل يوما من نهاب نفوس تغدوا ببيض فى الكريهة شوس و مضان برق او شعاع شموس 24

  بالجمله با اين مقام از جلالت و شجاعت و شدت و شوكت ، حسن خلق او به مرتبه اى رسيده كه يك فرد عادى به او اهانت و استهزاء مى نمايد ولى ابدا تغيير حالى براى او پيدا نمى شود بلكه مى رود در مسجد و نماز مى خواند و براى او دعا و استغفار مى گويد اگر خوب ملاحظه كنى اين شجاعت و غلبه بر هواى نفس خود، بالاتر است از شجاعت بدنى او؛ اميرالمومنين (ع) فرموده : اشجع الناس من غلب هواه .
  2-
   شيخ مرحوم در خاتمه مستدرك از جناب خواجه نصير الدين طوسى قدس سره نقل كرده كه روزى از جانب شخصى كاغذى به دستش رسيد كه در آن كلمات زشت گفته بودند؛ از جمله اين كلمه زشت در آن بود يا كلب بن كلب . خواجه چون آن كاغذ را مطالعه فرمود جواب آنرا به متانت و عبارات خوش مرقوم داشت بدون يك كلمه زشتى ؛ از جمله مرقوم فرمود كه قول تو خطاب به من : اى سگ ، اين صحيح نيست زيرا كه سگ به چهار دست و پا راه مى رود و ناخنهايش بلند و دراز است ولى من قامتم راست است پوستم آشكار و نمايان است ، نه آنكه مانند سگ ، پشم داشته باشم من بر خلاف سگ حرف مى زنم و مى خندم پس اين صفاتى كه در من است با سگ جور نمى آيد در اين صورت نمى توانم سگ باشم .
  مؤ لف گويد كه اين اخلاق شريف از اين محقق جليل ، تعجبى ندارد زيرا كه آية الله علامه حلى رضوان الله عليه در حق او فرمود كه اين شيخ افضل عصر خود در علوم عقليه و نقليه بود و كتب بسيارى در علم و حكمت و احكام شرعيه بر مذهب اماميه تاءليف فرموده است .

  اين فقير گويد: اينجا جاى تمثل به اين شعر است :

  هر بوى كه از مشك و قرنفل شنوى 		از دولت آن زلف چو سنبل شنوى

  خواجه اين حسن خلق را از رجوع به دستورالعمل و كردار ائمه اطهار صلوات الله عليهم گرفته است ؛ آيا نشنيده اى كه حضرت اميرالمؤ منين (ع) شنيد كه مردى قنبر را دشنام مى دهد، قنبر خواست كه دشنام او را برگرداند كه حضرت او را ندا كرد: مهلا يا قنبر (آرام باش اى قنبر) بگذار كه اين شخص دشنام دهنده خوار باشد همانا با سكوت خود خداوند رحمان را خشنود مى كنى و شيطان دشمن خود را شكنجه مى دهى ؛ سوگند به خداوند كه مؤ من خدا را با حلم و بردبارى خشنود مى كند و با خاموشى خود شيطان را خشمناك مى سازد.

  همه گروهها به مدح و ستايش خواجه برخاسته اند؛ جرجى زيدان در آداب اللغة العربيه در ترجمه او گفته كه كتابخانه اى ساخت و آن را پر از كتابهاى گوناگون كرد كه تعداد به چهار صد قبه مى رسيد. و اقام المنجمين و الفلاسفه و وقف عليها الاوقاف فزها العلم فى بلاد المغول على يد هذا الفارسى كانه قبس منير فى ظلمه مدلهمه .

  و حقير در كتاب فوائد الرضويه كه در تراجم علماء اماميه است ترجمه اين بزرگوار را به اندازه اى كه فراخور آن كتاب بود نگاشتم و نوشتم كه اصل آن جناب از وشاره است كه يكى از بلوك جهرود ده فرسخى بلده قم است لكن ولادت با سعادتش در طوس در يازدهم جمادى الاولى سنه 597 (پانصد و نود و هفت ) واقع شده و در آخر روز دوشنبه هجدهم ذى الحجه سنه 672 وفات كرد و در بقعه منوره كاظميه به خاك سپرده شد و بر لوح مزارش ‍ نوشتند: و كلبهم باسط ذراعيه بالوصيد بعضى تاريخ فوت آن جناب را به نظم در آورده و گفته :

  نصير ملت و دين پادشاه كشور فضل به سال ششصد و هفتاد و دو به ذى الحجه 		يگانه اى كه چه او مادر زمانه نزاد به روز هيجدهم درگذشت در بغداد
  3
  - نقل شده كه روزى شيخ الفقهاء مرحوم حاج شيخ جعفر صاحب كشف الغطاء در اصفهان پيش از آنكه نماز شروع كند وجهى بين فقرا قسمت نمود پس از اتمام آن به نماز ايستاد. يكى از سادات فقير خبردار شد، بين دو نماز خدمت شيخ رسيد و عرض كرد كه مال جدم را به من باز ده ، فرمود: تو دير آمدى و اكنون ديگر چيزى نمانده كه به تو بدهم . سيد در غضب شد و آب دهان خود را بر محاسن مبارك شيخ افكند شيخ از محراب برخاست ، و دامن خود را گرفت و در ميان صفوف جماعت گردش كرد و فرمود كه هر كه ريش شيخ را دوست دارد به سيد كمك كند پس مردم دامن شيخ را پر از پول نمودند. شيخ آنها را به سيد داد پس از آن به نماز عصر ايستاد. خوب ملاحظه كن در اين خلق شريف كه به چه مرتبه رسيده در اين بزرگوار كه رئيس مسلمين و حجة الاسلام و فقيه اهل بيت (عليهم السلام ) بوده ، و فقاهتش به مرتبه اى بود كه كتاب كشف الغطاء را در سفر تصنيف كرده و نقل شده كه مى فرمود: اگر كتب فقهيه را همه را بشوييد، من از طهارت تا ديات را مى نويسم ، و اولادش تمامى ، فقها و علماء جليل بوده اند.


  شيخ ما ثقة الاسلام نورى (رحمه الله عليه ) در حال آن جناب فرمود سزاوار است كه انسان انديشه كند در مواظبت اين بزرگوار بر سنن و آداب و مناجاتش در اسحار و گريه و تذلل او براى پروردگار و مخاطبات او با نفس ‍ خود كه مى گفت : تو جعيفر بودى پس جعفر شدى پس شيخ جعفر گشتى پس شيخ عراق گشتى پس رئيس مسلمين شدى ؛ يعنى فراموش مكن اوائل خود را، او را از كسانى خواهى يافت كه حضرت اميرالمؤ منين (ع) او را براى احنف بن قيس توصيف فرموده است :

  فقير گويد كه آن حديثى است طولانى در ذكر اوصاف اصحاب خود كه براى احنف بعد از قتال اهل جمل ؛ بيان فرموده است از جمله فقراتش اين است : فلو راءيتهم فى ليلتهم و قد نامت العيون و هداءت الاءصوات و سكنت الحركات من الطير فى الوكور و قد نهتهم هول يوم القيمة و الوعيد عن الرقاد كما قال سبحانه : افاءمن اهل القرى اءن ياءتيهم بياتا و هم نائمون فاستيقظوا لها فزعين و قاموا الى صلواتهم معولين باكين تارة و اخرى مسبحين ، يبكون فى محاريبهم و يرنون ، يصطفون ليلة مظلمة بهماء يبكون ، فلو رايتهم يا احنف فى ليلتهم قد اشتدت اعوالهم و نحيبهم و زفيرهم اذا زفروا خلت النار قد اخذت منهم الى حلاقيمهم و اذا اءعولوا حسبت السلاسل قد صفدت فى اعناقهم فلو راءيتهم فى نهارهم اذا لراءيت قوما يمشون على الارض هونا و يقولون للناس حسنا و اذا خاطبهم الجاهلون قالوا سلاما، و اذا مروا باللغو مروا كراما، قد قيدوا اقدامهم من التهمات و ابكموا السنتهم ان يتكلموا فى اعراض الناس و سجموا اسماعهم ان يلجها خوض خائض و كحلوا اءبصارهم بغض البصر عن المعاصى ، و انتحوا دار السلام التى من دخلها كان آمنا من الريب و الاحزان .(25)

  ((يعنى اگر ايشان را در شبها ببينى ، در وقتيكه چشمها به خواب رفته و صداها ساكت شده و مرغها در آشيانه ها آرام گرفته اند، مى بينى كه هول روز قيامت ايشان را از خفتن باز داشته ، همچنانكه حق تعالى فرموده : ((آيا اهل قريه ها ايمن اند از اينكه در شب عذاب ما بر ايشان برسد در حالى كه در بستر خود آرميده اند در حالى كه بانگ كنند و گريه كنند و گاهى به تسبيح مشغول باشند در محرابشان مى گريند و فرياد مى كنند؛ قدمهاى خود را براى عبادت با حال گريه در شب تاريك سايه گسترانيده اند. اگر ايشان را ببينى كه در شبها روى پاها ايستاده اند، كمرهايشان خم شده اجزاء قرآن را در نمازشان ، مى خوانند فرياد و گريه و بانگشان شديد شده وقتى كه بانگ مى كنند خيال مى كنى تا حلقومشان آتش فرا گرفته است و وقتى كه صداى ايشان به گريه بلند شود گمان مى كنى كه گردنهايشان را در بند و زنجير كرده اند پس هر گاه ايشان را در روز ببينى مى بينى كه بر زمين به آهستگى و بردبارى راه مى روند و با مردم به خوبى سخن مى گويند و وقتى كه نادانان با ايشان سخن مى گويند پاسخ آنها سلام است و هر گاه بر لغوى بگذرند خود را از تهمت دور نگهدارند زبانهايشان از صحبت درباره نواميس مردم گنگ است و گوشهاى خود را از شنيدن باطل باز مى دارند و از گناهان چشم پوشى مى كنند و تصميم دارند در دارالسلام وارد شوند تا از ريب و احزان ايمن باشند.

  اءقول : و يناسب هنا نقل كلام من راهب عظيم الشاءن و هو ما نقل عن قثم الزاهد قال : رايت راهبا على باب بيت المقدس كالواله فقلت له اوصنى فقال : كن كرجل احتوشته السباع فهو خائف مذعور يخاف ان يسهو فتفترسه و يلهو فتنهشه ، فليله ليل مخافه اذا اءمن فيه المفترون ، و نهاره نهار حزن اذا فرح فيه البطالون . ثم انه ولى و تركنى . فقلت له : زدنى . فقال : ان الظمئان يقنع بيسير الماء.

  قثم زاهد گفت : راهبى را بر در بيت المقدس ديدم كه مردم بر او گرد آمده اند. به او گفتم : مرا وصيتى كن ! گفت : همچون مردى باش كه از درندگان به وحشت افتاده و خائف و ترسان است . مى ترسد كه اگر غفلت كند، بدرندش يا اگر آرام بگيرد، پاره پاره اش كنند. شب او، شب ترسناكى است ، هر چند كه فريب خوردگان ، در آن آرام گرفته اند و روزش ، روز غم انگيزى است ، هر چند كه بيكارگان در آن خوشحالند. سپس بازگشت و مرا ترك كرد. به او گفتم : بيش از اين بگوى ! گفت : تشنه به جرعه اى آب قناعت كند.
  4
  -
   نقل است كه روزى صاحب بن عباد شربتى طلبيد؛ يكى از غلامانش ‍ قدح شربتى حاضر كرد و بدو داد. صاحب چون خواست بياشامد يكى از خواص او گفت : اين را مخور زيرا كه زهر در آن ريخته اند و غلامى كه قدح را به دست صاحب داده بود ايستاد بود. صاحب گفت : دليل بر صحت قول تو چيست ؟ گفت : تجربه كن ؛ اين را بده به همان كس كه به تو داده تا معلوم شود. صاحب گفت كه من اين را اجازه نمى دهم و حلال نمى دانم . گفت : پس تجربه كن به آنكه به مرغى بدهى كه بياشامد. گفت : حيوانى را عقوبت كردن جايز نيست . پس قدح را رد كرد و امر كرد بر زمين ريزند و به آن غلام فرمود كه از نزد من دور شو و از خانه ام بيرون برو ولى دستور داد كه ماهيانه او را بدهند و قطع نكنند، و فرمود: يقين را به شك دفع نبايد كرد و عقوبت كردن به قطع روزى كسى ، از ناكسى است .

  مؤ لف گويد كه صاحب بن عباد از وزراى آل بويه و ملجاء عوام و خواص و مرجع ملت و دولت و از خانواده شرف و عزت بوده ، و همان كسى است كه در ادبيت و فضل و كمال و علم عربيت اعجوبه دهر و يگانه عصر خويش ‍ بوده .

  نقل شده كه در وقتى كه مى نشست براى املاء؛ خلق بسيارى به واسطه استفاده از جنابش جمع مى گشتند به طورى كه شش نفر كلام او را به مردم مى رساندند، و كتب لغتى كه در نزد او بود در حال حمل و نقل محتاج به شصت شتر بود، و علويين و سادات و علما و فضلاء نزد او محلى منيع و مرتبتى رفيع داشتند و از علماء ترويج مى كرد و ايشان را به تصنيف و تاءليف تشويق مى نمود، و به دستور او جناب حسن بن محمد قمى ((تاريخ قم )) را تاءليف كرد، و شيخ اجل رئيس المحدثين جناب صدوق (رحمه الله عليه ) به خاطر او كتاب عيون اخبار الرضا (ع) را تصنيف فرمود و ثعالبى به جهت او يتيمة الدهر را جمع كرده است . و كثرت احسان او بر فقها و علماء و سادات و شعرا معروف است ؛ در هر سال پنج هزار اشرفى به بغداد براى فقهاى آنجا مى فرستاد، و در ماه رمضان بعد از عصر هر كسى بر او داخل مى شد نمى گذاشت برود مرگ بعد از آنكه نزد او افطار كند لاجرم در هر شب از شبهاى ماه رمضان منزلش از هزار نفر افطار كننده خالى نبود و عطا و صدقاتش در ماه رمضان به مقدار انفاق او در تمام سال به مردم بود و اشعار بسيار در مناقب اميرالمؤ منين سروده است وفاتش در 24 صفر سنه 385 به سفر در رى واقع شد، جنازه اش را به اصفهان حمل كردند و قبرش ‍ در اصفهان معروف و مزار است .


title: حسابرسى
text:
  حسابرسى



  از جمله مواقف مهوله ، موقف حساب است . خداوند در اين باره مى فرمايد: اقترب للناس حسابهم و هم فى غفلة معرضون . وقت حساب مردم نزديك شد مردم از انديشه و تفكر در آن غفلت داشته و از آن رو گردانند. و قال تعالى فى سورة الطلاق : و كاءيّنْ من قرية عتت عن امر ربها و رسله فحاسبناها حسابا شديدا. و بسا از قريه يعنى اهل قريه كه از فرمان پروردگار خود و پيغمبران خدا سركشى كردند و براى ايشان حساب و عذابى سخت خواهد بود، پس كفر كارهاى خود را چشيدند. لازم است كه در اينجا به چند حديث بسنده كنيم .


  1- شيخ صدوق (ره ) از اهل بيت (عليهم السلام ) روايت كرده كه حضرت رسول صلى الله عليه و آله فرمود: روز قيامت قدمى برداشته نمى شود تا از او چهار چيز سئوال كنند: الف - از عمر او كه در چه چيزى صرف كرده ، ب - و جوانى خود را كه در چه چيزى سپرى ساخته ، ج - و از مالش كه از كجا پيدا كرده و در چه مواردى خرج نموده ح - و از محبت ما اهل بيت (عليهم السلام ).

  2- شيخ طوسى رحمه الله عليه از حضرت امام باقر (ع) روايت كرده كه فرمود: اول چيزى كه از بنده حساب مى كشند نماز است ، پس اگر قبول شد چيزهاى ديگر هم قبول خواهد شد.


  3- شيخ صدوق روايت كرده كه روز قيامت صاحب قرض مى آيد و شكايت مى كند، اگر آنكه قرض گرفته است حسنات دارد از براى صاحب قرض مى گيرند و اگر حسنه ندارد گناهان صاحب قرض را به او مى دهند.


  4- شيخ كلينى از حضرت على بن الحسين صلى الله عليه و آله روايت كرده كه از براى اهل شرك ترازو نصب نمى شود، ايشان را فوج فوج بى حساب به جهنم مى برند زيرا نصب موازين و نشر دواوين از براى اهل اسلام است .


  5- شيخ صدوق از حضرت صادق (ع) روايت كرده است كه چون روز قيامت شود و بنده مؤ من را از براى حساب باز دارند كه هر دو از اهل بهشت باشند، يكى فقير باشد و ديگر غنى در دنيا، فقير گويد: پروردگارا، از براى چه مرا باز مى دارى به عزت تو سوگند كه مى دانى به من ولايت و حكومتى نداده بودى كه در آن به عدل يا جور عمل كنم ، و 

  مال زيادى به من نداده بودى كه حق تو در آن باشد و من نداده باشم ، و روزى مرا به قدر كفاف مى دادى به قدر آنچه مى دانستى كه مرا كافى است . پس خداوند جليل فرمايد كه راست مى گويد بنده مؤ من من ، بگذاريد تا داخل بهشت شود. و آن كه غنى باشد او را نگه مى دارند تا آنقدر عرق از او جارى شود كه اگر چهل شتر بياشامند آنها را كفايت كند پس از آن داخل بهشت شود. پس فقير به او گويد كه چه چيز تو را نگاه داشت ؟ گويد: 

  طول حساب ؛ پيوسته چيزى بعد از چيزى از تقصيرات ظاهر مى شد و خدا مى بخشيد تا آنكه مرا به رحمت خود فرو گرفت و مرا به توبه كاران ، ملحق گردانيد پس تو كيستى ؟ گويد: من آن فقيرم كه با تو در محشر بودم گويد: نعمتهاى بهشت ، تو را تغيير داده است كه من تو را نشناختم .


  6- شيخ طوسى از آن حضرت روايت كرده است كه چون روز قيامت شود حق تعالى ما را بر حساب شيعيان موكل گرداند پس آنچه از خدا است از خدا سؤ ال مى كنيم كه از براى ما ببخشد پس آن از ايشان خواهد بود، و آنچه از حق ماست ، بر ايشان مى بخشيم ؛ پس حضرت اين آيه را خواند: ثم ان الينا ايابهم ، ثم ان علينا حسابهم .(26)


  7- شيخ كلينى از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده است كه فرمود: حق تعالى با بندگان در حساب روز قيامت به قدر آنچه در دنيا از عقل به ايشان داده دقت مى كند.


title: حكايت اول
text:
  ((حكايت اول :))


  از خط شيخ شهيد (عليه الرحمة ) نقل شده كه احمد بن ابى الحوارى گفت كه آرزو كردم ابو سليمان دارانى (27) را در خواب بينم تا آنكه بعد از يكسال او را در خواب ديدم به او گفتم اى معلم ! حق تعالى با تو چه كرد؟ گفت : اى احمد! وقتى از باب صغير آمدم ، ديدم شترى از درمنه (و آن گياهى است كه به عربى آنرا شيح مى گويند) پس من يك چوب از آن كندم ، نمى دانم كه با آن خلال كردم يا نه ، الحال مدت يكسال است كه من مبتلا به حساب آن هستم .

  مؤ لف گويد كه استبعاد ندارد اين حكايت بلكه تصديق مى كند آن را، آيه شريفه : يا بنى انها ان تك مثقال حبة من خردل فتكن فى صخرة او فى السموات او فى الارض ياءت بها الله و قول اميرالمؤ منين (ع) در يكى از خطبه هاى خود: اليست النفوس عن مثقال حبة من خردل مسئولة ؟ يعنى آيا چنين نيست كه از مردم از يك دانه خردل سؤ ال خواهد شد؟

  و در كاغذى كه به محمد بن ابى بكر نوشته فرموده : واعلموا عباد الله ان الله عز و جل سائلكم عن الصغير من عملكم و الكبير اى بندگان خدا بدانيد كه خداوند از هر عمل كوچك و بزرگ شما سئوال خواهد كرد.
  و در كاغذى كه به ابن عباس مرقوم داشته فرمود: اما تخاف نقاش ‍ الحساب آيا نمى ترسى از مناقشه در حساب ؟ و اصل مناقشه از (نقش ‍ الشوكة ) است يعنى بيرون كردن خار را؛ يعنى همچنانكه در بيرون آوردن خار از بدن كمال دقت و كاوش و باريك بينى را به عمل مى آورند تا آن را پيدا كرده و بيرون آورند، همين طور در حساب دقت و باريك بينى به عمل مى آورند. و بدان كه بعضى از محققين گفته اند كه نجات نمى يابد از خطر ميزان و حساب مگر كسى كه در دنيا از نفس خود حساب بكشد و با ميزان شرع اعمال و اقوال و خطرات و لحظات خود را بسنجد چنانكه در خبر وارد شده است كه فرمودند به حساب نفسهاى خود برسيد پيش از آنكه از شما حساب كشند و بسنجيد اعمال خود را، پيش از آنكه بسنجند اعمال شما را.


title: حكايت دوم
text:
  ((حكايت دوم :))


  شخصى بود به نام توبة بن صمه ، نقل شده كه او نفس خود را در بيشتر اوقات شب و روز حساب مى كرد پس روزى ايام عمر خود را حساب كرد و متوجه شد كه شصت سال از عمرش گذشته است متوجه شد كه بيست و يكهزار و پانصد روز مى شود، گفت : واى بر من ، آيا من ملاقات خواهم كرد مالك را به بيست و يكهزار و پانصد گناه ، اين را گفت و بيهوش افتاد و در همان بيهوشى وفات كرد.

  فقير گويد: روايت شده كه وقتى حضرت رسول صلى الله عليه و آله به زمين بى گياهى فرود آمد پس به اصحاب خود فرمود كه برويد هيزم بياوريد، عرض كردند يا رسول الله ما در زمين بى گياه هستيم كه هيزم در آن يافت نمى شود، فرمود: هر كس هر چه ممكنش مى شود بياورد پس هيزم آوردند و مقابل آن حضرت روى هم ريختند چون هيزمها جمع شد حضرت فرمود: همين طور گناهان شما جمع مى شود با اين كار حضرت ، اصحاب متوجه شدند كه در بيابانى كه از هيزم خبرى نبود ولى با جستجوى خود مقدار زيادى هيزم جمع شد و روى هم ريخته شد، همين طور گناه به نظر نمى آيد، چون جستجو و حساب شود گناهان بسيارى جمع مى شود چنانكه ((توبه بن صمه )) براى هر روز عمر خود يك گناه فرض كرد حساب كرد ((بيست و يكهزار و پانصد)) گناه كرده است .


title: تحويل نامه هاى اعمال
text:
  تحويل نامه هاى اعمال


  چنانچه حق تعالى در اوصاف قيامت فرموده : و اذا الصحف نشرت يعنى وقتى كه صحيفه ها منتشر و پهن مى شود؛ على بن ابراهيم (قمى ) گفته كه مراد صحيفه هاى اعمال مردم است . و نيز حق تعالى در سوره انشقاق مى فرمايد: فاءما من اوتى كتابه بيمينه فسوف يحاسب حسابا يسيرا يعنى آنكه نامه او به دست راستش داده شود پس به زودى از او حساب گرفته مى شود و اما آنكه نامه را از پشت سر به او مى دهند بزودى هلاك مى شود و در آتش افروخته مى سوزد.

  عياشى از حضرت صادق (ع) روايت كرده است كه چون روز قيامت شود نامه او را به هر كس بدهند و گويند: بخوان پس حق تعالى هم كارهاى او از سخن گفتن و نگاه كردن و غير را به خاطر او مى آورد به نحوى كه گويا الآن گناهان را انجام داده و از قلم نينداخته است . پس مى گويد: اى واى بر ما، چه مى شود اين نامه را كه ترك نكرده است صغيره را و نه كبيره را مگر آنكه احصا كرده است .

  ابن قولويه از حضرت صادق (ع) روايت كرده كه هر كس قبر امام حسين (ع) را در ماه رمضان زيارت كند و در راه زيارت بميرد، براى او حسابى نخواهد بود و به او مى گويند كه بدون خوف و بيم داخل بهشت شو.

  علامه مجلسى (رحمه الله عليه ) در تحفه فرموده ، به دو سند معتبر منقول است كه حضرت امام رضا (ع) فرمود: هر كس مرا زيارت كند با آن دورى قبر من ، من در سه موطن روز قيامت به نزد او بيايم و او را از اهوال قيات آزاد كنم :


  1- وقتى كه نامه هاى نيكوكاران را به دست راست ايشان و نامه هاى بدكاران را به دست چپ ايشان مى دهند.

  2- نزد صراط،
  3- نزد ترازوى اعمال .

  و در حق اليقين فرموده كه حسين بن سعيد در كتاب زهد از حضرت صادق (ع) روايت كرده است كه چون حق تعالى بخواهد مؤ من را حساب كند نامه او را به دست راست او مى دهد و ميان خود و او حساب كند كه ديگرى مطلع نشود و گويند: اى بنده من فلان كار و فلان كار كردى ، گويد: اى پروردگار آرى من كرده ام ، پس خداوند كريم فرمايد آنها را از تو آمرزيدم و آنها را به حسنات بدل كردم . پس مردم گويند: سبحان الله ! اين بنده حتى يك گناه نداشته است ؛ و اين است معنى قول حق تعالى : هر كه نامه به دست راستش داده شود پس بعد از اين حسابش آسان خواهد شد و به سوى اهل خود مسرور و خوشحال بر مى گردد راوى پرسيد: كدام اهل ؟ فرمود: اهلى كه در دنيا داشته و اگر مؤ من باشد در بهشت خواهد بود. پس ‍ فرمود: اگر نسبت به بنده اراده بدى داشته باشد بطور آشكار در حضور مردم از او حساب مى گيرد و حجت را بر او تمام مى كند و نامه را به دست چپش ‍ مى دهند؛ چنانچه حق تعالى فرموده است : و اما آنكه نامه او را از پشت سر به او مى دهند پس ((وا ثبورا)) خواهد گفت و آتش افروز جهنم خواهد گرديد؛ به درستى كه در اهل خود شاد بود؛ يعنى در دنيا و گمان مى كرد كه به آخرت بر نخواهد گشت . و اين اشاره است به آنكه دستهاى منافقان و كافران را غل مى كنند و نامه ايشان را از پشت سر به دست چپ ايشان مى دهند. و به اين دو حال اشاره شده است در دعاهاى وضو در هنگام شستن دستها كه خداوندا بده نامه مرا به دست راست من و نامه مخلد بودن مرا در بهشت به دست چپ من و حساب كن مرا حسابى آسان . و خداوندا مده نامه مرا به دست چپ من و نه از پشت سر من و مگردان دستهاى مرا غل كرده در گردن من .(28)

  مؤ لف گويد كه در اين مقام مناسب ديدم تبرك جويم به ذكر يك روايت :

  سيد بن طاووس - رضوان الله عليه - خبرى نقل كرده كه حاصلش اين است كه چون ماه رمضان داخل مى شد حضرت امام زين العابدين (ع) غلام و كنيز خود را نمى زد و هر كدام كه تقصيرى در خدمت مى كردند در كتابى اسم آن غلام يا كنيز و نوع تقصير او را در آن روز معين مى نوشت بدون آنكه او را تاءديب و شكنجه كند و اين تقصيرات جمع مى شد تا شب آخر ماه رمضان ، آن شب آنها را مى طلبيد و به دور خود جمعشان مى كرد آنگاه نوشته را بيرون مى آورد و مى فرمود: اى فلان ، آيا به ياد مى آورى در فلان روز فلان تقصير را بجا آوردى و من تو را مجازات نكردم ؟ عرض مى كند بلى يابن رسول الله . پس به ديگرى اين را مى فرمايد و همچنين يك به يك خطاهاشان را به يادشان مى آورد و از آنها اقرار مى گيرد آنگاه در وسط ايشان مى ايستد و مى فرمايد: صداهاى خود را بلند كنيد و بگوئيد: اى على بن الحسين ، پروردگار تو هم هر چه كرده اى عمل ترا شمرده و ضبط كرده همچنانكه تو ضبط كرده اى و بر ما بر شمردى و نزد خدا كتابى است كه به حق نطق مى كند و عمل كوچك و بزرگ تو را از ياد نمى برد و هر چه را كه كرده اى ضبط كرده و در آن حاضر مى بينى پس ما را ببخش همانطور كه خود اميدوارى خداوند تو را ببخشد زيرا كه خودش فرمود: وليعفو وليصفحوا الا تحبون ان يغفر الله لكم بايد جرمى را كه از گناهكاران صادر شده عفو كنند و از انتقام بگذرند و چشم پوشى كنند، آيا دوست نداريد كه خدا شما را بيامرزد؟

  و حضرت به آنها تلقين مى فرمود به اين نحو كلمات و ايشان اين كلمات را به حضرت مى گفتند و آن جناب در بين ايشان ايستاده بود و گريه مى كرد و مى گفت : پروردگارا تو به ما امر فرمودى آن كسى را كه به ما ظلم كرده ببخشيم ، پس ما عفو كرديم ، پس تو هم ما را عفو كن چون تو به عفو كردن از ما سزاوارتر هستى ، و به ما فرمان دادى كه سائل را از در خانه رد نكنيم . پروردگارا ما از روى سؤ ال و مسكنت به درگاه تو آمده ايم و اميد به احسان تو داريم پس بر ما منت گذار و ما را نوميد بر مگردان و از اين نوع كلمات مى گفت .

  آنگاه رو مى كرد به غلامان و كنيزان خود و مى فرمود من شما را بخشيدم ، آيا شما هم مرا مى بخشيد من مالك شما و مملوك خداوند كريم و عادل هستم . غلامان و كنيزان عرض مى كردند: اى آقاى ما تو را بخشيديم ، تو به ما بدى نكردى ، مى فرمود: بگوييد: خدايا على بن الحسين را ببخش ‍ همچنانكه از ما گذشت و او را از آتش آزاد كن همچنانكه ما را از قيد بندگى آزاد كرد. آنها اين كلمات را مى گفتند و آن حضرت مى گفت : اللهم آمين رب العالمين اذهبوا فقد عفوت عنكم و اعتقت رقابكم رجاء للعفو عنى و عتق رقبتى . پس چون روز عيد مى شد، به ايشان به مقدارى كه آنها را حفظ كند و بى نياز گرداند جايزه مى داد و هيچ سالى نبود مگر آنكه در شب آخر ماه رمضان بيست نفر يا چيزى كمتر يا زيادتر از ايشان آزاد مى كرد و مى گفت : حق تعالى در هر شب ماه رمضان وقت افطار هفتاد هزار هزار نفر از آتش جهنم آزاد مى كند كسانى كه مستوجب آتش باشند و چون شب آخر شود به مقدارى كه در جميع ماه رمضان آزاد كرده آزاد مى فرمايد و من دوست دارم كه خدا مرا ببيند كه من بندگان خود را در دنيا به اميد آنكه مرا از آتش جهنم آزاد گرداند آزاد كردم .


title: صراط يا پل عبور
text:
  صراط يا پل عبور


  يكى از جاهاى هولناك آخرت ((صراط)) است و آن جِسرى است كه بر روى جهنم مى كشند و تا كسى از آن نگذرد داخل بهشت نمى شود.

  در روايات وارد شده است كه از مو باريك تر و از شمشير برنده تر و از آتش ‍ گرم تر است ، و مؤ منان خالص به راحتى مانند برق از آن مى گذرند و بعضى با دشوارى مى گذرند اما نجات مى يابند، و بعضى از عقبات آن ، به جهنم مى افتند و آن در آخرت ، نمونه صراط مستقيم دنيا است كه دين حق و راه ولايت و متابعت حضرت اميرالمؤ منين و ائمه طاهرين از ذريه او صلوات الله عليهم اجمعين است و هر كه از اين صراط عدول و ميل به باطل كرده است ، از گفتار يا كردار، از همان عقبه از صراط آخرت مى لرزد و به جهنم مى افتد و صراط مستقيم سوره حمد، اشاره به هر دو است .

  علامه مجلسى (رحمه الله عليه ) در حق اليقين از كتاب عقايد شيخ صدوق (رحمه الله ) نقل كرده كه فرمود: اعتقاد ما در عقباتى كه در راه محشر است آنست كه هر عقبه اى اسم واجب و فرضى است از اوامر و نواهى الهى ، پس ‍ انسان به هر عقبه اى كه مى رسد اگر تقصيرى كرده است در آن عقبه او را هزار سال نگه مى دارند و حق خدا را از او مى خواهند اگر از عهده آن با عمل صالحى كه از پيش فرستاده بيرون آمد و يا رحمت خدا شامل حالش شد از آن نجات مى يابد و به عقبه ديگر مى رسد، پس پيوسته او را از عقبه اى به عقبه ديگر مى برند و نزد هر عقبه سؤ ال مى كنند از آنچه كه او انجام داده است پس اگر از همه سلامت بيرون رفت منتهى مى شود به دار بقاء، پس ‍ حياتى مى يابد كه هرگز مرگ در آن نمى باشد و سعادتى مى يابد كه شقاوت در آن نيست و در جوار خدا با پيغمبران و صديقين و شفعاء و صالحان از بندگان خداى تعالى ، ساكن مى شود و اگر او را در عقبه اى حبس كنند و از او حقى را كه تقصير در آن كرده بخواهند ديگر راه نجاتى نخواهد داشت و با لغزش قدمهايش به درون جهنم مى افتد و اين عقبات بر روى صراط است و نام يكى از اين عقبات ولايت است كه همه خلايق را نزد آن عقبه باز مى دارند و از ولايت اميرالمؤ منين (ع) و ائمه بعد از او (عليهم السلام ) سئوال مى كنند اگر به وظايف خود عمل كرده است نجات مى يابد و مى گذرد و گرنه به جهنم مى افتد چنانكه حق تعالى فرموده است : وقفوهم انهم مسئولون (29) و اهم عقبات ، ((مرصاد)) است ؛ ان ربك لبالمرصاد و حق تعالى مى فرمايد: به عزت و جلال خود سوگند ياد مى كنم كه ظالمى از آن نمى گذرد تا كيفر شود و عقبه ديگر رحم است ، و اسم ديگرى امانت است و اسم ديگرى نماز، و بنام هر وظيفه و تكليفى عقبه اى هست كه انسان را در آن نگه مى دارند و به بازرسى و پرس و جوى او مى پردازند.

  از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده است كه چون اين آيه نازل شد: و جى ء يومئذ بجهنم يعنى و بياورند در آن روز جهنم را، از حضرت رسول صلى الله عليه و آله پرسيدند معنى اين آيه چيست ؟ فرمود كه روح الامين مرا خبر داده كه چون حق تعالى اولين و آخرين را در قيامت جمع كند، جهنم را با هزار مهار با صد هزار ملك در نهايت شدت و غلظت ، بكشند و بياورند و صدائى از آن برمى خيزد كه اگر خدا بخواهد همه را نابود مى كند و همه فرياد زنند: رب نفسى نفسى پروردگارا جان مرا جان مرا نجات ده . و تو اى پيغمبر خدا ندا كنى : امتى امتى و از براى امت خود دعا كنى . پس صراط را بر روى آن بگذارند، كه از مو باريكتر و از شمشير برنده تر، و در آن سه شاخه است بر يك شاخه مساءله امانت و صله رحم است ، و بر دوم نماز، و بر سوم عدالت پروردگار عالميان . سپس دستور مى دهند كه مردم از آنها بگذرند، پس در عقبه اول صله رحم و امانت ايشان را نگه مى دارد، و اگر از اين عقبه نجات يافتند عدالت الهى ايشان را نگه مى دارد؛ و اشاره به اين است آنچه حق تعالى فرموده : ان ربك لبالمرصاد ((هر آينه پروردگار تو بر سر راه يا كمينگاه است )) و مردم بر صراط مى روند و بعضى به دست چسبيده اند و بعضى يك پايش ‍ لغزيده با پاى ديگر، خود را نگه مى دارد و ملائكه بر دور ايشان ايستاده و دعا و ندا مى كنند كه اى خداوند حليم بردبار، به فضل و كرم خود آنها را ببخش و ايشان را سالم عبور ده و مى بينى كه مردم خطا كار در آتش جهنم مى ريزند، پس كسى كه به رحمت خدا نجات يافت و گذشت مى گويد: الحمد لله ، حمد مى كنم خداوندى را كه مرا نجات داد بعد از آنكه نااميد شده بود هر آينه پروردگار ما آمرزنده است .

  ثقه جليل ، حسين بن سعيد اهوازى از حضرت امام محمد باقر (ع) روايت كرده كه مردى نزد حضرت ابى ذر رضى الله عنه آمد و او را به زائيدن گوسفندش بشارت داد پس گفت : اى ابوذر مژده باد تو را كه گوسفندانت اولاد آورده و بسيار شدند. فرمود: زيادى آنها مرا خوشحال نمى سازد و بهتر است كه تعداد آنها برايم كمتر باشد زيرا زيادى آنها مرا گرفتار مى سازد؛ همانا شنيدم كه پيغمبر خدا فرمود: بر دو طرف صراط، روز قيامت عقبه رحم و امانت است پس كسى كه صله رحم و اداء امانت كرده باشد، از آن بگذرد و آن دو طرف صراط نمى گذارند كه در آتش بيفتد. و در روايت ديگر است كه اگر خيانت كننده در امانت و قطع كننده رحم بخواهد بگذرد، با اين دو خصلت ، عملى ديگر او را نفع ندهد و صراط او را در آتش مى افكند.


title: حكايت عبور از پل صراط
text:
  ((حكايت عبور از پل صراط :))


  سيد اجل اكمل مؤ يد، علامه نحرير بهاء الدين سيد على بن سيد عبدالكريم نيلى نجفى كه جلالت شاءنش بسيار و مناقبش بى شمار است و تلميذ شيخ شهيد و فخر المحققين است در كتاب ((انوار المضيئة )) در ابواب فضايل حضرت اميرالمؤ منين (ع) به مناسبتى اين حكايت را از والدش نقل كرده كه در قريه نيله كه قريه خوشان باشد شخصى بود كه توليت مسجد آن قريه با او بود روزى از خانه بيرون نيامد، او را طلبيدند عذر آورد كه نمى توانم ، چون تحقيق كردند معلوم شد كه بدن او با آتش سوخته غير از دو طرف رانهاى او تا طرف زانوها و ديدند درد و الم او را بى قرار كرده ، سبب آنرا از او پرسيدند، گفت : در خواب ديدم كه قيامت برپا شده و مردم به داخل جهنم مى ريزند و من از آن كسانى بودم كه مرا به بهشت فرستادند همين كه رو به بهشت مى رفتم به پلى رسيدم كه عرض و طول آن بزرگ بود، گفتند كه اين صراط است پس از آن عبور كردم و هر چه از آن طى مى كردم عرضش كم ، و طولش بسيار مى شد تا رسيد بجائى كه مثل تيزى شمشير شد، در زير آن نگاه كردم ديدم كه وادى بسيار بزرگى است و در آن آتش ‍ سياهى است ، و در آن ، جمره هايى مثل قله كوهها، و مردم بعضى نجات مى يابند و بعضى در آتش مى افتند و من شروع كردم به لرزيدن مثل كسى كه بخواهد بيفتد تا خود را رسانيدم به آخر صراط، به آنجا كه رسيدم نتوانستم خوددارى كنم كه ناگاه در آتش افتادم و در ميان آن فرو رفتم ، پس خود را رساندم به كنار وادى و هر چه دست انداختم دستم به جايى بند نشد و آتش با قوت جريان خود، مرا به پايين مى كشيد و من استغاثه مى كردم ، عقل از من پريده بود، پس ملهم شدم به آنكه گفتم : يا على بن ابى طالب ، پس نظر افكندم ديدم مردى به كنار وادى ايستاده ، در دلم افتاد كه او على بن ابى طالب (ع) است . گفتم اى آقاى من ، يا اميرالمؤ منين ، فرمود: دست خود را بياور نزديك ، پس دست خود را به جانب آن حضرت ، دراز كردم پس ‍ دستم را گرفت و كشيد و مرا بيرون آورد و با دست خود آتش را از دو طرف رانم دور كرد در اين محل وحشت زده از خواب جستم و اين حال خود را ديدم كه مى بينيد سالم نمانده بدن من از آتش مگر آنجائى كه امام دست ماليده ؛ پس مدت سه ماه مرهم كارى كرد تا سوخته ها بهتر شد. و بعد از آن كم بود كه نقل كند اين حكايت را جهت احدى مگر آنكه تب مى گرفت او را (انتهى ).

  ذكر چند عملى براى سهولت گذشتن از اين عقبه ، غير از صله رحم و اداء امانت ، كه گذشت .


title: روایات عبور از پل صراط
text:
  روایات عبور از پل صراط


  ((روايت اول :))
  سيد بن طاووس در كتاب ((اقبال )) روايت كرده كه در شب اول ماه رجب بعد از نماز مغرب ، بيست ركعت نماز كند به حمد و توحيد و بعد از هر دو ركعت سلام دهد تا محفوظ بماند خودش و اهل و مال و اولادش و از عذاب قبر در پناه باشد و از صراط بى حساب مانند برق بگذرد.


  ((روايت دوم :))
  روايت شده كه هر كه شش روز از ماه رجب روزه بگيرد از ((آمنين )) باشد روز قيامت و بگذرد بر صراط به غير حساب .


  ((روايت سوم :))
  و نيز سيد روايت كرده كه كسى كه در شب بيست و نهم شعبان ده ركعت نماز كند بخواند در هر ركعت ((حمد)) يك مرتبه و ((الهيكم التكاثر)) ده مرتبه ، و ((معوذتين )) ده مرتبه ، و ((توحيد)) ده مرتبه ، عطا فرمايد حق تعالى به او ثواب مجتهدين و سنگين كند ميزان او را از حسنات و آسان گرداند بر او حساب را و بگذرد بر صراط مثل برق جهنده .


  ((روايت چهارم :))
  در فصل سابق گذشت كه هر كه زيارت كند حضرت امام رضا (عليه السلام ) را با آن دورى قبر شريفش ، آن حضرت بيايد نزد او در سه موطن روز قيامت تا او را خلاصى بخشد از اهوال آنها كه يكى از آنها ((صراط)) است .


